Quaestio 2

Diplomatic Transcription

By Henry of Ghent

Contributors:

- Jeffrey C. Witt, TEI Encoder

Edition: 0.0.0-dev | June 09, 2020

Authority: SCTA

License Availablity: free, Published under a Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)

vn58an-fe53673

Sources:

Bb: Badius1520b

B196r

1
lrca secundum arguitur quod genus relationis communis non differat ab aliis duobus generibus rela
tionum secundum rem: sed secundum rationem tantum: & hoc primo a relationibus in actiuis, sic. quae
umque relationes diuersae in eodem respectu eiusdem secundum rem differre non possunt: quia
liter, filius in diuinis vt est filius, alia relatione reali referretur ad patrem: & alia vt est
imago: quod falsum est secundum superius determinata, quare cum relationibus communibus
uae sunt identitas, aequalitas, & similitudo referuntur eaedem personae inter se quae inuicem refe-
runtur secundum relationem actiui & passiui. ergo.

2 ⁋ Secundo quod nec a relationibus in mensuris
sic. Relatio quae sequitur mensuratum inquantum mensuratum, est de secundo genere relationis: quia mensuratum inquantum
mensuratum, non refertur nisi ad mensuram. relationes cocmounes sunt huiusmodi: quia identitas est relatio quae sequitur vnum
in substantia vt ab ipso est mensurata substantia, vt iam dictum est in quaestione praecedente: & similiter aequalitas
vt ab vno est mensurata quantitas, & similitudo vt ab vno est mensurata qualitas. ergo &c.

3 ⁋ In contra
rium est quod tunc non essent relationes vnius modi distinctae ab aliis: quia relationes sola ratione distinctae
non constituunt diuersos modos relationis: sed sub vno modo omnes continentur, vt puta omnes
relationes quae sunt in filio in ordine ad patrem, secundum superius determinata. consequens falsum est
quoniam relationes communes constituunt vnum modum relationis alium ab illis quae sunt in potentiis & quae sunt
in mensuris, secundum Philosophum. v. metaphysiy. vbi Commen. postquam Philosophus omnes illas relationes exposuit, dicit esse il-
larum modos tres, vt iam habitum est supra. ergo &c.

4 ⁋ Dico quod supposito quod sit differentia relationum conium ad alias quae non sunt cones: quae-
stio ista quaerit quo & quom differant. Quaestio enim quom aliqua differunt, praesupponit quaestionem an differant: & quia pre
relationes dictae formae quaedam sunt eorum quae illis referuntur, id ergo quo differunt principaliter, debet sumi
per rationem causae formalis in illis, non materialis scilicet neque penes relata: neque penes fundamenta. Quo autem aliquid
differt ab alio secundum rationem causae formalis: aut est ipsa forma quae vt principio intra differunt forma
liter: aut est agens quo effectiue vt principio extra habent illa ea quibus formaliter differunt. Primo Bb196v
modo, scilicet a forma qua differt relatio a relatione, sumitur prima diuisio relationum, qua relatio
diuiditur in relationem secundum esse, & in relationem secundum dici. Et dicuntur relatiua secundum dici
quaecumque sic se habent adinuicem quod vnum est aliquid alterius: & per hoc vnum eorum respectum habet
ad alterum: sicut se habent inter se pars & totum, accidens & subiectum, inter quae forma relationis in
sola dictione vnius ad alterum consistit: licet nunquam sit fine secundo: cum hoc quod esse vtriusque illorum est ab-
solutum. Et respectus ille nequaquam est relatio: propter quod talis relatio non pertinet ad praedicamentum
relationis: licet secundum eam dicatur quod caput est capitati caput: & quod capitatum est capite capitatum.
Similiter dicitur quod color est colorati color: & coloratum colore coloratum. Dicuntur autem relatiua se-
cundum esse, illa quae non solum secundum dictionem: sed etiam secundum hoc ipsum quod sunt, ad
aliud dicuntur: & non solum dicuntur ad aliud, sed etiam ad aliud sunt: & hoc quia esse eorum non
est solum cum respectu, sed est relatio quaedam & respectus: non quo aliquid dicitur tantum ad aliud: sed
quo ad hoc habet ad aliud esse. vnde & dicuntur relatiua secundum esse: & hoc largo modo sumen
do esse ad esse quo aliquid habet esse perfectum extra animam: & quo aliquid habet esse diminutum
in anima. Et secundum hoc subdistinguuntur relatiua secundum esse: & hoc vel penes ipsam for-
mam essendi & praesens agens: quia relatiuorum secundum esse, quaedam sunt secundum rem: quae-
dam vero secundum relationem. Et dicuntur secundum rem illa quae vere & perfecte relatiua secundum esse di-
cuntur, eo quod esse suum relatiuum habent a natura rerum in quibus sunt extra animam. Dicuntur
autem secundum rationem illa quae non habent nisi esse relatiuum diminutum in anima: & non ni
si ab animae consideratione, secundum modum superius expositum. In quo differunt relationes se-
cundum dici ab illis quae sunt secundum rationem: quia licet relationes secundum dici, causari ha
beant a consideratione rationis: & similiter illae quae sunt secundum rationem: vt propterea ambae
possint dici relationes secundum rationem scilicet quantum est ex parte agentis: illarum tamen ratio con
sistit in rationis consideratione quo ad dictionem in voce exteriori tantum. istarum autem ratio consi-
stit in conceptu aliquo interiori conformi rebus quae sunt extra: secundum quod conforme est dextrum
in columna intellectui dextro existenti in animali extra: & hoc siue dextrum aut sinistrum conside
retur in vna columna respectu dextri aut sinistri in vno animali tantum: siue dextrum & sinistrum si-
mul considerentur in vna columna posita inter duo animalia. scilicet respectu dextri in vno consideran-
do finistrum columnae, & respectu sinistri in alio considerando dextrum columnae: siue dextrum & si-
nistrum considerentur in diuersis columnis respectu dextri & sinistri vnius animalis positi in me-
dio illorum: siue considerentur dextrum & sinistrum in eadem columna non nisi respectu dextri &
sinistri in animali simpliciter: aut propter notam dextri & sinistri aut in imagine animalis quia ha
bet figuram animalis, aut in caelo propter principium & terminum motus conformes principio & ter
mino motus in animali. vt secundum hoc relationes rationales quandoque considerantur in habitudine
ad sibi correspondens in relationibus naturalibus, quandoque in habitudine ad suum contrarium. Pro
pter quod istae illae quae considerantur ad suum contrarium, vere dicuntur secundum rationem: quia & a ra
tione & a conceptu rationis existunt: in quo aliquod esse habent: secundum quod illa ad quae nata sunt
dicuntur relata adinuicem secundum rem: quale esse non habent illae quae sunt secundum dici tantum, sci
icet quod dicuntur relata non secundum esse: sed secundum dici tantum.

5 ⁋ Ex quo patet quo & quomodo
relationes existentes in illis tribus modis principalibus quae sunt secundum rem, generaliter
differunt ab illis quae sunt proprie: & hoc siue in eodem modo seu in eodem genere siue in diuer-
sis generibus seu modis relationis communis. Illi enim tres modi relationis communis continent sim
pliciter solum relationes secundum esse: quia illae solae pertinent ad praedicamentum relationis: sed
illae quae sunt secundum rem, continentur sub illis principaliter: illae vero quae sunt secundum rationem: per re
ductionem quandam ad illas quae sunt secundum rem, continentur sub eisdem modis. Vnde & per
differentiam illarum quae sunt secundum rem sub diuersis generibus inter se, patebit etiam differentia il
larum quae secundum rationem sunt sub eisdem inter se. Et semper illae quae sunt sub vno illorum trium ge
nerum, siue sint secundum rem siue secundum rationem, differunt ab illis quae sunt in aliis duobus differentia dispa
rationis: sicut differunt inter se species quae sunt sub diuersis generibus subalternis: secundum quod pa
tebit in sequenti quaestione. Et illarum quae secundum rem veram relationes sub vno illorum trium modo-
rum ab illis quae sunt secundum rem relationes sub aliis duobus modis, intellectus siue ratio disti-
ctionem seu differentiam non operatur nec causat: sed eam sic factam a rerum natura inuenit: quae eas
operata est tales: & secundum eam, considerationem siue conceptum suum format: & sic illa diffe-
rentia est causa considerationis in ratione non econuerso: & ita differentia illarum dicenda est esse
secundum rem veram. Sed illarum quae sunt secundum rem diminutam & rationis relationes, solus intellectus si
ue ratio differentiam inter se & ab illis quae sunt secundum rem veram, causat & operatur vt omnino aut comple- Bb197r
tiue secundum praed: terminata. Quae postquam eas tales operata est in diuersis generibus comparando il-
las adinuicem: considerationem siue conceptum suum format secundum illarum differentiam quam prius in
illis operata est. Et sic ista differentia quae prius operata est ab intellectu in ratione, est causa consi-
derationis sui a ratione conuersa super illas quasi quodam circulo. Illarum vero quae sunt relationes
secundum rem veram sub vno illorum generum, & illarum quae secundum rationem & rem diminutam
sunt sub aliis generibus, intellectus considerando illas inter se, conceptum differentiae illarum format
secundum illa quae prius operata est partim natura rerum, partim intellectus ipse. & sic differentia
illarum est causa considerationis siue conceptus differentiae partim directe, partim circulo. De dif
ferentia autem relationum communium inter se, patebit in sequenti articulo. Quia ergo relationes in
singulis generibus quandoque sunt secundum rem, quandoque secundum rationem, vt specialiter patebit in
ferius de relationibus communibus: sed specialiter in diuinis, de quibus ad praesens solummodo inten-
dimus: ideo relationes communes ab aliis differunt quandoque secundum rem, quandoque secundum ratio-
nem tantum, quandoque vero mixtim. Idcirco ergo rationibus ad vtramque partem respondendum est.

6 ⁋ Quod ergo arguitur primo, quod relationes communes non differunt secundum rem.
sed solum secundum rationem ab illis quae sunt in potentiis, quia sunt inter eadem respectu eiusdem:
Dico quod ratio ista non arguit nisi in casu quo relationes communes inter eadem relata concurrunt cum
aliis. Et dicunt aliqui quod in isto casu non distinguuntur nisi secundum rationem tantum. Dicunt enim gene
raliter quod quandocumque inter eadem relata concurrunt diuersa genera relationum, omnes coincidunt
in vnam, puta in relationibus secundum potentiam actiuam & passiuam, & secundum mensurans &
mensuratum: quae in esse coincidunt cum est relatio inter deum & creaturam, quia deus est agens
& mensura, & creatura est actum & mensuratum: vt vna sit relatio dei ad creaturam inquantum ipse est
agens & mensura, scilicet secundum rationem: vna creaturae ad deum inquantum ipsa est actum & men
suratum, scilicet secundum rem. Et similiter in relationibus communibus, puta identitatis aequalitatis
aut similitudinis inter diuinas personas, vt illa tria vna sint relatio inter illas etiam secundum ratio
nem, scilicet identitas: & transeunt aequalitas & similitudo in identitatem, quia quantitas & qualitas
in diuinis super quae fundatur aequalitas & similitudo, transeunt in substantiam, super quam fundatur idem
titas. Vt ideo etiam in diuinis personae dicantur esse similes & aequales secundum substantiam ab Augustinus
v. de Trini. cap. vi. & Magister sententiarum dist. xxxi. dicit aequalitatem esse identitatem. Vnde & hanc
coincidentiam relationum ponunt causam quare in diuinis relatio secundum potentiam actiuam
ad creaturas non est secundum rem, sicut est in creaturis, sed secundum rationem tantum, quia scilicet
idem est iudicium in deo de mensura & de actione. & relatio mensurae in illo est secundum rationem
tantum: cum tamen in creaturis relatio actionis sit secundum rem. Et similiter dicunt quod idem est causa qua
re in diuinis relationes aequalitatis & similitudinis sint relationes secundum rationem tantum, quia sci
licet idem est iudicium de aequalitate & similitudine quod de identitate: quae in diuinis est secundum
rationem tantum, licet sint in creaturis relationes secundum rem. Reuertendo ergo vnde prius, dico quod
dicta ratio non arguit quod relationes communes non distinguuntur aliis nisi in casu, quo scilicet sunt in
ter eadem, & in hoc coincidunt. Nunc autem quaestio nostra generalis est de illis relationibus siue sint
inter eadem, & quo ad hoc coincidunt, siue inter diuersa, & nullo modo coincidunt. Et ita licet in
diuinis procederet argumentum in quibus coincidunt inter easdem personas relationes communes cum
aliis, & ideo non distinguerentur relationes communes ab aliis: in creaturis tamen in quibus frequenter
non coincidunt, bene distingui possunt secundum rem. Sed tamen nec in diuinis nec in creaturis verum
est quod relationes communes coincidunt in alias: nec econuerso: quia cum relationes secundum potentias
inter diuinas personas sint secundum rem, vt visum est supra, & communes sint secundum rationem tantum
vt videbitur infra: aut ergo communes inciderent in illas, & ita ipsae essent relationes secundum rem:
aut illae in istas, & ita illae essent secundum rationem: quorum vtrumque falsum est. Manent enim differen-
tes illae quae sunt in potentiis, & illae quae sunt communes. Manent ergo etiam differentes in diuinis con
munes ab aliis & inter se: & similiter illa quae est in potentia actiua, ab illa quae est in mensura inter
se & ab aliis. Et sic secundum modum iam dictum relationes communes inter easdem personas ab aliis
& inter se differunt quantumcumque coincidant. Et similiter in creaturis quando calefaciens refertur ad
calefactum secundum relationem actiui & passiui, & etiam secundum relationem similitudinis, inquan-
tum vtrumque illorum est calidum, quae est relatio communis, neutra illarum incidit in aliam, licet per hoc
quod calefaciens generat calorem in calefacto, facit illud calidum: ad quid sequitur quod sit simile calefacienti
Quia si etiam contingeret quod ordine naturae calefactum non posset recipere calorem a calefaciente nisi se
cundum gradum inferiorem, & sic calefactum ratione gradus illius referretur vt mensuratum ad
calefacientem sicut ad mensuram, vt esset inter calefaciens & calefactum relatio triplicis generis, sci- Bb197v
licet communis & in potentiis & in mensuris: nunquam tamen sic coinciderent in eisdem quin manerent se
cundum rem diuersae: vt alia relatio realis fundaretur super potentiam passiuam calefacti contrariam
potentiae actiuae calefacientis, super quam in illo fundatur relatio realis opposita: & alia super calorem
eiusdem eundem in specie cum calore calefacientis, cum illa quae fundatur super illius colorem: & sic super
vtramque in vtroque fundetur relatio realis: & tertia super gradum in calore calefacti respectu caloris
calefacientis: & super calorem in calefacto fundetur relatio secundum rem: & super calorem in calefacto fundetur
relatio secundum rationem. Consimili ergo modo licet inter deum & creaturam cum relationibus
in potentiis actiuis coincidant relationes in mensuris: nihilominus diuersae sunt secundum rem in crea
turis: & similiter diuersae in deo secundum rationem: & hoc quia cum creatura se habeat ad deum
vt mensuratum: se habet essentia creaturae vt effigies quaedam naturaliter ad diuinam essentiam
inquantum ipsa diuina essentia supereminenter continet vnice in se omnes rationes perfectibiles: &
praecipue illam quae est essentiae humanae. Et illa eadem essentia humana inquantum est exemplatum secun
dum rationem ideae ipsius diuinae essentiae: se habet ad deum sicut actum & institutum in esse essen-
tiae: & postmodum ab ipso deo in esse existentiae est productum: non naturaliter a diuina essentia, secun
dum quod posuerunt Philosophi: sed liberaliter a diuina voluntate determinante semet ad creaturae
productionem in esse existentiae. Propter quod quia haec productio ex determinatione ipsius diuinae
voluntatis dependet: & illa institutio est secundum rationem ideae in diuino intellectu: ideo vtroque modo dicitur
relatio actiui in deo ad creaturam, relatio secundum rationem: non quia coincidat in relationem secundum
mensuram. Et consimiliter licet aequalitas & similitudo coincidant cum identitate in eisdem, non ex
hoc oportet quod sint eadem relatio, secundum quod inferius latius declarabitur exponendo dicta Augu
stini & Magistri tacta iam: & hoc non obstante quod potius aequalitas & similitudo debent dici transire
in identitatem quam econuerso: quia alia praedicamenta in diuinis transeunt in substantiam: & trahun
tur per hoc ad naturam illius: non autem econuerso. Et etiam non obstante quod proprius modus iden
titatis verae est quod fundetur tam in diuinis quam in creaturis super vnitatem substantiae numeralis: cum
in creaturis aequalitas & similitudo non fundentur nisi super diuersitatem quantitatis & qualita-
tis: & in diuinis aequalitas fundetur in personis super vnitatem quantitatis eandem numero: &
similiter similitudo super eandem qualitatem numero: sicut identitas super eandem substantiam nu
mero. Tales enim congruentiae valent in diuinis modicum ad ostendendum quod relationes communes quae
sunt secundum rationem, in illas coincidunt quae sunt in eis ex natura rei: aut inter se: sicut modi-
cum valent ad probandum quod in ordine dei ad creaturam relatio actiui reducitur ad illam quae est men
surae: & quod ideo est secundum rationem. Propter talem enim reductionem non debet relatio actiui in
deo ad creaturas dici secundum rationem: sed solum quia inest ex determinatione rationalis volun
tatis aut idealis intellectus. Nec similiter identitas & similitudo quae in creaturis sunt relationes se
cundum rem, debent dici relationes secundum rationem in deo: quia reducuntur in illo ad identi-
tatem: sed alia de causa inferius assignanda. Ex tali enim dicto insfinuatur quod si non esset in diuinis
relatio actiui ad illam relationem mensurae reducta, quod relatio actiui in deo ad creaturam esset secun
dum rem: & similiter aequalitas & similitudo personarum inter se, nisi reducerentur ad identitatem
uod falsum est, vt aliquantulum tactum est supra in solutione primi argumenti secundae quaestionis
praecedentis articuli.

7 ⁋ Quod autem arguitur quod in eodem ad idem relationes diuersae non possunt differ
re plus quam secundum rationem, vt patet in filio cum respectu patris dicitur filius & imago: Dico quod ve
rum est quando nec secundum esse formale: nec secundum agens distinguuntur: sicut in filio non distin
guuntur posse generari, generatum esse, filius, imago, verbum: quia haec natura ponit in filio: & habent
idem esse formale scilicet esse ab alio generatione naturali. Non sic autem est de relationibus communibus
respectu aliarum, vt patet ex iam dictis. Et hoc dico omissa ad praesens alia differentia ex parte funda
menti quod est potentia passiua in filio: in quo illa omnia eodem modo fundantur. Non sic autem relatio
nes communes eodem modo fundantur in eodem cum aliis relationibus, vt patebit inferius.

8 ⁋ Ad
secundum quod relationes communes non differunt nisi secundum rationem ab illis quae sunt in mensu-
ris: quia causantur ab vno vt est mensura: & sequuntur mensuratum vt mensuratum est: Dico quod
verum est: sed diuersimode & diuerso modo mensurandi. Diuersimode: quia in secundo modo relatio-
nis relatio sequitur mensuratum in habitudine ad mensuram: in relatione vero communi relatio
sequitur mensuratum vnum in habitudine ad aliud mensuratum, sicut dictum est iam supra. Et
sic in secundo modo sequitur mensuratum vt est simpliciter mensuratum: in relatione autem communi
non sequitur vnum mensuratum nisi vt est conforme vel difforme alteri mensurato. Sequitur etiam
ibi & hic diuerso modo mensurandi: quia iuxta hoc quod etiam iam dictum est supra, Vnitas siue vnum Bb198r
dupliciter habet considerari. vno modo secundum se, abstractione mathematica ratione suae perfectio
nis & indiuisionis. alio modo vt habet esse in aliis rebus, & eas ratione perfectionis & suae indiuisi
bilitatis determinat. Primo modo consideratur vt ab eo procedit materialiter per eius replicatio-
nem omnis numerus, & a perfectione formali quae consistit in sua indiuisibilitate deficit omnis nu
merus. & per hoc comparatur vt mensura ad numerum penes secundum genus relationis. Secundo
autem modo comparatur vt descendit in omnia alia secundum modum tactum ante finem praecedentis
quaestionis, & hoc non solum vt ipsum vnum secundum rationem suae perfectionis completae in seipso
descendit in alia, denominans vnitate quodcumque aliorum, sed etiam vt ipsum secundum rationem suae
perfectionis deficientis in numero siue multo descendit in eadem secundum modum tactum, deno-
minando alia dualitate, ternario, & sic de caeteris: & hoc vt mensura qua res alterius generis habet
quantitatem. Et sic ad hoc argumentum respondendum est ad modum quo responsum est ad secun
dum argumentum quaestionis praecedentis.