Liber 5, Titulus 38 [Cologne 1612 Transcription]

Diplomatic Transcription

By

Edited by Jeffrey C. Witt

Edition: 0.0.0-dev | February 18, 2020

Authority: SCTA

License Availablity: free, Published under a Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)

nbht7y-d1e2104

Sources:

C: Cologne 1612

C775b

1 C775b
MIsericors & miserator Dominus, cu
jus misericordiae non est
numerus, misericorditer semper agens, ac
salutem peccatorum sitiens, per hujus mun-
di pelagus periculose navigantibus, & quan-
doque fluctuantibus, & remedia multa obtulit, inter quae
specialiter paravit duas naves, sive tabulas. ad hoc de poeni.
dist. 1. multiplex misericordia Dei
. Prima tabula est baptismus:
in quo vetus homo exuitur, & novus induitur: de quo sa
tis dictum est supra de baptismo, & ejus effectu, per totum. Se
cunda tabula est poenitentia, quae per peccatum mortale
naufragium passis necessaria est, secundum Joa. de poenit.
dist. i. secunda tabula, post. c. super tribus
. & haec per quam ne
cessaria est etiam una consideratione habita plusquam
baptismus, quia per ipsum non subvenitur, nisi semel, &
proficit ad salutem, sed per veram poenitentiam saepius nam
quisquis prolapsus fuerit in peccatum, per hanc semper
poterit reparari, secundum Concil. generale supra de sum.
trin. c1 § pen. tamen secundum Ambros. pauci sunt hanc a-
gentes. unde ipse ait: Plures inveni innocentiam baptisma-
lem servasse, quam veram poenitentiam egisse, de poeni dist.
3. reperiuntur, & dist. i. sunt qui arbitrantur. ideo ne imperitia
sacerdotum simplicium eis potissime sit nociva. dicto &
expedito tractatu. supr. titul prox. de poenis, quae in tribunali
corpori infliguntur, dicamus nunc de his, quae imponun
tur in judicio animarum: & sic apponamus rubricam de
poen & remissio plenarie tractantes, Quid sit poenitentia. Quot
& quae sunt actiones poenitentiae. Quibus & quot dietis sit
ad poenitentiam properandum, Quis debet confiteri, De
quibus peccatis facienda est confessio, Qualis debeat esso
confessio. Cui confitendum sit, Quando confitendum est,
Qualiter sacerdos debet se habere erga confitentem, Quae
impediant poenitentiam, Quae inducunt hominem ad ve
ram poenitentiam faciendam, Quae interrogationes fieri
debent. vel possunt ab audiente confessionem, Quis sit ef-
fectus verae poenitentiae, quae valent ad hoc, ne quis post
veram poenitentiam & salutem spiritualem consecutam
patiatur recidivum. In quo tenetur sacerdos illi, cujus con
fessionem audivit, Et ad quid tenetur is, qui confessus est
confessori, Utrum poenitentia debet iterari, An peccata semel
confessa iterum necesse sit confiteri, Et utrum peccata semel
dimissa iterum redeant. Et an ficte poenitenti, vel in mor-
tali peccato existenti prosint opera de genere bonorum.
Quibus mortuis suffragia ecclesiae prosunt. Quae poena sit
pro peccatis singulis injungenda, Quibus & qualiter, a quibus
& inquantum facienda est restitutio male acquisitorum.

2
Quid sit poenitentia. Secundum Augu. pae
nitentia est quaedam do
lentis vindicta, puniens in se quod dolet commisisse de poe
ni. distinct 3 poenitentia es
. Sed secundum Ambros. & Greg.
paenitentia est, mala praeterita plangere, & plangenda ite
rum non committere: de poeniten. dist. 3. cap. 1 & 6. unde &
paenitentia dicitur, quasi paenam tenens, vel poenae ten
tio, a puniendo: quia requirit quod peccator semper in se
paeniteat, ulciscendo quod commisit peccando: alioquin si C776a
paucis diebus quis poenitentiam agat, demum ad pecca
ta redeat, merito percutitur primi pastoris sententia, qui
sic ait, Canis reversus ad vomitum. & sus lota in volutabro
luti. de pen. dist. 3. ca. 3. & c. sunt quidam, & c. irrisor. &

3 breviter
ad hoc faciunt multae authoritates Sanctorum positae de
pen
. distin. 3. a princi. usque ad §. sed verba. circa princ. tertiae co
lumnae.
Occasione quorum verborum dixerunt aliqui,
quod si quis veram poenitentiam egerit, nunquam postea
mortaliter peccabit. quod falsum est, ut probatur in his
quae no. supra eod in continuatione rubricae. versi, secunda tabu
la.
Sed hae authoritates non sunt ad diversa tempora, sed
ad illum tantum, in quo quis agit poenitentiam referendae
ut illo, scilicet tempore, quo quis commissa plangit, alia
non committat, nec etiam committere proponat, ut dicit
Grat. in dicto § sed verba. Unde ibi dicit Isidorus, Irrisor est
non poenitens, qui adhnc agit quod poenitet, nec videtur
Deum poscere subditus, sed subsannare superbus
. Augu.
Inanis est poenitentia, quam insequens culpa coinquinat.
Idem, Non prosunt lamenta, si replicentur peccata Greg.
Quid prodest, si peccata luxuriae quis defleat, adhuc ta
men avaritiae aestibus anhelat
, & praecedit: qui sic alia de
plorat, ut iterum alia committat, adhuc poenitentiam a-
gere aut ignorat, aut dissimulat
. Isidorus, Multi lachry
mas indesinenter fundunt, & peccare non desinunt quos
dam accipere lachrymas ad poenitentiam cerno, & affe
ctum poenitentiae non habere
. August. Poenitentes, si ta
men estis poenitentes, & non irridentes, mutate vitam,
mutate mores, reconciliemini Deo
. Sufficit ergo ad veri
tatem paenitentiae, commissa plangere, & firmiter in ani
mo proponere alia non committere, quae si committan
tur, apparet nunc, quod prima paenitentia non fuit per
fecta, nec prodest ad salutem, nisi homo per aliam paeniten-
tiam iterum reparetur, & hoc probat Grat. per multa di-
cta Sanctorum, de peni. dist. 3. ab illo. §. sed verba superius indu
cta, usque ad §. quod frequenter paenitenti. & c. adhuc instant. ibi. &
seq. & aliis seq.

4
Quot & quae sint actiones poenitentiae. Tres, se
cundum Aug. Prima est, quae no
vum hominem parturit, & sit ante baptismum: nisi enim
baptizatum, subaudi, adultum & discretum paeniteat vitae
veteris, novam vitam inchoare non potest. recipit tamen
talis characterem, licet non gratiam, quousque fictio rece
dit. ab hac vero parvuli soli, subaudi, & furiosi continui,
quia non possunt uti libero arbitrio, excusantur, ut nota.
supra de baptis. §. quis sit effectus.

5 Secunda vero actio paeniten
tiae est, quam quis facit post baptisimum de peccatis mor-
talibus de qua no. sup. eo. §. quid sit paenitentia quae scil. agitur
de his, quae legis Decalogus continet & de quibus Apo
stolus
ait. Si nosipsos judicaremus, non utique a Domino
judicaremur
. & secundum Gregor. aut homo ipse in se
penitus punit, aut Deo vindicans cum hominem percu
tit.

6 Tertia est agenda de peccatis venialibus, quae humanae
fragilitati, quamvis parva, tamen crebra surrepunt, & quae
si collecta contra nos fuerint, ita nos gravabunt, & oppri
ment, sicut unum grande peccatum. Quid enim interest
ad naufragium, an uno grandi fluctu navis operiatur, an
paulatim surrepens aqua in sentinam, & per negligentium
culpam derelicta atque contempta impleat natem, atque
submergat, propter hoc necesse est, ut jejunia, & oratio
nes, & elemosynae invigilent, in quibus cum dicimus, Di
mitte nobis debita nostra, manifestamus habere nos quod
nobis dimittatur, atque in his verbis humiliantes animas
nostras, quotidianam quodammodo agere paenitentiam
non cessamus probantur haec de pen. dis. 1. tres actiones & ca.
seq. de consecr. dist. 4: tunc valere. & ca. agant. & c. ne quod absit. &
c. sine penitentia.

7
Quibus: & quot dietis sit ad paenitentiam properan
dum. Et quidem tribus, nam tres sunt dietae,
videlicet, Cordis contritio, Oris confessio, Operis satis
factio. Chryso. Perfecta paenitentia cogit peccatorem o
mnia libenter sufferre. in corde enim ejus contritio, in ore
confessio, in opere tota humilitas. haec est paenitentia fru
ctuosa. de paen. dist. 4 perfecta quia enim tribus modis Deum
offendimus, scilicet delectatione cogitationis, impuden
tia locutionis, & superbia operis, ut contraria contrariis
curentur, delectationi cogitationis opponitur contritio,
impudentiae locutionis confessio superbiae operis satis
factio, argu. inf. de reg. iur, omnis res. supra de bapt. majores. §. hic C776b
vero dicimus
. de his Hier. exponens verba Amos prophetae
comminantis Azahel regi Damasci, & dicentis, super tri
bus modis sceleribus Damasci, & super quatuor non com
vertam eum. verba Hier iuxta tropologiam possumus di
cere. primum peccatum est, cogitasse quae mala sunt. secun
dum, cogitationibus acquievisse perversis. tertium, quod
mente decrevimus, opere complevisse. quartum, post pec
catum non agere paenitentiam. & suo sibi complacere de
licto, de paen. dist. 1 super tribus. Hi sunt tres mortui, quos Do
minus legitur suscitasse scilicet filia Archisynagogi, quam
suscitavit intra domum. quia ipsam intus invenit, ecce
peccatum cogitationis de hac de paen. dist.1 §. non sunt haec. &
& c. quem paenitet. in fi.

8 Item filius viduae, quem suscitavit ad
portam civitatis, ecce peccatum locutionis: de hoc de paen.
dist. 1. fleat
. Lazarus quem suscitavit in sepulchrojam fae-
tentem, ecce peccatum operationis de hoc. de paen. diffin. 1
quantumlibet
. vel dic quod per filium viduae intelligere pos-
sumus peccatum operationis, in quo includitur peccatum
locutionis, quia vix perpetratur malum opus, quin & ma
lum verbum praecedat, per Lazarum vero peccatum con
suetudinis. & notandum, quod puellam verbo, puerum
motu, Lazarum cum fremitu, clamore, & lachrymis re
suscitarit. unde versus.
Mors malo, mors intus malus actus, mers fortis usus:
Tumba:, puella puer, Laxarus ista notant.
Hanc verbo, hunc motu, lachrymando suscitat illum
scilicet, Lazarum Christus in suscitatione enim puellae non
invenimus aliquas lachrymas emanasse. Sed suscitatione
filii, flebat turba, quae ipsum sequebatur. in suscitatione
vero Lazari flebat Martha, flebat & Maria, pro fratre sup-
plicantes, flebat & turba, quae Mariam fuerat secuta, la-
chrymi: Mariae incitata. in quo docemur, publice peccan-
tibus suffragia ecclesiae & Sanctorum necessaria fore. ut
probatur de paen. dist. 1 quem penitet circa fi unde Ambr. Fleat
pro te mater ecclesia, & culpam tuam lachrymis lavet
. de
paen. dist. 1 fleat.

9 De his tribus dietis ridetur locutus suisse
Moyses. dicens: Deus Hebraeorum vocavit nos, ut eamus
viam trium dierum in solitudine, & sacrificemus Domi
no Deo nostro. ne forte accidat nobis pestis, aut gladius
:
id est, culpa in praesenti, & paena in futuro. In hoc triduo
quaesivit gloriosa virgo Maria filium suum, & invenit. haec
est scala cum tribus gradibus, quam vidit Jacob erectam a
terra usque in caelum, & Dominum innixum scalae. est an
tem innixus propter tria. Primum est, ut gigas geminae
substantiae paenitentem, & scalam scil. paenitentiam forti
ter sustineat. Secundum est, ut ascendens cum forte labo-
rarerit, & fatigatus fuerit, in ipsum respiciat, iuxta Psalm.
Jacta cogitatum tuum in Domino, & ipse te enutriet. &
Matth. 11. Venite ad me omnes qui laboratis & onerati e-
stis, & ego reficiam vos
. unde Augu. Projice te in Deum:
non enim ita crudelis est, ut se eripiat, & te cadere per-
mittat. Tertium est, ut usque ad cacumen scalae ascenden
ti manum porrigat, & ipsum suscipiat, & cum tripudio in
suam gloriam introducat.

10
PRima igitur dieta est contritio, circa quam quatuor
sunt notanda, quid sit contritio, quae inducunt contri
tionem: qualis debet esse contritio, & quis sit effectus con
tritionis, Quid sit contritio, dolor pro peccatis verus & C794a
anxius, cum proposito abstinendi & satisfaciendi confi-
tendi assumptus inde Iohel. 2. Scindite corda vestra, b & non
vestimenta vestra. Iste dolor, ut ait Hier. debet esse triplex,
scilicet acer, acrior, acerrimus acer debet esse, quod Do-
minum Deum nostrum, & omnium Creatorem offendi-
mus: acrior, quia patrem nostrum coelestem, qui nos mul-
tipliciter pascit, impugnavimus: acerrimus vero, quia Re-
demptorem nostrum, qui nos redemit proprio sanguine,
& a peccatorum vinculis liberavit, & a crudelitate daemo-
num, & acerbitate gehennae potenter eripuit, quantum in
nos est, iterum crucifiximus Sed de tribus debemus dolere,
scilicet de commisso peccato, de amisso honore, de amisso
tempore. vel dic, quod cordis contritio est a malo ad bonum,
a diabolo ad Deum conversio. unde Iohel. 2. Convertimini
ad me in toto corde vestro. Conversio autem est cordis
undique verso, de poen. dist. 1. convertimini. Quae inducunt con
tritionem.

11 Primo, commissorum cogitatio, unde Ezech.
Recogitabo omnes annos meos in amaritudine animae
meae
.

12 Secundo, pudor de peccatis commissis. Job. Res di-
gnas confusione agunt. Naum. 3. Revelabo pendenda tua
in facie tua Thre. 4. Denigrata est super carbones facies
eorum.

13 Tertio detestatio peccati, propter cujus utilitatem
ipse peccator vilis factus est & abiectus Hier. 2. Quoniam
tilis facta es nimis, iterans vias tuas. Ioan 8. Qui facit pecca-
tum, servus est peccati. Aug Homo, ne tibi vilescas, appen-
de te pretio. Philosophus, Major sum, & ad majora natus
quam ut fiam mancipium corporis mei. Seneca, Si scirem
Deos ignoscituros, & homines ignoraturos, dedignater
tamen peccare propter vilitatem ipsius peccati.

14 Quarto,
timor, de die judicii. Hierron. Quoties diem illum confi-
dero, toto corpore contremisco. idem: Sive comedo, sive
bibo, sive aliquid aliud facio, semper videtur illa tuba ter-
ribilis insonare auribus meis, Surgite mortui, venite ad
judicium. Greg. Quid faciet virga deserti, ubi concutietur
caedrus Paradisi. 1. Pet 4. si iustus vix salvabitur, impius ubi
apparebit:

15 Quinto, timor poenae gehenim Apoc. 19 Appre
hensa est bestia, & cum illa pseudopropheta, & qui accepe
runt characterem bestiae, & qui adorant imaginem ejus,
missi sunt in stagnum ignis
. Idem 21. Timidis, & incredu-
lis, & extractis, & homicidis, & fornicatoribus & venefi-
cis, & idololatris & omnibus mendacibus pars illorum in
stagno ardenti igne, & sulphure, quod est mors secunda
.
Ad Roman. 6. Stipendia peccati, mors.

16 Sexto, dolor de a
missione patriae coelestis. Apoc 3. Tene quod habes, ut ne
mo accipiat coronam tuam eo. 16 Beatus qui Vigilat, &
custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet, & videant
turpitudinem ejus
.

17 Septimo, dolorde multiplici offensa
creatoris, ut notatur. supra eodem sub § quid sit contritio. ver.
iste dolor.

18 Octavo, spes scilicet triplex, veniae, qua pecca-
tum remittitur, gratiae, qua bene operatur, gloriae, qua re-
munerabitur. Apoc. 3. Ecce ego sto ad ostium, & pulso, si
quis audiverit vocem meam, & aperuerit mihi ianuam,
intraboad illum, & caenabo cum illo, & ille mecum
. qui
uloerit, dabo illi edere de ligno vitae, & sedere mecum in
throno meo, huic hospiti panis parandus est. ut not. ins eo.
vers. noli igitur cum Cain filius etiam Dei, & praecursor suus
in principio suae praedicationis clamat: Poenitentiam agi-
te, subaudi, securi de praemio, quod statim subjungitur: un-
de sequitur. Appropinquabit enim regnum caelorum. Item
Matth. 9. Non veni vocare iustos, sed peccatores ad poe
nitentiam. Et non solum Dominus, sed etiam tota coele
stis curia non minus dulciter, quam efficaciter hortatur
miseram animam ad poenitentiam faciendam. Cant. 6. re-
vertere revertere, Sunamitis, revertere revertere ut in-
tueamur te. quater dicit, revertere, propter quatuor gene
ra peccatorum, quasi dicat, o Sunamitis, id est, anima capti-
va, quam sc. diabolus propter delicias hujus mundi & pec-
cata, quae commisisti, trahit ad inferos captivatam attende
tibi, & revertere a peccato immundae cogitationis, rever-
tere a peccato turpis locutionis, revertere a peccato pra-
vae operationis, revertere a peccato obstinatae consuetu
dinis de quibus no. sup. eo. §. resp. 1. versi. hi sunt tres mortui. &
seq. Iterum quatuor modis, revertere sc. per cordis contri-
tionem, oris confessionem, operis satisfactionem, bonae &
honestae conversationis continuationem, quia qui perse-
veraverit usque in finem, hic salvus erit. Haec autem debes
facere, ut intueamur te, id est, ut sic possimus videre in te
imaginem & similitudinem Dei. & sic est vox coelestis cuC794b
riae ad nostram. & sic vox est Trinitatis, vel intueamur te,
scil. per dilectionem & gratiam, ut secundum Ioan. 14. ad te
veniamus per gratiam, & apud te mansionem faciamus,
per gratiae efficaciam: ut sic a Patre recipias potentiam tuam.
a Filio scientiam vel sapientiam, a Spiritu sancto volunta-
tem spontaneam benefaciendi, & bene operandi, quod non
potest esse dum fueris in peccato. Esa. Iniquitates vestrae
diviserunt inter vos & Deum vestrum Salom. In malevo-
lam animam d non introibit sapientia, nec habitabit in cor
pore subdito peccatis, sed poenitentia reparata, revertitur
ibi Deus. Osae 2 Sponsabo te mihi in fide, & sponsabo te
mihi in judicio, & miserationibus, & sponsabo te mihi in
sempiternum. Sponsabo te mihi in fide. id est, baptismo fi-
dei. & si hoc vinculum per peccatum ruperis, sive fregeris,
iterum sponsabo te in judicio & miserationibus, id est, sa-
cramento poenitentiae, per quod miserationes multas, &c
saepius consequeris: & si sic decesseris, sponsabote mihi in
sempiternum mecum, cum utraque stola in meum cubicu-
lum in die judicii introducens. Vel ter dicit, sponsabo te,
ad notandum triplex testimonium triplicis dilectionis sc.
cordis, oris, & operis unde & ter quaesivit Christus a Pe-
tro, an diligeret eum. sup. de elec significasti. Iterum ter dixit,
sponsabo, quia ter, sive trib. modis desponsatur anima pec-
catrix in conversione, sc. per contritionem, confessionam,
& satisfactionem: ut no. sup. eod § resp. 1. Haec tamen verba
Hier. sic exponit, sponsabo te, &c no misericordiam Dei:
meretrix diu fornicata ad virum repertitur, nec reconci-
liari viro sed sponsari dicitur & vide distantiam inter Dei
& hominum conjugia, homines de virginibus, non virgi-
nes faciunt, sed Deus meretrieibus junctus, virgines reddit.
Item cum secundo dicit, sponsabo, duas apponit determi-
nationes, scilicet judicium in singulari, & miserationes in
plurali, ad privilegium misericordiae denotandum. Si ve-
ro adhuc de misericordia, & venia dubitas, curre ad exem-
pla David de poen. dist. 3. c. David, & c. seq Mariae Magdalenae,
Petri, Matthaei telonari, Pauli persecutoris. Latronis in
cruce pendentis, & aliorum complurium, quos post pec-
cata gravissima respexit misericordia Salvatoris, in odo-
rem horum unguentorum currendum est. unde Ber. su-
per Can. Omnino propter mansuetudinem, quae in te prae-
dicatur, currimus post te Domine Jesu, audientes, quod
non spernas pauperem, peccatorem non abhorreas, non
horruisti confitentem latronem, non lachrymantem pec-
catricem, non Cananaeam supplicantem, non deprehen-
sam in adulterio, non sedentem in teloneo, non supplican-
tem publicanum, non negantem discipulum, non perse-
cutorem discipulorum, non ipsos crucifixores tuos, in o-
dore horum unguentorum currimus. Idem: Peccavi pec-
catum grande, turbatur conscientia, sed non perturbabi-
tur, vulnerum enim Domini recordabor. Idem: Quid tam
ad mortem, quod non Christi morte solvatur Augu. Lo-
quens ad Deum patrem, merito mihi spes valida in Chri-
sto est, quod sanabis omnes languores meos, per eum qui
sedat ad dexteram tuam, & te interpellat pro nobis, alio-
quin desperarem. multi enim & magni sunt languores
mei, multi & magni sunt, sed amplior est medicina tua. Idem
ille tuus unicus redemit me sanguine suo, non calumnien
tur me superbi, quoniam cogitabo pretium meum. Noli
igitur cum Cain desperare de venia, quia plus potest Deus
dimittere. quam tu peccare: sed nec cum Orig. nimis prae-
sumas de Dei misericordia, sed ita granum, id est, animam
vel cogitationem inter duas molas has, scilicet timoris &
misericordiae conteras, ut ex farina sic trita buratello dis-
cretionis mundata, aqua lachrymarum commixta bonum
panem & delectabilem in clibano cordis, igne charitatis
decoctum, dares, & offeras hospiti tecum caenare cupien
ti, & ad ostium propulsanti, ut no. super eod sub. § versi 8

19
QUalis debet esse contritio universalis continua habens
propositum confitendi & satisfaciendi. unde Ezech. C795a
Recogitabo. &c ut not. supra eod. sub §. quae inducunt in prin.
Ps. Lavabo per singulas noctes lectum meum lachrymis
stratum meum rigabo. Idem, Quoniam ego in flagello
paratus sum, & dolor meus in conspectu meo semper. nec
est satis, quod doleat, sed ex fide doleat, & non semper do
luisse doleat. secundum Aug. de poen. dist. 3. si Apostolus. in fi.

20
ET quis sit effectus contritionis, a patet ex vi nomi
nis satis, quod debet esse consequens rebus. Instit. de don.
§ est & aliud 20. dist. cleros. supra de praeb. tum secundum Aposto
lum Dicitur enim contritio, quasi simul, vel ex toto tritio.
Quod passive potest intelligi & active. Passive, quia totum
cor ad literam quasi teritur, & scinditur prae nimia angu-
stia, dolore, ira, & indignatione, quae concipit conversus
contra ipsa peccata, Ioel. 2. Scindite corda vestra, & non
vestimenta vestra. de poen. distin. 1. scindite. Psal. Sacrificium
Deo spiritus contritus, cor contritum & humiliatum
Deus non despicies. Punge igitur & percute cor tuum, si
necesse fuerit, etiam spinis; clavis, & lanceis, & aliis, quibus
ipse Christus pro te fuit punctus in cruce, ut probant au-
thoritates positae sup. eod. sub §. quae mducunt. ver.1. peccavi
grande peccatum, & sequ. Ber. Visa Christi passione quis
tam deliciosus, ut non abstineat, quis tam malitiosus, ut
non poeniteat, quis tam durus, ut non condoleat: Greg.
Si passio Domini ad memoriam revocetur, nihil adeo du-
rum, quin aequo animo toleretur. Active potest etiam in-
telligi, quia contritio tanquam fortissima machina con-
terit totam congeriem peccatorum, quae quasi quidam
murus separat Deum a peccatore, ut patet in his quae not.
sup. eo. sub § quae inducuntur. ver hoc autem debes facere. Item
dirumpit laqueos & catenas Diaboli. Psal. Laqueus con-
tritus est, & nos liberati sumus. Item quia destruit carcerem
infernalem, quem daemones in inferno paraverant pecca-
tori, & enervat vires daemonum, quod significatum est in
Sampsone, qui postquam creverant capelli ejus, viribus
resumptis concussit duas columnas, & domus corruit, ita
quod ipse cum Philistaeis mortuus est per Sampsonem in-
tellige peccatorem poenitentem: per capillos dona Spiri-
tus sancti: per contritionem vires resumi sive restitui, per
duas columnas, duas concupiscentias scilicet concupi-
scentiam carnis, & superbiam vitae, vel concupiscentiam
malum perpetrandi, & pigritiam seu negligentiam bonum
operandi, talis poenitens interficit se, id est. veterem ho-
minem, quem exuit, domum infernalem sibi paratam sub-
vertit Philistaeos, id est, daemones occidit, quia potestas eo-
rum in tali poenitente extinguitur, & vires ad nocendum
ei de caetero enervantur. Haec enim contritio, juxta Psal.
conterit brachium peccatoris & maligni, scilicet diaboli,
ista reparat muros Hierusalem, quos destruxerat. Nabu-
zardam. unde Psal. Benigne fac in bona voluntate tua, id
est, contritione a te solo gratis data, vel danda. Sion, id est
animae, ut sequatur, & sic aedificentur muri Hierusalem
scilicet per ipsam contritionem. Haec est quae parit prolem
boni operis. unde Gen. 3. dictum est Evae, In dolore paries.
Et breviter contritio mundat animam a reatu culpae libe-
rat a poena gehennae, ab horrenda daemonum societate, & a
vilissima peccati servitute: sed & restituit bona spiritua-
lia, quae homo amiserat per peccatum, societatem scilicet
spiritualem, communionem bonorum ecclesiae, quae dicit
Particeps ego sum omnium timentium te, de filio irae fi-
lium gratiae reddit, de filio diaboli filium regis altissimi, &
per consequens, efficit haeredom Dei, cohaeredem autem
Christi.

21
ILlud autem quaeri consuevit, utrum sola contritio si-
ne confessione peccatum deleat: super quo variae sunt
opiniones. Primi dicunt, quod sola cordis contritio non
sufficit, si presbyter adsit. de poen. dist.1. c fin. Secundi dicunt,
quod per solam contritionem sit remissio, sed conditio-
nalis. argum. de poen. dist. 3. sane in si. Tertii dicunt, quod suf-
ficit contritio, si facultas non suppetat poenitendi, argum.
45. dist. duae. Gratia. scripsit hoc lectoris arbitrio relinquen-
dum, de poen. distin. 1. §. quibus authoritatibus. Quarti dicunt,
quod per contritionem solam peccatum non deletur, as
serunt enim quod sicut tribus modis Deum offendimus.
scilicet corde, ore, & opere: sic & tribus modis satisfacere
necesse habemus. ut innuit Chryst. de poen. dist 3. perfecta. &
no. supra eod. §. resp. 1. ver. Chrysostomus. nec obstant authori-
tates, quae innuunt per solam contritionem peccata aboC795b
leri, quia intelligendae sunt cum oris confessionem arti
culus necessitatis excludit, scilicet cum quis vere conver
titur, sed morte praevenitur, vel aliquo alio justo impedi
mento confiteri vel satisfacere impeditur. Hugo dixit so
la cordis contritione deleri peccatum, in adulto si vero
conteritur, & proponit de caetero non peccare, de com
missis confiteri & satisfacere. & si postea oris confessio &
satisfactio b non sequatur peccatum jam dimissum in con
tritione non redit, peccat tamen mortaliter is, qui potest
confiteri & satisfacere, & hoc non facit. & sic intellige de
poen. dist. 1 magna
. nec obstant authoritates innuentes pec
cata non dimitti sine confessione & operis satisfactione:
quia intelligi debent de confessione interiori, quae est re
cognitio peccati in mente sua, vel propositum confiten
di, vel gratia, qua sic homo disponitur, ut doleat de pecca
to, & proponat confiteri, & satisfacere, si locus & tempus
affuerit. & idem intellige de satisfactione interiori, quae
est dolor interior, & amaritudo animae de peccato com
misso, & ut abstinere proponat: de poen. distinct. 3 satisfactio.
& c. si Apostolus. & distin. 1. §. ex his authoritatibus. Sed ei sic op-
ponitur, ex quo sola contritione deletur peccatum, ad
quid opus est oris confessione, & satisfactione: & ipse re-
spondet, quia necessaria sunt ad humilitatem & iustitiam
exercendam, de poen. dist. 3. productior. & ut satisfiat ecclesiae,
quae laesa est ex peccato. Haec ultima opinio celebrior est,
& hanc teneas. non tamen intelligas, quod ipsa contritio
peccata dimittat sed in ipsa contritione gratia Dei condo-
nat omnia liberaliter unde Ambros. Verbum, id est, filius
Dei tollit peccata, de poe. dist. 1. verbum. Aug. nemo tollit pec-
cata, nisi solus Christus, qui est agnus tollens peccata mun
di, de cons. dist. 4 nemo tollit. Sed & cordis contritionem prae-
cedit gratia Spiritus sancti, sicut exteriorem satisfactio-
nem praecedit interior contritio, intelligas in omnibus,
gratia praeveniente. unde versus.
Quicquid habes meriti, praeventrix gratia donat:
Nil Deus in nobis praeter sua dona coronat.
de consec distin. 4. gratiae. unde peccati remissio attribuenda
est gratiae Dei, quae est causa causae. naturaliter enim prae-
cedit gratia contritionem, sequitur inde dilectio. quoniam
qui gratiam habet, diligit, inde sequitur contritio, quoniam
qui diligit, conteritur. quia offendit, & ex hac contritione
sequitur peccatorum remissio: sicut processus iste colli-
gitur de poen. distin. 1. omnis qui non diligit manet in mor-
te. Charitas autem est via ad contritionem, & peccatorum
remissionem. sicut enim sine via nemo pervenit quo ten-
dit, ita sine charitate, quae dicta est tia, non ambulare pos-
sunt homines, sed errare: & sine charitate quomodo quis
veram cordis contritionem poterit habere, secundum Hug.
quasi dicat non poterit. de poen. dist. 2. §. ergo si charitatem Deo
exhibeamus
. & ca sequ. & §. cum ergo qui criminaliter peccat. &
ca sequen. Prosper. Charitas est, ut mihi videtur, recta vo
luntas ab omnibus terrenis ac praesentibus prorsus aver
sa. Inseparabiliter Deo juncta, & unita: igne quodammo
do Spiritus sancti, a quo est, & ad quem refertur incensa.
Inquinamenti omnis extranea. Corruptionis nescia: Nul-
li vitio aut mutabilitatis obnoxia. Super omnia, quae car-
naliter dicuntur, excelsa. Affectionum omnium poten-
tissima Divinae contemplationis avida. In omnibus sem-
per invicta. Summa actionum bonarum. Salus morum,
Finis coelestium praeceptorum. Mors criminum. Vita vin-
tutum. Virtus pugnantium. Palma victorum. Anima san-
ctarum mentium. Causa meritorum bonorum. Praemium
perfectorum Sine qua nullus unquam Deo placuit. cum
qua nec potuit aliquis peccare, nec poterit. Fructuosa in
poenitentibus Laeta perseverantibus Victoriosa in martyribus
Operosa in omnibus omnino fidelibus. Ex qua quicquid ese
boni operis vivet
, de poen. dist. 2. Charitas est, ut mihi videtur, col.
1
. Quod autem supra no. versic. haec ult. opinio, scilicet quod
solus Christus peccata dimittit, non intelligas excludi pa- C796a
trem, neqne Spiritum sanctum nam inseparabilia sunt o-
pera Trinitatis: de consec dist. 3 omnes in fin. & dist. 4: quomodo
circa medium. 11. q. 3. illud
. Et quod haec opinio ultima ve-
rior sit, patet per exemplum Latari, que Dominus prius
suscitavit, b & vivificavit dicens, Lazare, veni foras. & is
demum qui fuerat vivus egressus, fuit a discipulis absolu-
tus 11 quae 3. inter vera. Patet hoc etiam per 10. leprosos, qui
in via mundati sunt, antequam ad sacerdotes venirent. I-
tem in exemplo leprosi, quem Dominus a peccato mun-
davit, & postea, ut secundum legem sacrificium offerret
sacerdoti, praecepit: de poe. dist. 1 § si autem cor nostrum. secun-
dum Goffred. & Rayn. Tu dic, quod quicunque Christia-
nus mortaliter peccat, duplici vinculo ad satisfaciendum
astringitur, unum, quo ligatur, quo ad Deum, & istud in
contritione remittitur: aliud quo ad ecclesiam, & hoc per
confessionem & satisfactionem injunctam & absolutio-
nem presbyteri relaxatur: & haec comprobant dicta ex-
empla. & hoc etiam expressius comprobatur. infra de sent.
excomm, a nobis. 2. § 1. ibi, vinculum
. ergo quo peccator liga-
tus est apud Deum in culpae remissione, subaudi per con-
tritionem obtenta dissolvitur. illud autem quo ligatus
est. apud ecclesiam cum sententia remittitur, subaudi vel
cum a presbytero absolvitur, relaxatur, ut ibi sequitur in
exemplo Lazari. & hoc intelligas, sive peccatum sit no-
torium, de quo ibi videtur loqui, sire occultum, quamvis
de occultis apparere non possit, nisi per confessionem.
nec ipsa ecclesia possit punire. supra de simo. tua. in fi. & cap.
praece. in fin. Sacerdos igitur Dei minister ei, cui jam Do-
minus per cordis contritionem peccatum dimisit, satis-
factionem imponit: & poenam temporalem injungit, al-
leviat, vel remittit. & secundum hoc intellige de poen. dist. 1.
multiplex
. & cap. quem poenitet. in fi. & distin. 5. consideret in fin.
qui & judex institutus est animarum, de poen. dist. 1 verbum,
& sic Dominus remittit aeternam poenam, presbyter tem-
poralem. quia pro quolibet peccato haec duplex poena de-
petur, de poentit. dist 1 si peccatum & c. si primi hominis. & dist. 7.
c. fin.
quod tamen sic intelligas, quod primo & principali-
ter aeternam meretur peccator, qui si non conteratur, nul
li alii astringatur. sin autem conteritur, a Deo poena aeter-
na remittitur, sed in temporalem commutatur, ut in eis-
dem c. comprobatur: & hanc temporalem potest sacer-
dos remittere in totum, vel in partem, secundum ea quae
not. infra eod. sub rub. de remissio. §. ad quid valeret, ver illud et-
iam consulimus. nullum autem peccatum sine poena est aut
enim punitur temporaliter per hominem, aut aeternaliter
per Deum, ut not infra eod. § quis sit effectas. sub §. is igitur ef-
fectus. Tria vero no. circa hanc materiam, scilicet confes
sionem, contritionem, mundationem, confessio non est
res signi, sed signum tantum, scilicet contritionis, contritio ve-
ro est res signi, scilicet confessionis, & est signum, scilicet munda-
tionis, mundatio autem non est signum alicuius rei, sed
est res signi tantum, scilicet contritionis. sicut not. supra de
consec eccl. vel alta. dist. 2 §. & quando. versi. sed primum, scilicet
forma visibilis & seq.

22
SEcunda dieta est confessio, de qua ex quo de prima scilicet
contritione satis no. bene est, ut de ipsa aliquid dicamus.
Est autem confessio, a secundum quod hic accipitur, ca-
monica coram sacerdote peccatorum facta declaratio &
dicitur confessio, quasi simul vel ex toto undique fassio:
nam ille confitetur, qui totum & certum fatetur. ff. de con-
fess. certum Super quo ride quod not. sup. de confess. § quali-
ter. intelligatur haec regula. ver. certum & praeced.

23
Quis debet confiteri, omnis peccator quicum-
que sit ille, qui actuale
peccatum commisit. hoc ideo dico, quia sine peccato ori-
ginali nullus est genitus de semine viri & mulieris, quam
vis aliqui in utero matris sanctificat b legantur: sicut Hie
remias. Joannes Baptista, beata & gloriosa Domina no-
stra. negant enim veritatem seducti, secundum Aug qui se
absque peccato jactare audent in multis enim offendimus
omnes. nec infans unius diei absque peccato esse potest, de
poem. dist. 4. § item quod frequenter
& c. seq. adhuc instant ante fin.
& post medium. ver. negant enim veritatem, ergo si in dignitate
constitutus, sive privatus clericus vel laicus, mulier vel
masculus, pauper vel dives, nobilis vel ignobilis, juvenis
vel senex, ex quo ad annos discretionis pervenerit, confi-
teri tenetur, ut dicit Concilium Generale. inf eod. omnis. &
patet in his quae no. inf. eo. §. quae poenitentia sit. Sed intelligas C796b
hic annos discretionis, ex quo scilicet quis discernit inter
bonum & malum, super quo vide quod no sup de desit pue
versi patet ex superioribus. & seq. & inf. eod. §. cui sub §. verum &
seq. Et breviter haec tria sunt in praecepto, scilicet, contri-
tio, confessio, & satisfactio. de contritione not. supra eod §
quibus & quot dietis. sub § quid contritio. & sub §. quis sit effe-
ctus. De confessione in Thren. 2. Effunde sicut aquam cor
tuum. Psal. Effundite coram illo corda vestra Iacob 5. Com-
fitemini alterutrum peccata vestra. de satisfactione vero
legitur in Matth. 3. Facite dignos fructus poenitentiae. Item
haec omnia praecepi intelliguntur a Domino, cum dicit:
Agite poenitentiam, &c. scilicet prima contritio bona est,
confessio melior, satisfactio optima: de poen. dist.3 perfecta.
& dist. 5. consideret & 6 dist. qui vult & dist. 7. § 1. ergo videtur.
quod sine confessione salus non est, quod verum est, si
contemnatur, aliter sola contritio sufficit, ut no sup eod §
quibus. & quot dietis sub §. illud autem quaeri consuevit. ver. Hu.
dixit & seq. Nunquid ergo tempore necessitatis est confi-
tendum haeretico vel schismatico: Non, quia non habet
ecclesiae claves, nisi sit catholicus; de poen. distinctio 1. verbum
Dei. & c. quem poenitet. & dist. 1 consideret. & distinct. 6 cap 1 &
distin. 3. inter hoc hircum. 1. & 2. sed dolere debet peccator de
peccato, quia tam diu distulit cor fiteri. & hoc ei suffice-
ret, secundum ea quae not. supra in § cui sub § & versi proxi-
me inducto nam forte talis poneret ipsum cuo in despera-
tionem, vel aliquem errorem, sicut Pharisaei, ludam con-
sitentem eis, cui dixerunt, Quid ad nos, tu videris. de poen.
distinctio. 6. cap. 1. a talibus enim vel etiam notoriis pecca-
toribus nullum sacramentum recipiendum est, exceptio
baptismo. 22 dist. §. verum. 1. q. 1. sacramenta. nam & primi ex-
communicati sunt, qui non possunt absolvere. 24 qu. i. au-
divimus. nisi minori excommunicatione ligati. sup. de cler.
excom mini si celebrat.

24
De quibus peccatis facienda est confessio. Hic no
tandum, quod omne peccatum aut ori
ginale est, aut actuale. actualium autem aliud veniale, a
liud mortale. Originale peccatum e dicitur illud, quod
omnes trahimus ab Adam, qui cum sine peccato creatus
esset, per peecatum corruptus est, ut probatur, de poen dist.
§ Romanos. ver. Princeps & seq & procedentibus & sic se men suum
corruptum & abominabile factum est, nec potuit postea
aliquis non corruptus de tali semine generari, ut not. Jup.
eo.§ prox resp. i. facile est enim ut nascatur a corrumpta arbo-
re fructis corruptus, & quod a leproso generetur lepro-
sus, & ideo cum formato corpori in utero matris de tali se-
mine infunditur anima, ut 56. dist. nasci necesse est. ut ipsa
anima quodammodo inficiatur & corrumpatur, sicut ap-
paret, quando bonum vinum ponitur in vase corrupto, &
ibi moram trahit, ut de poen dist. 3. §. sive autem quis dicat & ca.
sequen & ibi, vase enim faetido, vel oleum, vel vinum facile
corrumpitur. ad idem ff. cum in rebus. § sin ff. locat. sed addes
§ 1. ff. de actio. empt & ven tenetur § si vas. de radice enim in-
fecta bonus fructus exire non potest. 1 quaestio. 1. fertur.
& a tali peccato, quod naturaliter inest a natura corru-
pta procedens, quis non potest purgari per poenitentiam.
anima tamen, quae ex hoc deturpata erat, abluitur in ba-
ptismo argument. de paen. dist. 2 §. non est mirum. versi. quicun-
que. sine quo baptismo salvari non possumus. de consec. dist.
4 placuit. Sed & in adultis necessaria est cordis contritio:
de paen. distin. 1. tres actiones. quod dic, ut notatur. supra de bap.
§. quis sit effectus. Veniale vero peccatum d dicitur illud C797a
quod quotidie committimus, quod provenit ex origina-
li peccato, cujus fomes remanet in homine, quantum-
cunque baptizetur, & ideo de facili labitur: quare sine ve-
niali ista vita non ducitur, id est vix ducitur, secundum
Greg. 25. dist. qualis. de hoc intelligitur, quod septies in die
justus cadit. de paen. distin. 3. septies. Nunquid ergo tale pec-
catum confitendum est: Ad hoc videtur respondere Be-
da, quod non. unde ipse ait, exponens illa verba Aposto.
Confitemini alterutrum peccata vestra, scilicet coaequa-
libus quotidiana & levia: graviora vero sacerdoti panda-
mus, &c & infra sed & graviora coaequalibus pandenda
sunt, cum deest sacerdos, & urget periculum. Venialia ve-
ro etiam sacerdotis oblata copia. licet confiteri etiam coae-
quali. Et hoc sufficit & plerique doctores dicunt, dum ta-
men sacerdos non contemnatur, & secundum hos, non est
necesse confiteri venialia sacerdoti, & si ipsius copia ha-
beatur, dummodo hoc ex contemptu non praetermitta-
tur. & merito, nam ipse contemptus mortalis esset, etiamsi
persona contemneretur, quandiu ab ecclesia toleratur, ut
sup. de cohabita cler. & multa vestra. Alii, inter quos est Ray.
dicunt, quod nedum mortalia, sed etiam venialia sacerdo-
ti, qui ligandi & solvendi potestatem habet, pandenda
sunt, si ipsius copia habeatur. arg. pro eis de poent. distinctio
1. agite penitentiam.

25
Tu dicas distinguendum esse inter venialia, & venia-
lia. habent enim tres gradus, sicut Apostolus testatur,
scilicet ligna, foenum, & stipulam. 25. distinctio. §. nunc au-
tem. & §. alias. Per ligna majora venialia intelliguntur, &
quae nimis sunt inveterata, vel in consuetudine jam de-
ducta, quae ex ipsa frequentatione & contemptu morta-
lia reputantur, vel sequuntur, ut supra de jurejuran. & si
Christus. §. quaedam. & secundum hoc intellige quod dicit
August. nullum peccatum adeo veniale, quod non fiat
criminale, dum placet: ut 25. distin. §. criminis, & §. sequen.
Hinc etiam Aug. & iste debet confiteri, si fieri possit. de his
dicitur, Vitasti grandia, vide ne obruaris harena, quia se-
cundum Aug. non refert, &c. ut not. supra eo. §. quot. & quae
sunt actiones. versic. 3. Per foenum intelligas minora, & haec
confitenda sunt saltem in genere. de poen. distinct 3. de quoti-
dianis. Per stipulam intellige minima venialia, quae in sola
cogitatione consistunt, & quae ad consensum non perve-
niunt, ut de poeni. distinct. 2. sicut tribus. & de his duobus ge-
neribus intelligas, quod multis modis mundantur & de
lentur. Primo a per dignam Eucharistiae sumptionem.
de consec. distinct. 2. cum omne crimen. & capit. si quotiescunque
iteratur. Secundo per aquae benedictae aspersionem. de con-
sec distinct. 3. aquam sale conspersam benedicimus popu-
lis, ut ea cuncti aspersi sanctificentur. & infra coinquina-
tos sanctificat & purgat, & cuncta bona multiplicat, & in-
sidias diaboli avertit, & a phantasmatis versutiis homines
defendit. Tertio, per jejuna & eleemosynarum largitio
nem. 82. distinct. presbyter. de poen. distinct i. medicina. & c. quam-
obrem. & distinct. 3. sane cavendum. Quarto per orationem
Dominicam, de poen distin. 3. de quotidianis. Quinto, per de.
votam tunsionem pectoris: de poen. distin. 1. tres actiones. & di-
stinctio. 2. si est, inquit. Sexto per generalem confessionem
in ecclesia factam, de poen distin. 3. de quotidianis. per quem
non solum venialia, sed etiam mortalia, de quibus non
potest recordari, deleri intelliguntur. unde August. si a
mente poenitentis aliqua exciderint, confitetur verita
tem Deo, cum generaliter dixerit, Deus qui nosti occulta
cordis opera mea, & delicta mea a te non sunt abscondita.
quibus veniam largiaris, & haec est veritas confitentis,
quam diligit Deus. unde Psalm. Ecce veritatem dilexisti.
secundum Rayn Caveat tamen sibi peccator. nam secun-
dum Joa. Chrysostomum, nullum invenitur delictorum
tale remedium, sicut eorum continua memoria, quod in-
telligas, quando recordatur conterendo, non delectando,
alias contra. 81. distinct. valet. debet ergo recordari pecca-
tum, quo ad contritionem & qui hoc non facit, in pericu-
lo videtur constitutus, ideoque secundum Ambro. impu-
tari debet peccatori, si oblitus sit, quia forte contempsit &
distulit confiteri, de poen. distin. 3. § sive autem quis dicat. ca. Iu-
das. & ca in salicibus. talis enim videtur ignorantiae affecta-
tor: qui sicut & sciens punitur, ut supra de clan. desponsat.
cum inhibitio. § si quis vero hujus clandestina. & de tali intelli-
gi potest, quod dicit, Joa. Chrysost. si non obliviscaris pec- C797b
catorum tuorum, tunc eorum recordaberis volens, quan-
do in toto mundo publicabuntur, & in conspectu profe-
rentur omnium tam amicorum tuorum, quam inimico-
rum, de poen. distin 1. §. non ita intelligendum est. & capit sequent.
nunc autem si recorderis. vel intellige hoc de illo, qui sine
poenitentia vitam finivit, vel de illo qui admonitus saepe, sae
pius, semper, usque ad ultimum exitum obstinatus exti
tit: & tunc tantum ficte contritus non potuit emendare
secundum decret supra de rap. super eodem. §. 1. & secundum
hoc potest intelligi dictum Ambr. quod notat: infra eod. sub
§. actuale. versic. item secundum Greg. & sequen. Septimo, pur-
gantur venialia per benedictionem Episcopalem. unde no
le. Numeri, dixit ad Moysen & Aaron: Vos ponite nomen
meum super filios Israel: ego autem benedicam eos. 1. q.1
dictum, & Malachi. 2. Maledicam benedictionibus vestris.
scilicet, o vos haeretici, & ab ecclesia remoti, ego benedi-
ctionibus illorum, qui tolerantur ab ecclesia, benedicam
ad hoc 1 q. 1 maledicam & §. & ca. seq. Quae autem dicantur
peccata venialia, c enumerat August. dicens: quae au-
tem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen
quia longum est, ut omnia replicentur, opus est ut ex eis
aliqua nominemus, quoties aliquis in cibo aut potu acci-
pit, quam necesse est ad minuta peccata noverit pertine-
re, Quoties plus loquitur, quam oportet. Plus tacet, quam
expedit. Quoties pauperem importune petentem exa-
sperat. Quoties cum sit corpore sanus, allis jejunantibus
prandere voluerit. Aut somno deditus tardius ad eccle-
siam surgit. Quoties, exceptio filiorum desiderio, supple
vel causa reddendi debitum, vel quia continere non potest,
uxorem suam cognoverit. Quoties in carcere positos tar-
dius requisierit. Infirmos tardius visitaverit. Si discordes
ad concordiam revocare neglexerit. Si plus aut proxi-
mum, aut uxorem, aut filiam, aut servum exasperabit, quam
oportet. Si cuiquam majori personae, aut ex voluptate, aut
ex necessitate adulari voluerit. Si pauperibus esurienti-
bus nimium deliciosa vel sumptuosa cibaria praeparave-
rit. Si se aut in ecclesia, aut extra ecclesiam fabulis ociosis,
de quibus in die judicii ratio reddenda est, occuparit. Si
dum incaute juramus, & cum hoc propter aliquam neces
sitatem implere non poterimus, utiqe: per juremus. Et cum
omni facilitate vel temeritate maledicimus, quoniam scri-
ptum est. Neque maledici, subaudi, ex odio, nisi poeniteant,
regnum Dei possidebunt. 25. distin §. nunc autem. & § alias.
ver. quae autem sunt minuta peccata. Multis vero modis dici-
tur peccatum veniale, non tamen simpliciter veniale est.
Sed dicitur Veniale, quia venia dignum est. sic enim pec-
catum mortale post confessionem factum, dicitur venia-
le, de poen. dist. 1. serpens, & cap. sicut primi. quod in veteri lege
morte non puniebatur, sed ceremoniis expiabatur, de poen.
distin. 6 c. 1. Item illud quod habet causam veniae annexam
scilicet ignorantiam, vel modicam negligentiam. unde A-
postolus, Ignorans feci, & veniam merui, de poen. distin. 4. §.
finis. dum tamen ignorantia non sit supina. 16. distin. quod
dicitis. 1 q. 4. §. item peccatum Achor. 12. q. 3: excellentissimus. supra
de cleric. excomnmumini. Apostolicae.

26
Ctuale * vero mortale peccatum dicitur illud, quaed
committitur ex voluntate propria. Aug. Omne pec-
catum adeo voluntarium est, quod si non sit voluntari-
um, non est peccatum, & secundum Ambro. diabolus ne-
minem astrictum jugo servitutis possidet, nisi se primo ei
peccatorum aere vendiderit. 15. quaesi. 1 non est, quod cuiquam.
& duobus. cap praece. Origo autem peccaticdiabolus est, qui
per liberum arbitrium cecidit, secundum Greg. de poeni. di-
stin. 2 principium. Invidit vero homini, quem sua fallacia de-
cepit. habet enim mille nocendi modos. 16 quaestione. 2. visis.
Sed peccatum habet gradus suos. uno modo circa idem
peccatum, quod gravius dicitur propter circumstantias
graviores, non tamen propter ipsas nomen peccati im- C798a
mutatur, alio modo inter diversa peccata. Circa idem
peccatum, utputa si clericus, pel laicus eandem mulie-
rem cognoscat, gravius enim in uno, quam in alio judica-
tur. supra de vit. & hone. cleric. ut clericorum mores. sed & idem
peccatum in eandem personam in consensu malum, in fa
cto pejus, in consuetudine pessimum aestimatur, secun
dum August. distinctio. 6. testamentum. ad fin. & de poen. distin.
2. sicut & sunt hic notandae tres mortes, de quibus notat.
supra eod. §. quibus & quot dietis. respon. 1. versic. hi sunt tres inor-
tui. Item secundum Greg. tribus modis peccamus igno-
rantia, & tunc grave est infirmitate, & tunc gravius studio,
& tunc gravissimum. de poen. distin. 2. sicut. & dist. 7. §. 1. Cui
videtur Ambr. contradicere dicens: Graviter peccat, qui
sibi promittit impunitatem, gravius, qui contemnit, gra-
vissime, qui ignorat. Sed dic quod illud dicitur ad terro-
rem, rel expone gravissime, id est, periculosissime, qui non
potest cogi ad poenitentiam peragendam, cum nesciatur,
secundum Joan. vel dic gravissime, quando ignorantia se-
quitur ex contemptu, secundum ea quae no. sup. eo sub §. tu
dicas. ver. caveat tamen. Inter diversa vero peccata habet pec-
catum gradus suos duobus modis. primo inter peccatum
eiusdem generis, sicut adulterium & incestus. secundo in
ter peccata diversorum generum. Inter peccata ejusdem
generis dicitur unum peccatum majus altero: unde Aug.
Adulterii malum a vincit fornicationem, vincitur autem
ab incestu. pejus est enim cum matre, quam cum aliena u-
xore concubere. Sed omnium horum pessimum est, quod
contra naturam sit, ut si vir membro mulieris non ad hoc
concesso voluerit uti. usus enim naturalis si ultra modum
prolabitur, in uxore quidem veniale est, in meretrice
damnabile. usus & contra naturam execrabiliter fit in me-
retrice: execrabilius in uxore, 32. q. 5 adulterii. Sed & inter
peccata diversorum generum dicitur unum alio gravius,
sicut homicidium gravius est, quam adulterium. Augu. 33.
qu. 2 si quid verius. Item sacrilegium, quam fractio voti. 17. q.
4. sicut antiquitus. 27. quaest. 1. nuptiarum nec obst. illud Cle-
mentis. 32. qu. 7. quid in omnibus adulterio gravius. quia illud
non infert negationem, sed raritatem, quasi dicat de facili
non invenitur, vel dic gravius, id est. communius. Tribus
autem modis nascitur peccatum in homine, scilicet sug-
gestione daemonis, delectatione carnis, consensu spiritus.
de poen. dist. §. aliae. econtra. & c. peccatum.

27
Quae * autem sint peccata mortalia, a not. sup. de accusa.
§ quis sit effectus accusationis. ver. sed quae sunt illa crimina.
& sequent. & legitur ad Roma. Idololatria, Vitium contra
naturam, Iniquitas, Malitia, Fornicatio, Avaritia. Nequi-
tia. Invidia, Homicidium, Contemptio, Dolus, Maligni-
tas, Susurratio, Detractio, Contumelia, Superbia, Ela-
tio, Intentio malorum, Inobedientia, Insipientia. Incom-
positio: quibus adiunguntur & hi, qui sunt sine affectio-
ne, absque foedere, & misericordia. Et subjungit, quod qui
talia agunt, digni sunt morte. Item ad Gal manifesta au-
tem sunt opera carnis, quae sunt Fornicatio, lmmunditia,
Impudicitia, Luxuria, Avaritia. Sed & 7. sunt principalia
vitia, scilicet Superbia, Acidia, Luxuria, Ira, Gula. Invidia,
Avaritia unde versus.
Dat septem vitia dictio saligia.
32 q. 7 non solum. & discrepant penitus inter se, de poen. dist. 3.
inter hec hircum. Superbia enim desiderat iniustitiam, po-
testatem terrenam. 23. q. 3. quod autem. & habet hos comi-
tes, saevitiam. 41 dist. saepe audaciam, sive inobedientiam. cap.
dist. contra morem. impatientiam. 11. q. 3. ira saepe etiam im-
prudentiam. 47. distinct. sicut hi. pompam secularem. unde in
Gen. In diebus illis erant viri famosi & potentes in secu-
lo. Oritur etiam ex hac inanis gloria, jactantia, hypocrisis,
& praesumptio novitatum. Acidia est, quae est quoddam
taedium homini, de poen. dist.3 inter haec hircum. 1. & 2. Luxu-
ria, quae est infirmitas frangendi vires naturae, & multis
modis quibus homo a Deo separatur agitur, & optatur.
32 q.7 non solum. & habet hos comites, scilicet ventris in
gluviem. 44. dist §. 1. & c. comessationes. vestis mollitiem. 21. qu.
4. c. 1. soporis resolutionem, unde Ovidius.
Mollierant animos lectus & umbra tuos.
coitus delectationem. 2. q. 1 quae letatur & c. scelus. 24. quae. 3.
an non districte feriendus est. inde Ezech. 16. Hoc fuit initium C798b
iniquitatis Sodomae, saturitas panis, & abundantia, & o-
cium. 32. q. 7. flagitia. ubi dicetur, quod si omnes homines
ita peccassent, omnes homines essent combusti. Ex hoc
vitio generatur caecitas mentis inconsideratio, inconstan-
tia, praecipitatio, amor sui, odium Dei, affectus praesentis
seculi, horror, vel desperatio futuri. Ira, quae plerunque
innocentes damnat, unde Jac. Ira enim viri justitiam Dei
non operatur. 11 quaest. 3 § si ergo. & cap. apud. sed si hoc in-
continenti remittitur, non est peccatum mortale 25 distin.
nunc autem & §. alias. ex hac oriuntur lites, contumeliae,
blasphemiae, odium, timor mentis, clamor, & indignatio
& habet hos comites, audaciam, muntationem faciei, im-
pudentiam. 11 quaestio.3 si Episcopus forte iracundus. & cap. epi-
scopi si sacerdotali moderamine. & injustitiam. 11. questio. 3. illa
propositorum & patet in his, quae notat. supra eod. versi. super-
bia. Gula, b quae est edacitas ultra condignum naturae,
quae saporibus & in odoribus excitatur, de consec. dist. 4. ne
tales. & c. quinque modis. & ex hoc oritur inepta laetitia, scur-
rilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensuum
circa intelligentiam Invidia, quae intus & extra comburit
hominem. unde versus.
Invidus invidia comburit intus & extra.
Et habet hos comites dolorem de bono alterius, gaudium
de malo. de poen. dist. 5. consideret. versus.
Invidus alterius rebus macrescit opimis.
Horatius:
Invidia Siculi non invenere tyanni.
Maius tormentum,
Ex hac oritur odium, susurrium, detractio, exultatio in
adversis proximi, afflictio in prosperis. Avaritia, c quae
est radix omnium malorum. 47. distin. sicut hi. 14. q. 5. quid
dicam. & sunt ejus comites rapacitas, & tenacitas. de poen.
distinct. 5. consideret. pusillanimitas, & contemptus fidei. 28:
quaest. 1. idololatria. ex his sequitur mortis oblivio, & mentis,
& secundum Jo 37 distinctio. nonne nobis videtur Ex hac o-
ritur proditio, fraus, fallacia, perjurium, inquietudo, &
contra misericordiam cordis obduratio. Sed & per Aug.
enumerantur mortalia. 25. dist. §. nunc autem & § alias. ta-
men quicquid invenias scriptum, cavendum est tibi, ne in
differenter nimis promptus sis peccata mortalia judica
re, nisi ubi per certam scripturam tibi constat, quod mor-
talia sunt, potes tamen quaerenti respondere peccatum est
hoc, & inducere ipsum ad poenitentiam: alioquin cito ho-
mines aliqui desperarent. Hoc tamen tibi tradi potest pro-
regula, quod ubicunque aliquid committitur in contem-
ptum Dei, sicut in haeresi, vel ecclesiae, sicut in rebelli & ob-
stinata inobedientia, vel in detrimentum proximi ex cer-
ta scientia, sicut in rapina, vel in opprobrium sui, sicut in
fornicatione, quia secundum Apostolum, qui fornicatur,
in corpus suum peccat, mortale peccatum poterit judica
ri. & de his omnibus mortalibus confiteri oportet, & sic
intelligas totum justum tractatum,
IStud autem * quaeri consuevit, quae scilicet sit differen-
tia inter mortalia peccata, & criminalia. Ad quod notan-
dum, quod inter haec est talis differentia, qualis inter ge-
nus & speciem. nam omne criminale peccatum mortale
est, sed non convertitur, dicitur autem criminale, quasi ca-
pitale illud, scilicet peccatum quodcunque sit, illud quod in- C799a
ducit depositonem rel decapitationem, vel exilium, vel
intrusionem carceris, quae & in jure civili publica judicia
appellantur. ff. de pub. jud. l.1. & per totum, multa vero sunt
mortalia, quae hoc non inducunt, quae & injure civili pri-
vata delicta dicuntur. ff. de privat delict. per totum. & ideo ad
differentiam non criminalia, sed mortalia simpliciter ap-
pellantur. Sed & largo modo omne peccatum vocatur
crimen. 25 dist. §. criminis, maxime mortale. supra de testi. te-
stium. Et licet proprie loquendo, criminalia multa sint, d
tamen sub brevitate aliqua perstringemus Primum pec-
catum criminale, est peccare in fidem Trinitatis. 22. qu. 2.
quid in omnibus. est enim primum praeceptum decalogi,
Dominum Deum tuum adorabis, & illi soli servies. Secun-
dum est peccatum contra naturam, nam per hoc quae cum
Deo debet esse societas, violatur 32. q. 7. flagitia. & plus pec-
cat talis, quam cum matre propria. ead. causa & q adulterii
malum, & de solo verbo tali foedatur os, & polluitur aer. de
poen. distin.1. sed & continuo. Tertium est homicidium, quod
est horribilius sire terribilius omni peccato. 34. q. 2. si quod
veriis. 50 dist. placuit. & c. miror. Quartum crimen laesae ma-
jest. 79. distin si quis Papa 6. q. 1. §. verum 50. dist. quisquis cum
militibus. etiamsi contra Pontifices machinetur quis. 3. q. 6.
cap. 3. Quintum sacrilegium, cum quis, scilicet frangit ec-
clesiam violenter. 2 q. 1 in primis. 23. qu. 6 rex debet. & cap. sunt
quaedam 17 q. 4. si quis per dolum. & ca. si quis matrimonio. & ca.
frater & c. quisquis inventus. & ca. de flagellatoribus & cap. si quis
suadente. Sextum incestus. 3 q. 4: consanguineorum. 35. q. 3 de
incestuosis. & q. 8. salubriter. & cap. de incestuosis. & pejus est
concumbere cum matre, quam cum uxore aliena. 32. qu. 7.
adulterii malum. Septimum est conspiratio ii. q. 1 conspira-
tionum, & cap. si qui cleric. &c. si quis clericorum. Octavum
adulterium, quod in utroque testamento detestabile est.
32 q. 7 qui in omnibus. nam qui peccat in matrimonio, pec-
cat in Deum authorem matrimonii, ead. q. 4. nemo sibi blan
diatur Nonum est falsum testimonium. 22 qu. 4 non dejera-
b.s 6. q 1 quicunque. supra de falsariis falsidicus. Decimum est
simonia, cuius respectu omnia alia nihilum reputantur.
supra de si enim sicut sinoniaca. &c tanta i. q. 7. c fi. & q 1 qui studet
Undecimum. usura. supra de usur. quia & cap. cum tu. Haec
sunt maiora crimina, quae graviora sunt, & accusatione ac-
damnatione dignissima. &. dist. Apostolus. in quibus sine de-
coloratione ecclesiae. si notoria sunt, de facili dispensari
non potest: secus in aliis minoribus, quamvis mortalibus.
a. q 7. dispensationes. & c. si illa. exceptis rebaptizatis, & qui-
basdam aliis, de quibus not. super. de temp. ord. § & a quo. ver. in
hac tamen notabis differentiam. & sequ. & de accus. §. quis sit effe-
ctus accusationis: ver. sed quae sunt illa. & seq.
Sed & quicunque peccat mortaliter, dicitur largo mo-
do in Spiritum sanctum peccare, quia talis Patrem, &
Filium, & Spiritum sanctum offendit, de consecr. dist 3.c. fin.
tamen specialiter peccatum in Spiritum sanctum dicitur
odium: quia Spiritus sanctus amor, & benignitas est. A-
postolus, Qui non diligit, manet in morte: de consecr. distin.
4 quomodo & ca quaeris a me. Item bostinatio mentis, quan-
do scilicet aliquis impoenitentem vitam finit. de paen. dist. 1
nec blasphemnia. & cap. est peccatum ad mortem. Desperatio,
sicut in Cain: depoeniten. distinct 7. §. quod autem. versicf Cain.
quoque. Praesumptio nimia de misericordia Dei: cum sci-
licet aliquis semper peccat, & credit evadere impunitus,
sicut Orig. de poen. dist. 7. §. quod autem. 15. distn. sancta Roma-
na. vel secure peccat, usque ad mortem, credens ultimo
poenitere. de quo Apostolus, Maledictus homo qui pec-
cat in spe: de paen distin 7. ca. 1 Blasphematio contra Spiri-
tum sanctum, de consecr. dist. 4. hi vero. Seminare discordias.
16. dist seditionarios.
IN summa igitur hujus §. originale non requirit confes-
sionem, ut not. supra eod. § respon. 1. versic. originale. Venia-
le aliquod requirit specialem confessionem, aliquod ge-
neralem, aliquod nullam, ut not. supra eod. § sub § tu dicas.
vers. 1 2. & 3. quamvis sit tutius omnia confiteri, quia &
bonarum mentium est, & c. 5. dist. ad ejus. Mortale vero quod
cunque sit, illud confitendum est, si homo recordari pos-
sit: alioquin sufficit generaliter confiteri, ut patet in his
quae not. supra eod. sub §. tu dicus versi 6 & seq. secundum hoc
intellige concilium generale. quod vult omnia peccata
consit eri debere. infra eod. omnis. & junge quod nota. infra CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0799-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
eo. §. cui sub §. verum. & seq Item de peccatis praeteritis con-
fitendum est, non de futuris, ut patet supra de cleric. excom.
mini. illud. §. illud ff. de usur. l. 1. licet sit arg. contra. infra de sent.
excom. si vere
Qualis debet esse confessio. Voluntaria
Amara. Dis
creta. Festina. Frequens. Integra.
VOluntaria non coacta, sicut confessio Achor. Sed
spontanea sicut confessio latronis dextri in cruce. li-
cet enim dolere debeat propter peccata, quae commisit,
debet tamen gaudere propter vitam quam recuperat, ut
sic in eodem subjecto cadat dolor, & gaudium, juxta Psal.
Secundum multitudinem dolorum meorum in corde
meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam, de
paen. distin. 7. c. fin & si vis scire quae confitentem debent in-
ducere ad hoc, ut voluntarie confiteatur, vide quod nota
supra eodem §. quibus & quod dietis sub §. quae inducunt contri-
tionem. sed sicut ait Hierem non est qui agat poenitentiam
super peccata sua, & dicat, Quod feci. de paenit. distinctio 3
inter haec hircum.
Mara. Psal. Rugiebam a gemitu cordis meiu. de paen. dist.
3. ille rex. Hieremias: Statue tibi speluncam, pone ti-
bi amaritudines. dirige cor tuum in viam rectam. Signa
hujus amaritudinis multa sunt. Primum signum est vere-
cundia. August Laborat mens patiendo erubescentiam,
& quoniam verecundia magna est poena eius qui erube-
scit proxime, fit dignus misericordia nam secundum Am-
bros. verecundia magna pars est satisfactionis, ut de paenit.
dist. 1 quem paenitet. August. Caveas, ne verecundia dividas
confessionem, de paen. dist. 5. ca. 1 Secundum signum est hu-
militas. Apostolus. Humiliamini sub potenti manu Dei,
unde & Publicanus non audebat oculos ad caelos levare.
95. dist. esto. 22. q. 2. cum humnilitatis. Tertium signum sunt la-
chrymae, ut supra eo. sub §. resp. 1. Hierem. in Thren. 2. Deduc
quasi torrentem lachrymas per diem & noctem, non des
requiem tibi, neque taceant pupillae oculi tui. Chrysost.
Lachrymae lavant delictum, quod pudor est confiteri, id
est. cum pudore & verecundia confitendum, ut not supra
eod versi 1. Psal. Fluminis impetus laetificat civitatem Dei
Quartum signum est fortitudo, sicut patet in Magdalena,
quae adeo fortis fuit in confitendo, quod nullo pudore ob-
stante, publice confessa fuit turpitudinem peccatorum,
neque timuit. Hierony. Timor Domini omnem solvit ti-
morem, de paen. dist. 1 judicet. Quintum signum est pronitas
obedientiae, ut patet in Domino Jesu Christo, qui factus
est pro nobis obediens usque ad mortem, mortem autem
crucis. August. Ponat se poenitens omnino in potestatem
judicis, in judicio sacerdotis nihil sibi reservans sui, ut o-
mnia eo jubente paratus sit facere pro recuperanda vita
animae, quaecunque faceret pro eritanda corporis morte,
& hoc cum desiderio, quia ritam recuperat infinitam, de
pen. distin. 5. consideret.
DIscreta. cujus etiam multa sunt signa. Signum primum
est, si quaerat discretum confessorum Aug. Sacerdo-
tem quaere, qui te sciat solvere & ligare. de paeni. dist. 6. cap. 1
hoc autem fieri debet de licentia proprii sacerdotis, inf. eod.
omnis, de paeniten. distin. 6 placuit. Quid si non vult dare licen-
tiam: Videtur quod sufficiat petere. argument. suipra de
reg. licet, sed dic, quod ad superiorem recurri debet. argu.
supra de ju. patron. nullus. Signum secundum est, si non
excusat se, nec alium accusat, aliter proditor est, vel de
tractor. Proverb 18. Iustus, in princip. accusator est sui: de pan.
distinctio. 1 quamvis. venit amicus ejus, & investigabit eum:
cui si non responderit veritatem, in futuro habebit mul-
tos accusatores, scilicet Deum, propriam conscientiam.
diabolum, peccata, & etiam totum mundum, Sap. 4 Pu-
gnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Psalm.
Non declines cor meum in verba malitiae ad excusandas
excusationes in peccatis, 11 quest. 3 excellentissimus. Psalm. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0800-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Meditatus sum nocte cum corde meo, & exercitabar, &
scopebam spiritum meum. Idem: Deus meus vitam me
am annunciavi tibi & junge, quod notat. infra eod. sub §. in
tegra. versic. ad id facit. Fallit autem hoc forte in haeresi. &
quibusdam aliis casibus argum supra de confes. ca.1. & in his,
quae notat. infra eod. § in quo tenetur sacerdos, versic. quid si ali-
quis confitetur. Item fallit, ubi circumstantia facti talis est,
quod aliter non possit confiteri peccatum: ut si cognovit
quis matrem suam, vel filiam, vel uxorem propriam con-
tra naturam: vel si mulier cognita sit ab lmperatore, cum
non sit nisi unus. Item cavere debet, quod sicut peccatum
quod non caelat, sic non dicat quis se commisisse pecca-
tum, quod non commisit. unde August. super Psal. Veri-
tas de terra orta est, &c. peritas inquit, de terra oritur, ad
est, confessio de homine, ut se accuset, & sic justitia de coe-
lo prospexit, id est, a Deo data justificatio poenitenti, quasi
dicat, Deus: Parcamus huic, qui non parcit sibi: ignosca-
mus, quia non ignoscit: de poen dist. 1. veritas. Idem. si tu ac-
cusas te, Deus excusat, si tu excusas. Deus accusat, si tu de-
tegis, Deus te tegit. Idem cum humilitatis causa mentiris,
si non eras peccator, antequam mentireris, mentiendo ef-
ficeris quod devitaveras, & in te non est veritas, nisi te ita
dixeris peccatorem, ut etiam esse recognoscas, veritas e-
nim ipsa requirit, ut quod es dicas. nam quomodo est hu-
militas, ubi regnat falsitas, de poen. dist 3 talis est mihi Deus, 22.
q. 2 cum humilitatis causa. Sed contra in his, quae no. supra eo.
§. quis debet confiteri. respon. 1. canonica loan. 1. Si dixerimus,
quoniam peccatum non habemus, nos ipsos, seducimus,
& veritas in nobis non est. Sed dic, quod potest & debet se
dicere peccatorom in genere: quia nemo sine crimine vi-
rit, ut patet in his, quae nota. supra eodem. § de quibus. versicu.
veniale vero peccatum. in specie vero nullus debet dicere et-
iam causa humilitatis, se perpetrasse aliquod peccatum,
nisi hoc verum sit. sicut dicit August supra eodem. ver idem
cavere debet. Nunquid ergo peccat sacerdos in generali
confessione, quam facit: quia non loquitur in persona ec-
clesiae, unde & si specificet aliquod peccatum in specie,
quod non commisit sicut faciunt multi simplices, non est
eis imputandum: sed & sicut dicit Augu. in uno peccato
possunt multa notari: ubi etiam dicit in omnibus pecca-
tis, quae miser homo: & cum non comprehendit singula-
generum, sed genera singulorum: sed & secundum Augu.
defleat peccator. qui offendens in uno, factus est omnium
reus. non tamen est multum approbanda confessio ca-
pellanorum multorum, immo & aliquorum est vitupe
randa, qui cum habuerint rem cum aliqua muliere, sic pol-
luti in mane accedentes ad altare, & generalem confes-
sionem facientes, iungunt pollutionem, credentes per hoc
confiteri, sed seipsos seducunt, ut patet ex seq. haec autem
est forma competens, quam discreti servant. Confiteor, &c
me peccasse cogitatione, locutione, opere, omissione, in
cunctis vitiis malis in eam culpam, &c. qui alia sentit, quod
antequam celebret, sigillatim & secreto sacerdoti pro-
prio hoc denudet per seipsum, non per epistolam, non per
nuncium, infra eodem omnis, ut qui per seipsum peccavit.
per seipsum erubescat, & junge, quod not. supra de test §
super quibus. sub §. & cuncta. versicu. quid si testis scribat testimo
nium, ideo praecepit leprosis Dominus, ut ostenderent se
sacerdotibus, & August de poen. dist 1. quem poenitet nec e-
nim confitendum est verbis vel nominibus criminum
palliatis, immo quantumcunque turpe fuerit ipsum pec-
catum, uel circumstantiae horribiles, totum est specialiter
exprimendum, ut sic tota sanies apostematis expellatur,
ut notatur. infra eod. sub § integra. Requiritur tertium si-
gnum, scilicet quod secrete confiteatur, si peccatum oc-
cultum est. Chrysost. Non tibi dico, ut prodas te in publi-
cum, de poen. dist. 1. non tibi dico. nam publicum est, publice
confitendum, de poen. distin. 1 quem poenitet. in fi & cap. quam-
vis. ideo qui sine causa publice confitetur errorem suum,
minus sapiens reputatur, ut patet supra de excess prael. quam
sit grave, supra de divor ex literis Est quartum signum, quan-
do scilicet fit pura intentione sine hypocrisi, non ad va-
nam gloriam, neque timore servili, sed filiali, & sine aliqua
fictione, de poen. distinct. i. quem poenitet, in fin. & §. iterum taci-
turnitus. Esa. 26. A timore tuo, Domine, concepimus &
percepimus spiritum scilicet. 50. dist. de his. Signum discre-
tionis quintum est, quando non in cursu. sed morose con-
fitetur, ut patet in his, quae notat. infra eod. sub § integra. versi. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0800-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
perdam. & sequent & ad idem Hier 7 Scito, quid feceris cur-
sor levis explicans vias tuas, de poen. distin. 1. sunt qui arbitran-
tur. & cap. unde benignum.
FEstina. Eccl. 5. Nec tardes converti ad Dominum, & ne
differas de die in diem. subito enim veniet ira illius, &
in tempore vindictae disperdet te. August. Nullus expe-
ctet quo usque peccare non potest, de poenitent. distinctio. 7.
nullus. Pestinandum est ergo ad poenientiam agendam
propter multa. Primo, propter horae mortis incertitudi-
nem. Luc. 20. Veniet Dominus servi illius in die, qua non
sperat, & hora qua nescit, & dividet eum, partemque ejus
cum infidelibus ponet. unde & ei qui multa congregave-
rat, & divitem se reputabat, dictum est, Stulte, hac nocte
repetent animam a te, quae ergo congregasti, cuius erunt:
Secundo propter peccatorum accumulationem, Apoc. 22.
Qui in sordibus est, sordescat adhuc. Oseae 4. Maledictum
& mendacium, & homicidium, & furtum inundaverunt,
& sanguis sanguinem tetigit. Greg. peccatum quod per
poenitentiam non diluitur, mox pondere suo ad aliud tra-
hitur. Tertio, propter peccatoris erga gratiam Dei indu-
centem, & expectantem ipsum ad poenitentiam ingrati-
tudinem. Rom. 2. An ignoras, quia benignitas Dei ad poe
nitentiam te adducit, tu autem secundum duritiem tuam,
& cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae, & re-
velationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secun-
dum opera sua. Quarto, propter elongationem. Psal. Do-
mine, qui elongant se a te, peribunt. Quinto, propter mi-
norem ad convertendum habilitationem Ecclesiast. 30. Cur
va cervicem filii tui in juventute, & tunde latera ejus, dum
infans est, ne forte induret, & non credat tibi, & dic filii tui,
id est, sensus proprii, vel peccati, quod commisisti dum in-
sans est, id est, tempore primi motus, vel dum recens est
peccatum. versus.
Qui non est hodie, cras minus aptus erit.
Principus obsta, sero medicina paratur,
Cum mala per longas convaluere moras.
Sexto, propter finalem periculosam conversionem. vix e-
nim aut nunquam potest homo in aegritudine confiteri,
quia nec de peccatis cogitare: sufficit enim diei malitia
sua ex infirmitate proveniens. Ideo cum aegritudine op-
primeris, vix aliud potes cogitare, quam sentis, & illinc
rapitur intentio mentis, ubi est Vis doloris Augu. Morbus
urget, poena terret, filii quos illicite dilexit, uxor, & mun-
dus eum ad se vocat. tene ergo certum, & dimitte incer-
tum, id est, age poenitentiam, dum sanus es, non differas
usque ad infirmitatem: de poen. dist. 7. qui egerit, & cap. nullus
expectet Septimo, propter Dei oblivionem, & clamoris non
exauditionem. Chryso. & Aug. Hac animadversione per-
cutitur peccator, ut moriens obliviscatur sui: cui dum vi
veret oblitus est Dei. Esa. 33. Vae qui spernis, nonne ipse
sperneris: Pro. 20. Qui obturat aurem suam ad clamorem
pauperis, scilicet Christi denudati pendentis in cruce, &
clamantis Poenitentiam agite, clamabit, scilicet tempore
infirmitatis, vel in die judicii, & non exaudietur. unde
Prov. 1. Vocavi, & renuistis. & sequitur, ego quoque in in-
teritu vestro ridebo. clamavit enim dives in inferno, & et-
iam in gutta una aquae non est exauditus. Matth. 25 clama-
bunt virgines. Domine, Domine aperi nobis, & responde-
bitur, Amen dico vobis, nescio vos. de talibus dicitur in
Hiero Ecce ego inducam super eos mala, de quibus exire
non poterunt, & clamabunt ad me, & non exaudiam eos.
ideo dicit Psalm. Convertere Domine, & eripe animam
meam, salvum me fac propter misericordiam tuam, id est.
da mihi gratiam faciendi in vita & sanitate veram poeni-
tentiam, ut sic salutem obtineam, quoniam non est in mor-
te, qui memor sit tui, id est. si differo usque ad mortem. vix
salvabor: quia nec peccatorum, nec tui memorabor. Fe-
stina ergo, nec tardaveris: noli discere expectare. expecta
sine modo, quia modicum hic, & modicum ibi, & secun-
dum August. illud modo non habet modum.
FRequens quod duobus modis intelligi potest. Uno
modo sic, ut si frequenter cadit per peccatum, frequen
ter confiteatur: alioquin semel cadens, in terra semper
prostratus remanet, nisi resurgat: ergo si frequenter ca-
dit, & rult resurgere, necesse habet frequenter confiteri, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0801-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
ut sic per poenitentiam resurgat, per hoc enim sacramen-
tum non tantum semel sicut in baptismo: sed saepe, & sae
pius subvenitur, sicut not. in princ. hujus tit. & probatur de
pen. distin. 3. § quod autem per poenitentiam non semel tantum, &
c. seq septies. & aliis c. ibi seq. & §. item quod frequenter poenitenti
venia. & ca. seq. ergo hoc modo potest per poenitentiam ite-
rum subveniri, id est, aliquoties opus erit, ff. de edendo velu-
ti. § haec vox iterum: super quo vide, quod not. inf. eo. §. utrum
poenitentia. Alio modo sic potest intelligi, ut etiam eadem
peccata frequenter confiteantur. August. Quando pluri-
bus confitebitur quis, sub spe veniae, turpitudinem crimi-
nis, a tanto facilius consequetur gratiam remissionis, de
poen. dist. 1 quem poenitet. Esa. 23. Sume citharam, circui civita-
tem, meretrix oblivioni tradita: bene cane, frequenta can-
ticum, ut memoria tui sit. utrum autem quis teneatur ea-
dem peccata iterum confiteri, dic, ut plene not. inf. eo. §. an
peccata semel confessa.
INtegra, ut scilicet omnia peccata dicat, ita quod nullum
retineat. nam Dominus summe bonus, qui opus im
perfectionis non novit, aut totum hominem sanat, si scili
cet integerrima sit confessio: aut nihil sanat, si scilicet ali-
quid conceleretur, ut supra de bapt. & ejus effectu. majores, §
sed adhuc quaeritur. Sed nec sufficit omnia diversis confiteri,
quamvis aliqui considerantes maximam congeriem pec-
catorum, ab ipsis commissorum, prae nimia verecundia
hoc forte faeiant. quod cavendum est secus, si hoc non fiat
in fraudem, nec propter verecundiam omittatur: nam nec
peccata semel bona fide confessa iterum necesse habeo
confiteri. Augu. Caveas, ne verecundia dividas confessio-
nem: de paen. dist. 5 c. 1 imo uni omnia sunt confitenda. inf. ca.
omnis, ita quod in corde nihil remaneat, quin effundatur.
Thren. 2. Effundo sicut aquam eor tuum eoram Domino.
Nota quod dicit, sicut aquam, de qua nec color, nec sapor,
nec odor remanet in canali: ut sic non tantum peccata, sed
etiam circunstantias omnes, quae peccatum aggravant,
confiteatur plene. inf eod. Deus qui & c. omnis, § sacerdos. cir-
cumstantias dico concomitantes & allicientes. Concomi-
tantes circumstantiae dicuntur qualitas criminis, & per-
sonarum, locus, tempus, perseverantia, & similes. infra eod.
Deus qui supra de homi. sicut dignum. respon. 1. Allicientes ve-
ro sunt ornamenta mulierum & hominum, electuaria ca-
hida, & pocula amatoria, sive alia artificia, quae quandoquo
quis exercet scienter & studiose ad hoc, ut peccet. supra de
homi si quis his, de circumstantiis allicientibus legitur Esa 3
pro eo, quod elevatae sunt filiae Sion, & ambulaverunt ex-
tenso collo, & nutibus oculorum ibant, & plaudebant, &
ambulabant pedibus suis, & composito gradu incedebant,
decalvabit Dominus verticem filiarum Sion, & crinem
earum nudabit. In die illa auferet dominus ornatum cal-
ciamentorum. & lunulas, & torques, & monilia, & armil-
las, & mitras, & discriminalia, & perichelidas, & murenu-
las, & olfactoriola, & inaures, & annulos, & gemmas in
fronte pendentes, & mutatoria, & palliola, & linteamina,
& acus, & specula, sindones, & vittas, & teristra, & erit pro-
fuavi odore foetor, & pro zona funieulus, & pro erispanti
crine calvitium, & pro fascia pectorali cilicium. * Et no-
tandum, quod quaedam circumstantiae adhaerent proprie
ipsi peccato, ut detestatio in sodomitico vitio, horribilitas
in homicidio, qualitas, utrum scilicet peccatum sit oceul-
tum, vel manifestum, modus peccandi quantitas, se. utrum
sit parvum, vel medioore, leve vel grave, vel enorme, de qui-
bus no. super. de temp ord. § & cui. sub prima regula, versic. quinti,
& seq. Quaedam vero circumstantiae inhaerent personae i
psius peccantis: ut dignitas, officium, sexus, libertas, aetas,
& consimiles. 40. distinctio. homo Christianus. & c. si Papa ff. de r-
mili. omne delictum. §. augetur. supra de haeret. excommunica-
mus. § praeterea. 11 questio. 3. praecipue, 32. quaestio. 5. qui viderit.
Quaedam autem nec peccato, nec personae adhaerent, ut
locus, tempus, quas omnes pro posse confiteri debet, & de
quibus debet dolere ac poenitere, & in posterum abstinere.
probantur haec omnia de paenit distin. 5. c. 1. & sequen. nam &
magis peccat quis in loco sacro, quam prophano, in die
festo, quam privato. 25 q. 1 nulli fas. 1. q. 3. Salvator. Ad id facit
Genes 19. ubi leguntur angeli dixisse Loth, Salva animam
tuam, noli respicere post tergum. nec stes in omni circa re-
gione: sed in monte salvum te fac: ne & tu simul pereas.
Item David. 1i. & egum. 24. Ego sum qui peccavi, ego qui ini- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0801-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
que egi, isti qui oves sunt, quid fecerunt: lob. 7. Non par
cam ori meo, loquar in tribulatione spiritus mei, confa-
bulabor in amaritudine animae meae, Esa. 14: Perdam Baby-
lonis nomen, & reliquias, & germen, & progeniem, ait
Dominus, Perdam scilicet manifestando, condemnando,
& confitendo Babylonis animae confusae per peccatum
noment quia non palliabo nomen peccati: immo expri-
mam specialiter sine aliqua palliatione, quod sit illud pec-
catum pandendo nomen ipsius, & reliquias, id est, dulcem
memoriam, frequentiam tactuum, confabulationem, nun-
ciorum missionem, receptionem, deambulationem, or-
namenti aptationem, ostentationem, & similia & germen
id est initium peccati, quando scilicet primo incoepi ha-
bere voluntatem peccandi, hoc modo, & progeniem, id
est, sequelam: quasi a prin. usque ad finem, secundum quod
potero recordari, omnia haec inquam perdam, ut sup. me-
ditando ibi antequam ad confessionem veniam, juxta il-
lud Psalm. Meditatus sum, &c. ut nota. supra eod sub § dis-
creta. versic. signum secundum. Sed pauci sunt, qui haec faciant.
magis enim curant homines de corporihus & etiam de re-
bus, quam de animabus. unde Orig. si causa alicuius peri-
clitatur, consulit jura, & jurisperitos, ne amittatur: si infir-
mus sit, consulit, & quaerit medicos, ne moriatur, Sed nul-
lus consulit scripturas, ne puniatur, laborat ne moriatur
moriturus, & non laborat ne peccet, vel ut reconcilietur
in aeternum moriturus. Attamen praecipue considerari
debet contemptus qualitas. 7. q. 1 cum vero. supra de rapt super
eod. & intentio ac voluntas, inf. tit. prox. cum voluntate. ff. ad I
Corn. de fica. divus, & secundum hoc debet peccatum gra-
vius, vel levius reputari. non enim tantum quid fiat, quan-
tum quo animo fiat est considerandum. 15. quae. 6. cap. 1 in fin.
secundum Goffred. non tamen propter intentionem po-
test aliquis excusari ab aperto malo infra de regul. iur estote.
& notat infra eod. versicul non intincto. Circumstantiae vero
requiruntur, & contemptus qualitas. 24. qu. 3. Deus, & cap.
non afferamus. Ille igitur integre confitetur, qui in toto co-
vertitur: quia hoc requirit Dominus. Iohal. 2. Convertimi-
ni ad me in toto corde vestro, &c. & ideo toto corde confi-
tendum est, juxta illud Psal. Confitebor Domino in tote
corde meo. nota o tu peccator, quod dicit in corde toto,
quasi dicat, Non in dimidio, ut scilicet peccata dividas, ut
not. supra eod § respon 1. & vers. 1. Non in tecto: quia nihil te-
gendum est, vel celandum, ut ibidem not. Non in torto: ut
scilicet in alium retorqueas crimen tuum, sed te solum
accusa, ut no. sup. eo. sub §. discreta versi secundum signum. Non
in tacto, ut scilicet leviter transeas, sed cum mora & medi-
tatione omnes circumstantias exprimas, ut not. supra eod.
sub §. versic perdam. & seq. §. discreta. versicu. signum discretionis
quintum. Non in tincto, sicut illi, qui dicunt, quod luden
do, vel bona intentione hoc fecerunt: ut supra de praesump.
capit. 1 vel causa curialitatis, sub praetextu etiam consue-
tudinis, ad excusandas excusationes in peccatis vitia sua
satagunt palliare. supra de excess. praela. inter dilectos, §. 1. & de
usur. cum tu. respons. 1 & de consuet. quanto. Non in tracto, ut
not supra eod sub § festina. & sub §. frequens. Et in toto dico,
non ficto, sed amaro, non coacto, sed voluntario: ut nota.
supra eod. sub §. amara. & sub §. voluntaria, multum autem
satisfactionis obtulit, qui erubescentiae dominans, nihil
eorum, quae commisit ei nuncio denegavit, secundum
Augu. de paen. distinct. 1 quem penitet, Quod si quis hoc non
servarerit, caveat. supra de eo, quod dicit Amos 4. Leva-
bunt vos in conchis, & reliquias vestras in ollis ferventibus
& per aperturas exibitis altera contra alteram, & projicie
mini in Armon. levabunt, sc.t daemones vos semiplene con-
fitentes in conchis, sicut sit porco depilato, qui suspendi
tur per pedes in concha, id est, in pertica. concha enim pro-
prie dicitur pertica, quaedam apta ad commovendas an-
guillas in luto depressas. & reliquias vestras, id est, pecca-
ta, vel circumstantias, quae confessione occultastis, vel pal-
liastis, in ollis ferventibus, id est in perpetuis poenis in
fernalibus, & per aperturas exhibitis in altera contra alte-
ram, quasi dicat, per totum divulgatum, & apertum erit,
& una anima pugnabit in poenis contra alteram, & proji-
ciemini in Armon, id est, in inferno. Armon enim anathe-
ma maeroris mei, vel imago tristitiae meae interpretatur:
ergo sicut porci projiciuntur in arcam, vel vas aliquod ad
saliendum, vel in cacabo ad coquendum, sic ad perpetuo
puniendum projicientur tales animae in infernum. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0802-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Cui confitendum sit. Sacerdotibus, quibus
data est haec potestas a
Mediatore Dei, & hominum, qui ipsos ecclesiae suae prae-
posuit, & solvendi ac ligandi tradidit potestatem, depoenit.
distinct. 1. multiplex, & in hoc sacerdos iudex est, de poeniten.
distinct. 1. verbum & alias concordantias poteris invenire.
infra eod. sub §. cui Papa. versicul. fin. sed nunquid quilibet sa
cerdos habet hanc potestatem: Scripsit Rayn. quod non.
nam & si quilibet sacerdos hanc potestatem in ordinatio-
ne sua recipiat, tamen ligata est talis potestas nisia Papa.
vel a dioecesano hanc habeat potestatem. Goffred. hoc re
prehendit, nisi hoc velis intelligere de potestate generali,
quam sacerdotes, & maxime parochiales in sua ordina-
tione, Vel institutione recipiunt, & est simile, quod dicitur
alias, scilicet ordinationes Episcoporum sunt authoritate
Apostolica celebrandae. 64. distin. ordinationes. Planum est,
quod Ray. non intellexit hoc de generali licentia, quam
quis recipit in ordinatione: quia illam dicit ligatam: ergo
secundum ipsum requiritur specialis. Tu dic, quod sacer
dos parochialis ex quo sibi cura animarum commissa est
ab aliquo episcopo sine alia licentia speciali potestatem
habet audiendi confessiones parochianorum suorum,
excommunicandi & absolvendi, exceptis prohibitis, quia
in his consistit cura. supra de elect. dudum. 2. § pen. & de offic.
archipresb. ca. 1. & 2 & de off. ord. ca. 3. & parochiae sunt distin
ctae, ita quod quilibet terminis suis debet esse contentus:
& ut quilibet de plebe sibi commissa curam habeat, & sic
custodiat, ut ante tribunal aeterni iudicis de omnibus sibi
commissis reddat idoneam rationem. 13. quaestio. 1. Ideo
que sacerdos parochialis canones poenitentiales scire de
bet. 38 distinctio. nulli. & cap. quae ipsi de quibus notatur infra
eod. §. quae poenitentia. & ideo cum talibus a iure semel con
cessa sint. non indigent alia licentia speciali. ff. de condi, in-
stitut quae sub condit. §. fin. sic ergo quilibet parochianus de
bet illi sacerdoti, qui curam ejus habet, confiteri, & non a
sii, quia non posset eum absolvere. 2. quaestio. 3. inprimis. 6.
quaest 3 scitote. supra de iudic. at si clerici. C. si a non competenti
judice I. sin. & expressius, infra de sentent excommnun nuper. §.
in secundo, & insi Et nunquid extra territorium parochiae
a sibi commissae: Non videtur, argum. ff. de iurisdict. omn.
iud l. fin. sed illud Iocum habet in his, quae sunt contentio-
sae iurisdictionis: porro cum poenitentia sit de iurisdictio
ne voluntaria, quilibet curatus saceroos poterit ubique pa
rochianum proprium expedire, ff. de offic. procons. l. 2. & id-
eo de loco nihil exprimit concilium generale, infra eodem
omnis, sed bane innuis, quod sacerdos extraneus absolve-
re non potest, & hoc rerum, nisi extraneus audiat confes-
sionem de proprii sacerdotis licentia, infra eo. omnis, de poen.
distinctio 6 placuit. Fallit hoc in casibus, in quibus potest a
liquis audire confessionem alterius parochiani. Primo,
quando proprius sacerdos indiscretus ost, de poen. distin. 6
placuit. nam secundum Aug. qui Vult confiteri, debet quae
rere sacerdotem, qui sciat lolrere & ligare. de poeni. distin 6.
qui vult. Sed hoc non debet fieri sine licentia. infra eod. omn
nis, & not. supra eod. §. qualis, sub §. discreta versicul signum pri
mum, & versicu. quid si non vult dare licentiam, nec tamen, se
eundum Goffred. expedit semper dare licentiam, immo
deneganda est, si sacerdos se sufficientem reputet. nam
praesumere potest, quod ideo petat parochianus licentiam,
ut confusionem erubescontiae evitet, quae est magna pars
satisfactionis: ut notat. supra eo § qualis sub § amata. versic.
primum. Consulo, quod de se non nimis confidat, neque
praesumat. & si forte parochianus aliquam latentem cau
sam, vel odii contra ipsum habet, sicut plerunque accidit,
vel quia est particeps criminis, vel aliam habeat licentiam.
nullatenus deneget, sed concedat. Sed si forte contemni
verisimiliter se praesumat, tunc poterit denegare, quamdiu
ab ecclesia tolleratur, supra de coh cle. & mulie. vestra. Caveat
tamen de conscientia. supra de cohab. cler. & mulier. c. 1. supra
de tempo. ordin. quoniam. Secundo fallit, quando alienus pa-
rochianus transtulit domicilium suum. Ray. & Goff. sed
certe iam non est alienus, sed proprius, supra de paroch. c. fi.
Tertio, cum quis vagabundus existit, ff. de iud. haeres absens.
Quarto, cum quis quaerit domicilium quo se conferat. pro
prium relinquens iter faciendo, vel navigando. nam & is
sine domicilio est, ff. ad mnuni. Labeo, in princip. & l. ejus. §. Cel-
sus. Quinto, ratione delicti intra propriam parochiam, ab
extraneo parochiano commissi, supra de rap. ca. 1.6. qu. 3. pla- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0802-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
cuit. Sexto, ratione studii. quod dic, ut not supra de paroch.
§ quis intelligatur. versi quid de scholaribus. Septimo, tempore
necessitatis, 26. q. 6 si presbyter de poen. dist. 3 quicunque presbyter.
quia sicut ait Augu. tanta est vis confessionis, quod si im-
mineat necessitatis articulus: ut quia infirmatur ad mor
tem is, qui vult confiteri, vel oportet eum intrare bellum,
& deest sacerdos, non solum proprius, sed & quilibet in
tali articulo potest etiam laico, b veletiam mulieri, si non
adsit alius, confiteri. de poen. dist i quem poenitet & distin 3. qui
vult. & de consecr. dist. 4 sanctum est, & de hoc no. infra de sent.
excommun. § quis possit excommunicare, sub §. secunda regula.
versi primus. hoc idem Beda comprobat, ut patet in his, quae
not. supra eod. § de quibus versic. nunquid ergo tale peccatum, non
tamen haeretico, vel excommunicato debet quis confiteri:
ut not supra eo. §. quis dibet confiteri, versi nunquid ergo tempore
necessitatis. quod autem dictum est de laico, vel muliere, in
telligas quo ad ostendendam fidem sacramenti. unde si sic
moriatur, salvatur. supra de bap. debitum. sacramentum ta
men deficit, ut ibi. quia nullus potest vere ab solvere, ut
scilicet, verum sit sacramentum poenitentiae, nisi sacerdos
sit. argum, supra de sum. Trin. ca.1 §. una. ideoque si talis eva
dat, debet iterum sacerdoti proprio confiteri. argum. inf de
senten. excommun. de caetero, & cap. ea noscitur. & si moriatur.
potest & debet ei ecclesiae beneficio subveniri. infra de sent.
excommun. a nobis secundo. Octavo, si ponat spem suam in
sacerdotem proprium, ut ratum habeat, argument. 9. q. 2:
Lugdun. In quocunque autem casu si aliquis alienum pa-
rochianum, sine licentia proprii sacerdotis audierit, in
iungat ei, ut quam cito poterit, se coram sacerdote pro-
prio representet, & quod actum est, significet, argum, inf.
de sentent. excommun. de caetero, & cap. ea noscitur, & cap. de his,
in fin. Si vero sacerdos nullam curam habeat sibi commis
sam, tunc dist. utrum necessitas not. supra versi ul. proxi.
Vel nulla necessitas immineat, & tunc non potest audire,
secundum Ray. unde religiosi, vel reclusi, non habent po
testatem absolvendi, vel ligandi: nec baptizandi: neque prae
dicandi, vel alia quae ad curam animarum pertinent, exer-
cendi, nisi fuerint electi a populo, vel ab episcopo, cum
consensu abbatis, vel superioris sui instituti. 16. q.1 alia &
cap. pervenit, & §. ecce, & §. hoc idem not. Goffredus frustra.
ergo reprobarit Rayn. supra eod. versicu sed nunquid quilibet.
Tu tamen dic, referre, utrum is, qui confitetur. habeat li
centiam iudicis sui, quod tali specialiter possit confiteri.
& tunc sacerdos ipsum secure audiat, ut notat supra eodem
versicul. 1. vel habeat licentiam in genere, quod cuicunque
voluerit, possit confiteri, vel simpliciter. vel alii possit com-
fiteri indefinite, & in his duobus casibus si subditus recur
rit ad discretiorem, sive religiosum, sive alium, vel ex cau
sa ad non ita peritum, dum tamen peritum & honestum
secure confitetur, alius secure audit. argum. infra ne pro
dilatione. Si vero causam non habet, nisi quia vult abscon-
dere peccatum suum a proprio sacerdote, vel quia ipsum
contemnit, seipsum seducit, & de hoc ipse debet poeni-
tentiam agere: unde quandocunque tu sacerdos audis a-
lienum parochianum, debes causam primo considerare: &
ab eo inquirere, ut sic audias vel remittas. argum. depoenit.
dist 6 placuit. inf. eo omnis, supra de parochus, ut Dominicis, mul
to magis delinquit, si superior inhibuit expresse, quod re-
ligioso alicui, vel recluso, vel tali nominato specialiter non
confiteretur, cum & in dubio obediendum esset. 23 quest.
i quid culpatur. Non obstat, quod dictum est per Goffre. &
Rayn. qui non consentiunt, quod religiosi confessiones
audiant, c ut notat supra eod. versi nulla necessitas quia iura,
quae inducunt intelligenda sunt de religiosis, qui volunt
usurpare parochias, sine licentia superioris sui, & sine au-
thoritate episcopi, ut ipsa bene innuunt, vel quando volunt
audire aliquem sine licentia iudicis peccatoris: vel quan
do hoc faciunt sine licentia abbatis, alia nulla necessitate in- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0803-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
stante, ut innuitur. 16. q 1 placuit communi. ibi, nephan dissi-
mo ausu praesumat. Item non obst. supra de foro comp. cap.
penultim. quia ibi loquitur in contentiosa iurisdict. quam
non habet quia, nisi ordinarius, nec alia nisi ordinaria po-
test prorogari, quo ad personam, ut ibi. porrosi conten
tiosa prorogari potest, ut ibi. sic & multo fortius ordina
ria voluntaria, ut hic: & argument ff. de offic. consul. l. unica
& de offic. procons. l. 2. denique cum quilibet sacerdos in ordi
natione recipiat potestatem solvendi & ligandi: dummo
do materiam habeat, potest solvere, & ligare: materiam
autem habet, ex quo de licentia proprii iudicis aliquem
audit sicut notatur. supra de electio.§. quo tempore, versicul tu
dic, quod electus, & praecedentibus. Nec in hoc requiro licen-
tiam episcopi confitentis peccatoris, sed sacerdotis sui
parochialis tantum, infra eodem omnis, nisi in casibus qui ad
episcopum specialiter pertinent.

28 Primus est in solemni
poenitentia imponenda: quod dic, ut not. infra eod. § utrum
poenitentia, sub § his praelibatis.

29 Secundus in excommunica
tis a canone in casibus illis, quibus absolvere potest, ut no.
infra de sentent. excommunic. §. quis possit excommunicare. resp. 1

30
Tertius in irregularitate contracta: quod dic, ut notatur.
infra eod sub rubric. de dispen § quis possit dispensate. versicul. in
quibus autem, & sequen. sub §. sequen.

31 Quartus in incendio
23 quaestio fin. si quis membrorum. & cap pessimam.

32 Quintus
in crimine pu. sicut in blasphemante. supra de maledic. sta
tuimus.

33 Sextus in voto. supra de vo cap i & notat. supra de vo.
§. utrum, & per quem in votis, versicul quarti dicunt

34 Septimus,
si ipse episcopus confessionem audivit de aliquo peccato.
21. distinct. inferior.

35 Octavus, si sit consuetudo in aliquo epi-
scopat 1, quod episcopus certa peecata audiat. vel si sibi re
tinuerit certos casus, sicut. De parentibus qui filios oppri
munt. De homicidiis De sacrilegiis De falsariis. De viola-
toribus ecclesiarum immunitatis ac libertatis ecclesiasti-
cae De sortilegiis. De vitio contra naturam, & maxime cum
brutis De incestu. De corruptione sanctimonialium. De
ablatorum sive subtractorum, vel aliter illicite acquisito
rum restitutionibus. De periurio. De clandestine contra
hentibus, & aliis enormibus, quae consuetudo generalis &
specialis episcopis reservat. in quibus etiam episcopi ali
quoties mittunt peccatores ad Sedem Apostolicam propter
enormitatem ipsorum criminum, & aliquoties ad terro
rem.

36 Sic sunt aliqui casus, qui non ad sacerdotem inferi-
rem, sed superiorem pertinent: ideo dictum est leproso
mandato a Domino Matth 8 Ostende te sacerdotibus in
casibus, scilicet suis inferioribus & in suis superioribus.
Quid si quis episcopus commisit alicui generaliter vices
suas, quo ad poenitentias injungendas, nunquid talis ha-
bet potestatem, etiam in his casibus speeialibus: Ray. scri
psit quod non: quia in generali mandato non veniunt ta
lia, nisi quis hoc exprimat argum. ff de pros. mandato genera-
li & procurator totorum Sed contra. ff. de pigno. Pau. respon 1.
& § fin. supra de procur petitio. per hanc ultimam decret &
per iura inducta pro Rayn. teneas: quod dixi & argumen.
sup. de offi. archi. c. 1. & c significasti. Sed nec debet episcopus
hoc alicui committere, nisi tali, qui discretus & providus
sit, & qui noverit circumstantias personarum & pecato
rum, maxima quo ad dispensationes, & absolutiones, &
restitutiones illicite aequisitorum faciendas. de hoc ple-
nem no super eo § quib & qualiter. arg. super. de homic. sicut dignum,
sup. de consan. c.i sup. de transa c. si & sup. de offi deleg. quoniam,
Quid de officiali episcopi. Non puto, quod in his, scilicet
poenitentiis iniungendis potestate habeat, sed contentio
sis tantum: in illis autem unum, & idem consistorium est
episcopi & officialis. quare ab uno ad alterum non potest
appellari: ut in auth. d. n extra de ap Romana resp. 1. & de hoc
plene no sup. de offi. rice. § quis sit vicarius. versi. quid de officia
lia & seq. & est hoc verum, nisi appareat. quod hoc sibi com-
mittere voluerit: puta, quia hoc expressit, vel de licentia
superioris sui reliquit alium episcopum suum in vicarium
generalem, ad aliquam remotam se transferens regionem:
tunc enim talis vicarius omnia, sicut is, qui ipsum consti-
tuit, posset, si praesens esset. poterit expedire. ut tamen scias,
quod si non est sacerdos. debet hoc alii delegare, arg. supra
de cons ecci. aqua sup. de offi deleg excominunicationis, ad fin. sup.
de procur. petitio ff. de offi. ejus, cui man est jurudict. I.1. 93. dist. c. 1.
94. dist. c. 1
VErum ut de hac materia plenissime instruaris, a maxi-
mo, usque ad minimum quaerendo de quolibet perse- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0803-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
quamur, expedientes cui sit corfitendum: incipientes a
capite, a quo edenda est ratio, ff. de eden argentarius.
Ui Papa. * nam superiorem non habet, immo tenet
in terra locum Dei viventis. a supra ut bene eccles. capit.
unico. §.1. versi porro supra de transla. epi; cop. quaento. &c praeie.
nec videtur, quod poenitentia egeat. quis enim sancti in
dubitet esse, quem apex tantae dignitatis attollit: in quo si
desunt bona per merita acquisita, sufficiunt, quae a praede-
cessore testantur, aut enim claros ad hoc fastigia erigit.
aut qui eriguntur, illustrat, secundum Symmachum, 40.
dist. non nos. Sed certe peccare potest Papas gravius, quam
alius: quia secundum Gregor. quanto gradus altior, tanto
casus grarior. de poeni dist. 2. principium & secundum Chry-
sosto. 40. dist Homo chistianus, & secundum Hila. 25 q. 1nulli
fas. ubi dicitur. quod graviora delicta facit sublimitas pec
cantium, & secundum Ioan. non sanctorum filii sunt, qui
tenent loca sanctorum, sed qui exercent opera eorum: &
secundum Grego. 40. dist. non est facile, & c. nos qui. & fecien-
dum sanctum Bonifacium, si Papa malus fuerit, licet mul-
tos populos se cum contrahat: tamen ipse cum diabolo a-
pud inferos perpetuo cruciabitur. 40 dist. si Papa & secun
dum Symmachum non habebit apud Deum de allegatio
nis nitore subsidium, quando ipsorum Sanctorum utetur
teste, quo & judice. nam & ab eo, cui plus cer mittiti. 1,
plus exigitur. 10. q 3 aliorum unde & Anastasius, qui Acha-
cium haereticum occulte revocare voluit, divino judicio
percussus fuit. nam dum assellaret, intestina emisit. 19. dist.
Anastasius. Dicunt autem aliqui, quod sufficit, si confitea-
tur Deo sicut tenent Graeci. de paen distin.1 ca. si. alii dicunt,
quod episcopo Host. qui ipsum consecrat, unde superior
est. arg 93. dist. dominus noster. & expressios supr. de elect. vene
rabilem §. 1. ver est enimn irregulariter. alii dicunt, quod cardi-
nalibus qui procul dubio vice Metropolitani funguntur.
23. dis. in nomme Dommi. Dicas quod potest sibi eligere con-
fessorem quemcunque voluerit. nam & in contentiosa
jurisdictione hoc receptum est ff de iurisdict. omn jud est re-
ptum. 2 qu. mandastis, & c. auditum est 2. q. 7 nos si in competen
ter & § cum Balaam, multo fortius in voluntaria potest se
submittere cuilibet sacerdoti: c quia quantum ad hoc u
nusquisque sacerdos catholicus tenet locum Dei viven-
tis. & loco Dei potest absolvere poenitentem, 11. q. 3 absit. de
poeni. dist. 3 inter haec hircum. 1. & 2. 50. dist. de his & sic etiam in
foro paenitentiali factus est Papa minor, & confessor ma
jor. ut in praedictis iuribus, & hoc innuit Chrysost. 40. dist.
multi sacerdotes, & ad hoc, inf. eod ne pro dilatione.
Ui * Cardinales: nam & hi si delinquant, acrius puni
ri debent, cum domino Papae assistant exemplo Adae.
de quo dicit August. quod quanto erat Deo proximior,
tanto magis peccavit, de poen. distin 5. consideret, & exemplo
Luciferi. de poen. dist. 2. in principio. de his Esa qui sunt isti, qui
ut nubes volant, &c. ubi dicuntur columbae propter sim
plicitatem, quam habere debent, candidiores nive, quo ad
mores, & vitae munditiam. rubicundiores ebore antiquo,
quo ad charitarem & passiones Christi memoriam: sunt
enim Cardinales cardines ostii sanctae ecclesia: quia sicut
ostium regitur cardinibus, ita sancta ecclesia cardinalibus
secundum Anaclet. 22. distin sancta Romana ecclesia in fin &
de hoc notatur. supra de offi. archipres § quae pertinent ad offic.
ver. 3. Caveant igitur, ne sint dracones stantes juxta arcam
Domini. 37. dist. legant episcopi, & ne sint nebulae & nubes,
sine aqua devotionis lachrymarum, turbinibus daemonum
agitatae: ut probat B. Petrus, & Joa. de poen. dist. 2. si enim in-
quit, & Beda. 2. q.7 secuti sunt, i. non capiantur superbia, quae
mater est domnium vitiorum. Eccl. lnitium omnis peccati CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0804-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
est superbia, non vana gloria, quae omnem virtutem eva
cuat, non amore pecuniae, quae tanquam venenum est fu
gienda, non amore parentum, ne eos in vita corrodani
tanquam muscae, morientes, & eos post mortem despici
ant, dicentes, Benefecit mihi, melius facere potuit, ut de
aliis, quae silere curialius est, taceamus. Sed die noctuque
non cessent virtutibus instruere, ut probat authoritas Isi
dori. 23. distin his igitur. l. patrum, & Amb. 12. q. 1. cui portio Deu
est. 86. distin non savis. Tales ergo si delinquant, per senten
tiam removeantur, & sine spe restitutionis deponantur
supra de cler. non residentibus in ecclesia, vel praeb. cap. ex gestis, a
exemplum Luciferi. de poen. distinct. 2. principium. Confite
ri autem debent Papae, e sine cuius licentia non possunt
testamentum condere, nec etiam mutationem facere, se
cundum consuetudinem Romanae ecclesiae, quae servan-
da est. supra de sent. & re judicat. in causis. Alii dicunt, quod
diaconus confiteatur presbytero: presbyter episcopo:
episcopi omnes priore episcoporum: prior Papae. arg. os
distin. a subdiacono. Tertii dicunt, quod poenitentiario Pa-
pae ar. 93 dist. c. sin. 94. dist. c. 1. Tu dic, quod si absens est causa
legationis, potest eligere confessorem, arg. infra eod. ne pro
dilatione. si praesens est, disting. inter peccatum publicum
ut illud confiteatur Papae, & occultum, ut illud sufficiat
domini Papae poenitentiario confiteri, quo ad salvationem
animae, non tamen, quo ad dispensationem, quam poeni
tentiarius facere non potest, nisi de speciali mandato Pa-
pae, sicut euria tenet: sed & tutius puto, quod quilibet a
Papa licentiam habeat, ut sibi possit eligere confessorem.
cum tales eidem subsint immediate: argu. infra eod. omnis
exceptis episcopis, qui omnes in hoc sunt privilegiati, infr.
eod c. fin. quo ad occulta peccata, non publica: ut patet it
his, quae not. sup. eod. §. utrum poenitentia. sub §. his praelibatis.
Ui capellani & curiales, qui sunt de familia domini Pa-
pae Poenitentiario suo, non alii. hi vero qui sunt cum
singulis cardinalibus possunt de licentia domini sui, qui
ipsorum curam habet de consuetudine curiae, etiam ali
confiteri. arg. 6. q. 3 placuit. & 6. q. 3. c. 1 infra eod. omnis. Sed &
poenitentiario domini Papae possunt omnes sine aliqua li-
centia confiteri: ut probant concord. signatae. supr. eod. su
§. cui Cardinales. vers. tertii dicunt
ui * Patriarcha. quidem si peccatum suum publicum
est, gravius est puniendum, quam in inferioribus, quis
tales tot moribus digni sunt, &c. secundum Greg. 11. qu. 3
praecipue. supra de voto magnae. §. 1. & in hoc casu debet a so
lo Papa puniri. unde Gregor. quaedam de primate nostre
Clementino ad nos perlata sunt, quae nullo modo debent
sub silentio praeteriri, nec totum corpus, quod absit mor
bus invadat, si languor in capite curatus non fuerit. 2. q. 4
§. sicut inquit. & Innocent. III. punit Patriarcham Antio
chenum, supra de translat. episcop. c. 1. Lelasius & Foelix Con-
stantinopolitanum. 24. q. 1. Achacius. Nicolaus Bituricen
primatem pro eo, quod judicabat clericos Narbon. 9. q. 3
tapitul. quaestus. & Leo Dioscorum Alexandrinum Patri-
archam, pro eo, quod non servabat tempora in ordinibus
conferendis. 67. distinction. quod a patribus. & consecratio
ne episcoporum. eadem distinct. quod die. celebratione mil
sarum, de consecrat. distinct. 1. nosse. & in aliis multis, 24. qu. 1
beatissimus. & Innocent. III. de falsitate reprehendit Hie
rosolymit. supra de his, quae siunt a praelat. quanto. & c. praece-
& Gregor. Ix. Patriarcham Graden. eo quod contra ca
nones exegerat juramentum a Castello episcono, supra de
majorit. & obedien. dilecti filii. De talibus similibus specta
correctio ad solum Papam, in occultis vero potest sibi eli
gere confessorem, infra eodem. c. fin. & nisi sit in curia, qui-
tunc debet confiteri poenitentiario, secundum quosdam
Breviter dicas, quod episcopi, & superiores, etiam nor
exempti, & inferiores episcopis, exempti in occultis pec-
catis etiam gravibus & publicis levibus, regulariter pos
sunt sibi eligere etiam sine superioris licentia providum
& idoneum confessorem, infra eod. ne pro dilatione. licet ali-
qui ipsam intelligant in exemptis, & remotis tantum: di-
centes, quod illa dictio exemptis, determinat illam epi-
scopis, & superioribus. Sed male notaverunt mentem il-
lorum verborum, & non illius superioris: nam si intel-
lexisset de exemptis tantum, non dixisset superioris, sed
servi servorum. infra de sent. excomnm. relatum. in fin. vel sedis CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0804-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Apostolicae. arg. supr. de sim. cap. antep. infr de sent. excom. non
dabium & c. nuper. sed dixit superioris, ut quo ad exemptos
includeret se: quo ad non exemptos, alios superiores, arg
supra de elect. ne pro defectui. nec obstat, quod dicit in princ
decre. nepro dilatione, quia illa causa fuit compulsiva, non fi
nalis, sicut & infr. eo. cum infirmus, §. 1 ff. de postulan. §. sextum,
versic. origo. Est enim hoc speciale privilegium episcoporum,
sicut & illud. supr. de privil. quod nonnullis, & in auth. d. n. ex
tra, de sent. excom. quia periculosum. causa autem finalis in
periculum animarum, quod plerunque, imo frequenter
cuilibet episcopo imminet, puta visitat dioe. occurrit ex
communicatus, quem forte de facili vitare non potest
quin ei in aliquo participet, ligatur minori tam ipse, quam
capellanus suus, quis enim cesebraret missam, si episco-
pus non posset sibi eligere confessorem sine archiepiscopi
sui licentia: non capellanus, non episcopus, quia non ab-
soluti sine gravi peccato hoc facere non possent. supra de
cler. excom miss. si celebrat. nec absolvi possunt, nisi a proprio
sacerdote. infra de sent. excom. c. nuper. retardabitur ergo ot
ficium episcopi, qui scienter non debet cum hoc peccato
celebrare: igitur hoc ut evitetur, periculum permittitur.
quod possit sibi eligere confessorem: quo facto, unus al-
terum absolvere potest, infr. de sent. excomm. duob. & intelli-
gas, quod talem sibi debet eligere, qui non sit excommu
nicatus, & qui catholicus habeatur: ut patet in his, quae no-
supr. eod. § quis debet confiteri. versic. nunquid ergo tempore ne-
cessitatis. & cum hoc episcopis superioribus non exemptis.
nec non & inferioribus exemptis per speciale privilegium
concedatur, non puto ipsum expirare, etiamsi quis ad cu-
riam Romanam accedat. 25. q. 2. §. 1 &c. seq Alius autem in-
ferior hoc sibi usurpare non debet, sup. de privil. sane. quam
vis hoc possit quilibet a suo judice per speciale privilegium
sive per specialem licentiam sibi concessam sine literis im-
petrare. infra eod. omnis, vel Papa, arg. supra de cleri non residert.
fraternitati. 6. q. 3. cuncta. & c. per principalem, & patet inf. eod.
c. fin. 16 qu. 1. per venit. aliter nullus debet confiteri extranec
sacerdoti, sed proprio tantum. Ut tamen scias tres esse
personas, quibus immediate subjecta est quaelibet anima,
scilicet Papam, dioecesanum, & proprium sacerdotem, ut
not. supra de offic. archipresb. §. quae pertnent. vers. 8. & sequen.
& alteri istorum semper oportet confiteri, non alii extra-
neo: nisi in casibus, quos not. supra eod. §. respon. 1 vers. tu die
quod sacerdos, & seq. In publicis autem & gravibus suo pro-
prio tantum sacerdoti confiteri oportet, ut not. supra eod.
sub § cui Cardinales, in judicio autem contentioso nulli cre-
di debet sine probatione, unde non judicabo aliquem, nis
delegatione sui judicis certus sim. supra de foro comp. signifi-
casti. supra de offic. delegat. cum in jure. ideoque citra sedem
Apostolicam non poterit Patriarcha puniri: & sic loquum
tur concor. inductae, supr. eod. sub §. respon. 1. in poenitentiali
vero credam cuilibet, si dicat se habere licentiam a suo ju-
dice, & ipse ne mentiatur caveat: quia de hoc ipso poeni-
tentiam agere debet, secundum ea, quae not. supra eod. §. re-
spons. 1. vers. tu tamen dic referre. & §. qualis. sub §. discreta versic.
item cavere debet. Sed quam potestatem habet confessor e-
lectus ab episcopo: videtur, quod illam quam habet epi-
scopus in subditum, quo ad absolutiones peccatorum: er-
po nec super irregularitate secum poterit dispesare in ca-
sibus qui ad Papam pertinent, quia in electione, quam facit
non potest sibi amplius concedere potestatis, quam ipse
habeat ff. de reg. iur nemo. nec obst. si dicas talem confessorem
ordinarium pro eo, quod a lege videtur recipere hanc po-
testatem, facta electione per episcopum. inf. eo c fin. quia talis
jurisdictio semper succedere videtur loco illius, quem ha
bet is qui eligit, ergo ejusdem naturae debet esse. argu. ff. s
quis cau. si eum § qui injuriarum. C. de jud. apertissimi. ad fin. Sed
contra, quia episcopus & exemptus eligit sibi confessorem
de licentia Papae, infr. eo fin. ergo confessor electus ridetur
habere eande potestatem, quam Papa habet. nam & si de li-
tentia proprii sacerdotis eligam mihi confessore secundum
consilium. inf. eod. omnis iste electus habet potestatem, & vi
ces gerit proprii sacerdotis: ergo sicut & in quibus casibus CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0805-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
proprius sacerdos posset me absolvere, & electus potest,
arg. 93. dist. c. 1. supra de offic. deleg. sane quia potest dici, quoc
ubi exemptus eligit, habet potestatem poenitentiarii Pa-
pae, de qua not. supra eod. sub § cui Cardinales. vers. tu dic. si ve-
ro alius eligat, habet potestatem judicis illius, cuius subest
is, qui eligit, & hoc per jura supr. proxi. allegata. ut tamer
semper publica, & gravia accipias, ut patet in his quae not.
infr. eod. §. utrum poenitentia. sub §. his praelibatis. Sed nunquid
potest episcopus diversos eligere, & saepius variare. certi
non consalo, quod hoc faciat, quamdiu illius, quem eligit
potest habere copiam, & si possit alii in subsidium confite-
ri: ut tamen si mortale sit, confiteatur illi, que elegit, quam
cito ipsius copiam habebit, ut patet in his quae not. supr. eo
§. qualis. sub §. integra. vers. sed nec sufficit. in venialibus au
tem ridetur secus, ut patet in his, quae not. sup. eod. §. de qui
bus. vers. nunquid ergo tale peccatum, & seq. sed & si non habet
copiam proprii confessoris, puta quia mortuus est, vel re-
cessit ab eo, tute sibi alium eligat. arg. supra de secund. nupi
c. pen. & fin. C. de iud properandum §. sin autem in medio. sed &
si episcopus haberet diversos confessores, quibus tamer
peccata sua vellet confiteri, sine divisione commendandum
esset, sed in fraudem hoc faceret detestandum. Sed nun-
quid eo ipso, quod episcopus alii confitetur, videtur ipso
sibi in confessorem eligere: Non videtur. arg. supra de elect.
eccl. dicas contra. in talibus enim plus est in factis, & inten-
tione mentis, quam verbis, arg. ff. de legi. de quibus supr. de majo-
& obed. legebatur 15. qu. 6 c. 1. ad fin. & breviter in omnibus his
intentionem & bonam fidem tantum requiro: & illa tamen
sufficit, arg. supr. de presb. non bapt. c. 1. & 2. de baptismo debitum
cui non congruit de juris apicibus disputare. ff. man. si fide
jussor. § quaedam. Sed nunquid archiepiscopus debet scire
quis est confessor episcopi, in c. velit nolit episcopus, & et
iam ipsum potest compellere, ut sibi confiteatur, si suspe-
ctum habeat confessore: quia & ab ipso de anima episcopi
ratio exigetur. arg. supra de offic. ordin. pastoralis, & c. irrefra-
gabili. in auth. d. n. de censibus extra Romana. nec istud prohibet
decret. infra eod. nec pro dilatione. sed cum intendat occur-
rere animarum periculis, potius hoc admittit
Cui Archiepiscopus. * Dicunt quidam, quod Patriar-
chae suo, si ipsum habet, & propinquus sit, alioquin Pa
pae, & si in peccato sit, non debet stare in peccato una hors
diei. de poen. distin. 1. & veniet. inquit Moyses. nam & ille Rea
David talis & tam potens, nec exiguo momento penes se
passus est, ut maneret delicti conscientia. de poen. distin. 3. illi
rex, &c. septies in die cadit iustus, sed si iustus, quomodo ca-
dit: & si cadit, quomodo iustus: dic, quod qui resurgit per
poenitentiam nomen iusti non amittit, praesertim praela
tus nullo modo subditos judicare debet, dum habet in fe
quod condemnet, 3 q. 7. judicet ille, & capit. in gravibus. & cap.
postulatus dominus. & hoc probat Greg. 11. qu. 3. plerunque. &
Aug. de poen. distin. 6. qui vult confiteri. quod etiam de quoli
bet inferiori intelligendum est, nam secund. Greg. dum
is, qui displicet, ad intercedendum mittitur, irati animu
ad deteriora provocatur, 49. distin. §. 1. & idem dicit Amb-
2. qu. 7. in gravibus tamen & talis absolvere potest: quam
diu ab ecclesia toleratur, ut not. infra eod. sub rubr. de remisi
§. utrum fiat. Ubi autem remotus est, dicunt quidam,
quod si crimen est notorium, Patriarchae debet confiteri-
& ab illo castigari. 3 quaest 5. quia suscepti. infra de sentent. e-
communication. venerabili. Item si occultum sit, & enorme
confitendum est etiam Papae, ubi inferior non posset dis-
pensare. 21. distinct. inferior. Item si pertinet immediate ad
Papam, & est intra ltaliam, debet Papae confiteri saltem
semel in anno juxta ldus Maii, Romanam ecclesiam visi-
tare. 95. dist juxta. & arg. supra de elect. nihil est. §. caeterum. S
vero est ultra ltaliam, & est peccatum notorium, vel e
norme, Papae similiter confitendum est. 9. quaest. 2. si autem
aliquis. & hoc probat Greg. 72. distinction honoratus. & c. ub.
ista. 2. q. 5. quanto. & cap. qua de causa 63. distinct. Salonitanae. in
utroque tamen casu si infirmus sit, potest cuilibet confite
ri. 26. q. 6. si presbyter. & capitul. sequent. & capit. qui recedunt
& captt. hi, qui in tempore. ne interveniente paululum mo-
ra, inveniri non possit, quod redimatur, ut 1. distinct 5. bapti-
zari. in hoc enim casu, nec satisfactio interdicenda est, ne
que reconciliatio deneganda: quia misericordiae Domi
ni nec mensuras ponere possumus, apud quem nullas pa
titur veniae moras conversio. secundum Leo. de poen. dist. 1 CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0805-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
multiplex. Sed & si occultum est, & non indiget dispensa
tione, potest confiteri cui vult. infra eod. capitul fin. Quic
quid autem distinguatur per istos, vel alios, dic, ut not. su
pra eod. sub §. cui Patriareba. vers. breviter dicas, quod episcopi,
& sequent
Ui Episcopus. * Dicunt quidam, quod si est exem. 2o
ptus, idem dicendum est, quod & in arc hiepiscopo est
notandum, supra eod. sub §. cui archiepiscopus, alioquin de
bet confiteri archiepiscopo saltem semel in anno, quando
scilicet venit ad Concilium provinciale, quod quolibet
anno habet fieri. 18. distinct. quoniam quidem. supra de accusa.
tionibus. sicut olim. tu dic, ut notatur supra eod. sub §. cui pa-
triarcha. versicul. breviter dicas, & sequent. Sed ut sciant epi-
scopi, a quibus abstinere debeant, & de quibus oporteat
confiteri: notent a quibus debeant abstinere, & in quibus
excedant. Primum, si scienter celebrent, vel ordines faci-
ant, vel etiam judicent subditos, dum in mortali se sciunt
constitutos. arg. supra de cohabit. cleric. & mulierum. cap. fin
supra de temp. oraim quaesitum, & patet in his quae nota. supra
eod. sub §. cui archiepiscopi. respons. 1. Secundum est, si confe-
rant beneficia indiscrete, maxime obtentu carnalitatis
personis minus idoneis ad talia beneficia obtinenda. supr-
ut eccles. benesic. ut nostrum. supra de praebend. grave. quod dic,
ut plenem not. supra de simon. §. qualiter. sub §. lingua. Terti
um, si indoctum & minus idoneum scienter ordinant:
vel illum, qui unum pedem tenet in mundanis, & alium
in ecclesiasticis contra l. dirinam, secundum Jo. 49. distin.
capit. fin. Quartum est, si rogant pro indignis scienter, fo-
distinct. minor. Multis autem modis dicuntur indigni, vel
minus idonei hi, qui ordinari debent, quos omnes repel
lere tenentur. quod dic, ut plene not. supra de temp. ordin. §
& cui. & sub §. ibi. se continentibus regulas Apostoli. & de scrut
in ordin fac. §. quando fieri debeat. Quintum est, quia trahunt
monachos, & alios religiosos de monasteriis, sine causa
contra voluntatem abbatum. 58. distinct. cap. 1. & 2. 186. qu. 2.
quam sit, & cap. luminoso. Sextum est, quia conferunt or-
dines loco remunerationis, cum non habeant aliud quoc
conferant: quae tamen ordinum collatio debet esse dis-
creta, & discreti judicis: quia rarum est omne, quod ma-
gnum est, 58. distinct si offam. Septimum est, quia ipsi in-
discrete ex laicis promoventur. 58. distinct. hoc ad nos. & ca.
pit. ordinatos. vel quia principium electionis suae fuit alites
vitiosum: unde non potest bono exitu peragi, cum malo
initio fuerit inchoata, 6i. distinct. miramur. & capit in facer-
dotibus, & cap. miserum est, supra de elect. per inquisitionem. &
uper quo ride, quod notatur supra de elect. §. quis eligit. sul
§ item sciendum. Octavum est, quia promovet clericos si-
ne titulo, quia postea mendicare coguntur. 70. distinctium.
neminem, & capitul. sanctorum. supra de praebend. episcopas.
Nonum est, quia indistincte sine literis proprii praelati
clericos recipiunt alienos. 51. distinction. illud, & si quis, &
capit. de aliena. & capit. clericos. unde receptus, & recipiens
deponi debent. 1. quaestion. 2. quontam diversorum. & capitu
placuit. ubi etiam dicit, quod non cessabunt a tali peccato,
nisi acrius puniantur: sufficiunt tamen literae Papae. supr.
de clericis non residentibus fraternitati. & iunge quod notatus
supra de cleric. peregrin. Decimum est, quia negligunt pro-
prios clericos idoneos, & relinquunt eos quasi oves er-
rantes, 72. distinctio. episcopus. Undecimum est, quia pro-
movent aliquos invitos, nulla causa hoc exigente: nisi
forte odii, ut 78. distinct. episcopus, & capitul gesta, & capitul.
ubi ista. & capitul. honoratus. & consuluit. quod dic, ut notat
supra de aetat. & qual. §. ordo. vers circa hoc quaeritur. Duode
cimum est, quia non servant tempora in ordinibus cele-
brandis: quod dic, ut not. supra de temp. ordin. § quo tempo-
re. Tertiumdecimum est, quia non servant interstitia, 77.
distin. & 66. distin. per totum. quod dic, ut not. supra de tenep.
ordin. § & qualiter. versicul. item cum deliberatione. Quartum-
decimum est, quia sustinent clericos in delicto suo, nec
corrigunt obtentu obsequii sibi praestiti, vel carnalis favo
ris, vel pecuniae corruptionis, 83. dist. si quis episcopus, & cap.
error, & c consentire, & supra de offic. ordin. irrefragabili. in fine-
Quintumdecimum est, quia omittunt punire delicta, ut
populis placeant, quod plebi commissae sibi perniciosum
est: & quia magis utuntur consiliis laicorum, quam cle-
ricorum, 83. distinction. nihil pastore miserius. 84. distinction
pervenit. & c. nunciatum. Sextumdecimum, quia nihil vo- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0806-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
lunt pauperibus erogare. unde episcopi in vacuum no
men portant, 86. distinction fratrem nostrum. & capit. non satis
Septimumdecimum, quia negligenter defendunt viduas
& orphanos, & pauperes, & alias personas miserabiles ac
defensionem eccles. spectantes, 87 distinct. per totum. Octa
vumdecimum, quia nimiam curam habent de rebus tem-
poralibus, cum tamen scriptum sit, quod episcopi nullam
rei familiaris curam ad se revocent: sed lectioni & oratio-
ni, & verbo praedicationis tantummodo vacent, 86. distinct.
perlatum est, & duobus capitul. sequentibus. Nonumdecimum
est, quia uni personae plura beneficia conferuntur contra
Apostolum, & Greg. &. distinct singula. Vigesimum, quis
nolunt habere oeconomos, sub quorum testimonio re
ecclesiae gubernentur contra iura, &. distinction. volumus
& cap. in quibusdam. 16. q. 6. quontam 9. q. 3. cum scimus. & si
habent oeconomos, nolunt habere nisi laicos, contra Greg.
&. distinct. indicatum. 16. qu. 6. nova actione, vel consangui
neos, contra concil. Toletanum, 89. distinction. decenter. ubi
episcopus usque ad annum suspenditur, & oeconomus in
duplum punitur. Vigesimum primum est, quia unus in
videt alii, & laborat ut cadat, & etiam ad invicem discre-
pant in divinis, po. distinct c. penultim. & fin. Vigesimum se
cundum est, quia appropriant sibi omnia bona ecclesiasti-
ca, solus enim episcopus incumbit bonis, solus sibi vendi-
cat universa, solus occidit universos, hoc est, principium
litis, & detractionis, & origo criminis: & ideo a clericis
accusatur, & damnatur a domino Jesu Christo: quia cla-
mor eorum intrat in aures Domini Sabaoth, secundum
Joan. 93. distinctio. diaconi. Vigesimum tertium, quia con-
temnunt presbyteros, & ubi ipsi non sunt, non permittunt
eis officium facere, vel praedicare, ac si essent gibbosi, ve-
idiotae, vel eis inviderent, cum tamen episcopi ad ho: fa-
cti sint, ut schisimata tollerentur, & de consuetudine tan-
tum praesunt presbyteris, deberent enim ecclesiam Dei
regere in communi, 95. distinctio. olim. cum enim presbyter
Christum consecret, quod majus est, quare praesente epi-
scopo non poterit praedicare, eadem distin. ecce ego gaudeal
ergo episcopus, si bonos habeat presbyteros, qui nec ha
beant ipsum ut principem, nisi ut ipse habeat eos, ut sena-
tores. ead. dist. esto subjectus. Vigesimum quartum, quia or-
dinant per pecuniam, & tales incurrunt iepram, 1. q. 1 cum
ordinetur episcopus, & capit. eos, & c. cito turpem. nec de radice
infecta bonus fructus exire potest, ead. q. fertur. & nisi tali
renunciet, salvari non poterit, secundum Greg. 1. q.1 si qui
neque. Vigesimum quintum, quia & multis aliis modis
committunt simoniam, super quo ride, quod not. supr. de
sinon. § qualiter committatur. Vigesimum sextum, quia u-
tuntur consilio clericorum extraneorum, & suos qui me
lius scirent, & vellent & possunt eis consulere contemnunt.
supra de his, quae fiunt a praelat novit. Vigesimum septimum
quia laici sciunt eorum conscientiam, & presbyteri igno-
rant: nec habent secum idoneos cubicularios, 2. qu. 7. cum
pastoris, & c. pervenit. Vigesimum octavum, quia & si di-
in clericatu fuerint, sunt tamen idiotae, & permittunt s
in episcopos promoveri, 23. dist. quia episcopi, 38. dist. omnis.
ideo talibus dicit Dominus, Tu scientiam repulisti a te, &
ego te repellam, 1. q. 7. convenientibis. 1. qu. 1. vilissimus, quod
intelligas de defectu nimio, ut supra de aeta & qualit. quam-
vis aliter imperfectum scientiae supplere potest perfectio
charitatis. supra de renunc. nisi cum pridem, §. pro defectu quoq
scientiae. Vigesimum nonum, quia cum promoti sint, ne-
gligunt addiscere, vel edoceri, contra sanctum Clemen
tem, qui tales reputat infideles. 39. distin. nullis episcopus. &
secundum Grego. stultus est, qui in eo majorem se existi
mat, ut bona, quae audierit addiscere contemnat, 22. distin
de Constantinopolitana post cap. ap. se. alias non est capitulum-
Idem probat Augu. 24. q. 3. si habes. & Innoc. dicens, quod
episcopus propter exercitium legendi potest acquirere
scientiae Margaritam. supr. de renunc, post translationem § cae-
terum. vers. item si quis propter literaturae defectum. nam omne
artificium per continuum exercitium recipit incremen
tum ff. de leg. 3. legatis servis. §. ornatricibus. Trigesimum, qui a
nolunt, vel nesciunt canonibus obedire, quare debereni
ab ad ministratione usque ad condignam satisfactionem
removeri. 25. q. 1 omnia decretalia. 15. dist. sancta Romana eccle-
sia. 19. distinct si Romanorum 4. distinctio. §. fin. qui enim nescit
obedire canonibus, non est dignus altaribus ministrare
25. q. 1 hac consona. nam canones instinctu Spiritus sancti fa CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0806-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
cti sunt, 50. distin si ille. & capit si quis diaconus 30. distinct. illud
ane. unde & eorum violatores peccant in Spiritu sancto.
15. q. 1 violatores & cap. sunt quidam. ideoque si episcopi, quia
saepe & saepius contraveniunt, saepe & saepius puniuntur.
upra de excess. prael. nimis iniqua, & capitul nimis prara & cap.
tanta. igitur praesumptuosum est, asserere, quod statutis
sacrorum canonum in sua firmitate manentibus, per so-
am Bibliam regi posset ecclesia sancta Dei: sed hoc tan-
tum consueverunt asserere, jus canonicum ignorantes:
qui tamen eosdem astringunt: ut patet supra de constitut.
apitul. primo, & final supra de tempor. ordin. vel non est com-
pos, & hoc multi Sancti comprobant. 19. & sequent. tribus
distinction. per totum, & August. 35. distinct. quae ipsis. Trige
simum primum, quia sunt nimis creduli in praejudicium
aliorum, & antequam eis constet de crimine, suas senten-
tias fulminant, contra Gregor. dicentem, si quid de quo-
cunque clerico ad aures tuas pervenerit, facile non cre-
das. 86. distinction. si quid vero de quocunque. quamvis enim
quaedam vera sint, tamen in judicio non sunt credenda,
nisi certis indiciis demonstrentur, secundum Astgust. 11
naestion. 3. quamvis. ideo non solum ille reus est, qui fal-
sum de aliquo profert, sed etiam ille, qui aurem cito cri-
minibus praebet, 11 quaestion. 3. non solum. & si non essent
auditores, non essent delatores: quia nemo invito audi-
tori libenter refert. 6 qu. 1. ex merito. grave igitur, & inde-
cens est super re dubia certam dare sententiam, secundum
Gregor. 11. quaestion. 3. grave. nam secundum eundem in
ambiguis non est absolutum, id est certum judicium fe-
rendum. 33. distinction. habuisse. & ideo incerta nullus pon-
ificum judicare praesumat, quamyis vera sint 30. quaestion
3. §. his ita respondetur. & frequens debet esse insinuatio, &
clamosa, antequam fiat inquisitio, secundum concilium
generale, supra de accusationibus. qualiter. 2. Trigesimnm se-
cundum, quia nolunt in ecclesia columnas erigere, quos
noverunt meliores, sed quos ipsi magis diligunt, & quo
rum sunt exequiis deliniti, 8 quaestion. 1. Morses. multi enim
aedificant parietes, & eccles. columnas subtrahunt. 12. q. 2
gloria episcopi. Trigesimum tertium, quia paulatim quo-
libet anno jus parochiale subtrahendo sibi appropriant:
ta quod canones offendunt, scilicet concilium Toleta-
num, 10 quaest. 3. quia cognovimus. & capitul. imter. 16. quaest. 1
onstitutum est. & de hoc notatur supra de censibu §. qualiter fu-
cienda sit. & de decim. sub §. duodecimo. Trigesimum quar-
tum, quia indiscrete nituntur ulcisci sibi illatas injurias
personales contra cap. 2. quaest. 7. si quis omuem traditionem.
in fin. 46. distinct seditionarios. unde indiscrete injuriantur
& excommunicant, 23 quaestio. 4. inter querelas. volunt esso
actores judices, & tamen cum persona actoris assumitur,
udiciaria potestas amittitur, 2. quaest. 1. §. sed sciendum. &
ideo episcopus actor, vel reus non debet esse judex, i1 q.1
si clericus. 4. qu. 4. c. 1. & 2. quod dic, ut notatur supra de sent.
& re judicata. sub rubrica de sententia. § quis debet. versicul. item
ratione rei. Trigesimum quintum, quia pro minimis cul-
pis paratos etiam corrigi excommunicant, cum tamen
nemo excommunicare debeat, nisi pro magnis peccatis,
& quando alter corrigi non potest, 11 quaestion. tertia, episco-
pi. & c nemo. Trigesimum sextum, quia expellunt illos,
qui praedecessoribus suis fide liter servierunt, & quod de-
terius est, remuneratione servitii, quam receperant, spo-
liant, contra cap. 12. q. 2. hoc hujus placiti. 16 q. 6. illud. Trige-
simum septimum, quia advocatis vel servientibus nolunt
reddere quod promiserunt, nec ipsos remunerare con-
tra jura. 12. quaestione secunda, quicunque suffragio. & capit
cclesiasticis. ff. locati qui operas. ff. de var. & extraordina. cog. I-
orima. §. in honorariis. Trigesimum octavum, quia vo-
lunt quod eis credatur in praejudicium aliorum contra
ura. 6. quaestione secunda, episcopus, & capitul. si tantum, capit.
placuit. 15. quaestione quinta, capitul. 2. Trigesimum nonum.
quia soli volunt clericos deponere, cum tamen in deposi-
tione presbyteri requirantur sex episcopi, praeter pro-
prium, qui debet esse septimus: in depositone diaconi
tres, contra cap. 50. distinction. studeat. 16 quaestione prima, de
trimine, & quaestion. 7. foelix. & capitul si presbyteri. Etenim
olus auferre non potest honorem episcopus: licet so-
lus possit dare. 15. quaestione septima, sexta actione. supra de
translat. episcop. inter corporalia. respons. prim. post princ. unde
nec minores clericos solus deponere potest, nisi cum ca-
suo. 15. qu. 7. episcopus nullus causam, quod dic, ut nota. supra CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0807-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
de accus. §. quis sit effectus, sub §. sed nunquid. ut in sumna seq.
Quadragesimum, quia impugnant exemptos iniuste, ne
servant eorum privilegia. 16. q. 1. frater noster. supra de privi
leg. dilecti. & capit. quanto. Quadragesimum primum, quia
ligant & absolvunt sine causae cognitione, unde diversa
poenas pati debent: 24. q. 3. de illicita. infra de sentent. excom
sacro. sicut enim quosdam oratia favoris sublimant sic
plerunque alios invidiaque humiliant. 15. q. 7 c.1. Quadra
gesimum secundum, quia in conviviis non faciunt leg
sacras lectiones. 44. distin. pro reverentia. nam dum corpu-
diversis ferculis reficitur, nisi lectione retrahatur, lingua
in detractationibus relaxatur: ut dicit Greg. in Moralibus
lib. 1. & ad idem, 4 4 distinct. convivia. & capit. praeced. Qua
dragesimum tertium, quia in ecclesia, vel dum in publico
prodeunt, indumentis lineis non utuntur, & pallia ha
bent diffibulata contra concilium generale. supra de vita
& honestate cler. clerici officia, ad fin. Quadragesimum quar
tum, quia magis curant conviviis, quam de divinis offi-
ciis. Inde procedit peccatum luxuriae: inde fabulae ocio
sae: inde multa alia proveniunt. 44. distinct. §. 1. & capit. seq
per totum. inde in surgunt ad concentum avium matuti-
num, syncopa continua transcurrentes: ut vix celebrent
quater in anno. supra de celebratione missarum, dolentes. Inde
faciunt cantare sibi missam iuxta lectum in domo: ubi
spurcitiae multae sunt: unde dirinam patientiam ad tra
cundiam provocant, & sanctius esset missam non audire.
quam in domibus ipsam audire, in quibus sine magna
causa nullatenus sunt celebrandae, secundum Sanctum
Foelicem, de consecration. distinctoi. 1. cap. 1. & cap. sicut non ali-
Quadragesimum quintum, quia charitas & instrumenta
ecclesiae non custodiunt, imo, & res dilapidant male ad
ministrando contra cap. 16 quaest. 1. in canonibus. 28. distinct d
Siracusanae. 12 quaestio. 2. & si illi & capit. Vulteranae, unde si se
non corrigant, debent deponi. 12. quaest. 2. Apostolicos. Qua-
d: agesimum sextum, quia res alienas usurpant. 16 quaestio
ne sexta, placuit. nec ipsas reddere volunt a praedecessori
bus occupatas, corundem praedecessorum sanctitatem &
conscientiam praetendentes: cum tamen nihil intersit, que
ad periculum animae invadere alienum, aut scienter deti
nere, sicut dicit Concilium generale. supra de restit. spol. sae
pecontingit. & ideo quod alienum est, reddi debet, supra d
test. filius. quia nihil perire credimus utilitatibus ecclesia
sticis, si quae sunt aliena, reddantur. 54. distinct generalis, in
fin. Quadragesimum septimum, quia non cognoscunt se
ipsos, cujus seminis, cuius vitae, cuiusve generis sint: sed
in cathedris suis, & cornibus gloriantes, presbyteros, o
clericos fratres suos despiciunt, & contemnunt: sed si se
attenderent, non paterentur sacerdotes minores sedere
juxta scabellum pedum suorum, id est, cameram suam, irn
qua episcopus debet cognoscere se collegam: quamvi
in ecclesia & extra cameram superior sedere debeat. 95. di
stinction. episcopus in ecclesia. nam secundum Gregor. cun
culpa non subest, secundum rationem humilitatis omnes
aequales sumus. 12. distin. de Constantinopolit. in fin alias inci
pit, Apostolicae, ideo episcopo superbo dicendum est
gnothi seauton, id est, cognosce te ipsum. nam sicut dici
Greg. Dominus ostendit Petro, ut se cognosceret, ante
quam ipsum universae ecclesiae praeponeret: & ideo, ipsum
permisit cadere, ut in se addisceret, qualiter esset aliis mi
serendum. 50. distinctio. considerandum, & c. fidelior factus est
Petrus quid enim intolerabilius, secundum Hiero. quam
quod natus in tugurio rusticano, qui Vix habere potera
panem de milio, unde saturaret ventrem rugientem, nunc
fastidiat mella & similam, id est, panem de flore farina
mundissimo & subtilissimo factum, & quod venter ple
nus de jejuniis disputet. 12 q. 2. gloria episcopi, versus
Perte cognoscas alios magis utile nil est.
Sic magis urbanus nullus in orbe manet.
Quadragesimum octavum, quia faciunt indiscretas & su-
perssuas remissiones: quod dic, ut not. infra eod. sub rub. di
remissio §. quis possit. & §. ad quid valent. vers. fateor tamen, &
seq. Sunt & multa alia, in quibus excedunt praelati, quae
in diversis locis hujus Summae, & specialiter supra de ex
cess. praela. §. qualiter excedant, poteris reperire: neminen
tamen episcoporum reprehendimus, cum sint patres: sed
ut a delictis abstineant, admonemus, & conscientia con- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0807-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
veniant unumquenque. 6. q. 1. oves. 8. q 1 qui vos. cap. & qua-
liter. & cap. seq. ad fin.
Qui Abbas. * Dicunt quidam distinguendum esse, u- 2
rum si exemptus sit, & remotus, potest confiteri cui
vult de occultis, sed si est propinquus, soli Papae, vel ejul
poenitentiario, & hoc quando non habet super se alium
majorem: nam si haberet patrem Abbatem, sive exem
ptus esset, sive non, ei confiteri deberet, arg. supra de consue
tum dilectus. infra de verb. signif. abbatem. & breviter idem di-
cunt de abbate exempto, quod dictum est de archiepisco-
po habente patriarcham vel primatem, & de episcopo, su-
pra eod. in suis. sub §. sinon habet alium abbatem super se, nec est
exemptus, proprio episcopo debet confiteri: quia ille est
judex suus. 61. dist. obitum. 12. dist. capit fin. nisi forte secun
dum regulam per sedem Apostolicam approbatam pos-
set sibi eligere confessorem, aliter autem. hoc facere not
posset sine licentia. infra eod. omnis. dic ut not. supra eod. sul
§. cui patriarcha. vers. breviter teneas. & seq. Quae autem sim
vitia, quibus abbates promagna parte sunt irretiti, brevi
ter perstringamus. In primis peccant, quia hac spe & in
tentione specialiter ducti, habitum regularem assumunt
ut abbates fiant contrac. 16. q. 7. per laicos. sup. de elect. officii. &
capitul. cum ad nostram. in quo etiam multi religiosi delin-
quunt, paupertatem, & laborem, & esuriem fugientes, ut
divites fiant, quiete degant, splendide reficiantur, & de ta
libus dicit Grego. quod non intendunt seculum fugere,
sed mutare. 53. distinct. c. unico. Secundo, quia quandoque
abbatiam emunt: & tales renuncient, salvari non pos-
sunt: ut not. supra de simon. §. qua poena. sub §. per judicem, &
§. fin. Tertio, quia nullum recipiunt sine quantitate pe-
cuniae, vel alterius temporalis commodi, interveniente
tacite vel expresse : super quo plerunque obtentu abo
lendae consuetudinis se satagunt excusare. supra de simon.
veniens. qui si accusentur, deponendi sunt. supr. de si. dilectus
filius. 4. & cap. licet Heli. & cap. per tuas. alias ad arbitrium ju-
dicis puniuntur. supra de sim. in tantum. & de accus. inquisitio
nis. quod dic ut not. supra de sim § qua poena feriantur. Quar-
to, quia ecclesias, in quibus habent ius patronatus, sibi o
mnino appropriant, nec ponunt ibi vicarios perpetuos &
positos ita gravant, quod non possunt hospitalitatem te-
nere: nec episcopo in episcopalibus respondere. supra de
praebend. de monach. & cap. avaritiae. & de supl. ne prael. capitul 2:
quae omnia sunt ab episcopis, quibus subsunt, nulla ob-
stante consuetudine, corrigenda. supra de praeben. extirpan.
dae. & in cap. supra dictis. Quinto, quia ad ecclesias ad ipsos
pertinentes, sine pecunia neminem repraesentant: & ut
vitium suum utcunque pallient, plerunque ecclesia va-
cante super eam mutuum recipiunt, usque ad aliquam
certam summam pecuniae, & demum ipsam sic obligatam
conferunt, dicentes, quod quaelibet res transit cum onere
suo: ut supra de pig. ex literis. & de deci. pastoral. sed seipsos fe-
ducunt, cum etiam episcopis haec non liceant: imo vacan-
te ecclesia etiam fructus interim percepti sunt futuro sue-
cessori fideliter reservandi, vel aliter in utilitatem ecclesiae
convertendi. supr. de offic. ordin. cum vos. & aliquid inde sub-
trahit, etiamsi episcopus sit, tanquam furti & latrociniam
reus honore suo privari debet, q 2. c fin. tales enim exactio
nes, & cor similes sunt penitus exhibitae, & si quis eas re-
ceperit, tenetur in duplum restituere ipsas, in utilitatem
gravatae ecclesiae convertendas sup. de sim audivimus. quoc
intelligas. si proprium habeat. supr de praebend de mulcta. §.
& si ulira sex. & de app. reprehensibilis. § si autem. alias hoc in
poenam aliam commutetur, arg supr. de maledic. ffatuimus.
post medium. Sexto, quia dant possessiones aliquas. vel cer-
tam pecuniam, vel domum commodant alicui tali pa-
cto, quod decimas certarum possessionum eis solvant,
vel apud eos sepulturam eligant: quae pacta in praejudi
cium ecclesiae parochialis, facta, minime sunt servanda
supra de pact. plerique. etiamsi juramentum interveniat, ut
notatur supra de sepult. §. an licitum. versicul. quid si quis esi-
gat sepulturam in aliquo monasterio & versicul sequent. Septi-
mo, quia negligunt punire monachos sugitivos. 16. qu. 2.
abbates. & eos revocare inquirere, & recipere, salva ordi-
nis disciplina, supra de regul. capit. final. Octavo, quia reci-
piunt monachos alienos, sine literis commendaticiis. 18.
quaest. 2 abbates. in fin. & capit quam sit. Nono, quia indiscre-
te monachos suos ejiciunt supra de rescript. cum dilecta. ir CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0808-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
quo mortis eorum rei sunt, argu. 16. q. 1 placuit. Decimo,
quia monachis sine causa literas dimissorias concedunt
& credunt monachi se per tales literas ab obedientia ab
solutos, quod tamen verum non est, quousque ab alio sini
recepti. 71. dist. illud quoque. &c. de aliena. & cap. clericos. 7..
1. nonoportet. & capitul. pervenit. 21 quaestion. 2. capitul. 1. & -
ubi dicit Leo, quod non debent dari literae dimissoriae, nis
constet, quare ne ovis errans & perdita inveniatur sint
pastore. 71. distinction. episcopus. Undecimo, quia reverten
tes, vel alios fratres delinquentes, sicut latrones, cum ali
ter corrigi possent, ponunt in vinculis. 74. distinct. quorur
dam & per laicum faciunt capi, vel verberari, cum hoc pe-
monachum, vel saltem clericum fieri deberet, & posset: in
quo calu excommunicationis vinculum non evadunt. in-
fra de sentent. excommun. uni versitatis. & haec est norma pra-
vae consuetudinis, quae quasi pro lege in quibusdam par
tibus inolevit, secundum quam non debent corrigi, sed se
cundum beati Benedicti regulam & Apostolica instituta-
supra de statu monac. ea quae. respons. 1. Duodecimo, quia si ali-
qui ex causa appellant, appellarioni factae non deferunt
sed appellantes capiunt, & verberant, vel excommunicant
supra de ac. olim. infra V. & P. propter quod ad sedem Apo
stolicam sunt mittendi. supra de appel. de priore. quod dic, u
not. supra de accusatio § quis possit accusare sub §. admittantur
Decimotertio, quia quosdam monachos ex carnali amo
re exaltant, alios ex odio, vel invidia, vel quia bene vivunt
bene administrant, & bene faciunt, opprimentes. 15 q 7. c. 1
Decimoquarto, quia sub specie pietatis impietatem palli
antes, occasione hospitalitatis manducant carnes extra
refectorium: illos quos familiares habent splendide secun
re ficientes: aliis, qui pondus portant diei & aestus, esuri
entibus in refectorio: cum tamen sine delectu personare
nunc hi, nunc illi essent secundum regulam revocandi, de
consecratio. distinction. 5. carnem, supra de statu monach. cum a-
monasterium §. in refectorio. Decimoquinto, quia de infir
mis & debilibus vel medicina aliqua indigentibus non cu
rant, quibus tamen etiam in infirmatorio esset compe
tenter, tam in carnibus quam in aliis & in refectorio ad
sustentationem naturae debilis, quae non potest uti com-
munibus de speciali cibo aliquo providendum, supra de
stat u monachorum, cum ad monasterium. §. porro debiles. Deci
mosexto, quia permittuntur aliquos monachos habere
pecuniam contra authoritates sanctorum Patrum. supr
de statu monach nonachi, & c. super quodam. Decimosepti-
mo, quia ecclesiae decimas, & alia spiritualia recipiunt d
manu laici, & curam animarum committunt monachis
sine licentia episcopi: & sacerdotes habentes curam ani-
marum instituunt & destituunt per se, pro libito volun
tatis, & aliter usurpant jura episcopalia contra jura. 16
qu aestione prima, pervenit. supra de praebend in Lateranens. supra
de privileg. cum & plantare. Decimooctavo, quia monachi-
nobilibus parcunt ob potentiam amicorum, cum tamer
ex quo incorrigibiles sunt, essent ejiciendi de monasterio
ne inficerent sanas oves, supra de statu monach. ea quae. §. 1. 41
dist. sed illud. & arctioribus monasteriis detrudendi: & si
resisterent, usque ad obedientiam excommunicationis
vinculo innodandi. supra de regula. cap. sin
Ui Monachi. * Abbati, qui ipsos non solum intrinse
cus, sed etiam extrinsecus cognoscere debet, argum.
supra de temp. ordin. ad aures. & quem super capita sua loco
Dei posuerunt, ita quod nec velle, nec nolle nabeant. ta
quaestione prima, nolo. & capit. non dicatis. 13. distinction. nerv.
Sed & Abbate absente, vel etiam praesente, de licentia ejus-
dem, rel de consuetudine, vel secundum statuta regula
prioris. argum. supra de statu monachorum, cum ad monaste
rium, §. prior. & sequent. Et nunquid episcopo: sic si vo-
lunt, qui etiam paenitentiam abbatis poterit relaxare, quia
superioris authoritas semper videtur excepta. argument
supra de jurejurand. venientes. decet tamen, quod ipsun-
semper ad abbatem remittat. argument. supra de offic. or
din. quanto, & capitul. ad reprimendam. & capitul. cum ab ec
clesiavum & iunge quod notatur supra de offic. ordin. §. quod
pert inet. versicul. quid de subditis. & licet sint quamplurim:
vitia monachorum, haec tamen sunt detestabilia, & peni
tus condemnanda: primo caveant ne contra Abbaten
conspirent eos volentem corrigere, quod plerique prae
sumunt, & eum deponunt, & demum alium nituntur CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0808-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
facere, cui nulla potestas remanet, dum monachis inci-
pit subjacere. 18. quaestione prima, nullam potestatem. Secun-
do, delinquunt monachi, quia conspirant aliquando non
solum ad depositonem Abbatiae, sed animae, sicut illi qui
in necessitate beati Benedicti se armaverunt. 7. quaestione
prima, §. quando vero omnium subditorum. 18. quaestione secun-
da. §. ecce in Toletano. & tales sunt infames, nec in testimo:
nium admittuntur. 11. quaestione prima, conspirationum, &
capitul. conjurationum. supra de simon. per tuas. & capitul. licet
Heli. & supra de sententia & re judicata. cum I. & A. Tertio.
quia incautam familiaritatem habent cum mulieribus
quas sibi commatres faciunt contra jura: de consecration.
distinct. 4 monachi. & cap. non licet 17 quaestion. 2. pervenit. & c.
perniciosam. Quarto, quia incaute cum monialibus con
versantur. 19. q. 2. monasteria. & c. decima actione. & c. diffini-
mus. ubi dicitur, quod non licet monacho convivari cum
monacha, nec secum in eodem monasterio manere, nec
loqui etiam cum consanguinea, nisi per verba compendi-
osa, ita quod cito recedat, & sub testimonio Abbatissae: &
idem juris est de Abbate, quia nec clericus, nec laicus de
bet ipsarum monasteria frequentare. supra de vita & honest.
cleric. monasteria. Quinto, quia non erubescunt matrimo-
nium contrahere. 27 qu. 1. ut lex. & capit. impudicas. & licet
matrimonium non teneat, tamen bigami sunt effecti. 27.
q. 1 quotquot. & capit monacha. Sexto, quia vagantur extra
monasteria sine licentia Abbatis sui. 16 qu. 1 quidam mona-
chi. & cap. seq. & cap. lege epistolam. supra de offic. ordin. quanto
Septimo, quia volunt esse ociosi, cum tamen arma hostis
antiqui sint ociositas & voluptas apta ad miseras animas
captivandas. supra de renunc. nisi cum pridem. §. verum. si pro-
pter alias. & idem probat Joan. de consecrat. dist. 5. nunquam
ubi & dicitur, Facito aliquid operis, ut diabolus semper
te inveniat occupatum: & subinfertur, amabis scientiam
literarum, & carnis vitia non amabis. & de hoc nota. infra
eod. sub §. cui rusticus. §. unum tamen not. Octavo, quia vo-
lunt comedere carnes, etsi nulla necessitas immineat,
quod non licet de consecrat. distinct. 5. canem. ubi imponitur
poenitentia 6. mensium. ad idem supra de statu monach. cum
ad monasterium. §. in refectoria. Nono, quia gloriantur de
nobilitate sua, & potentia amicorum, propter quod vo-
lunt regi ad libitum & aliis dominari, quod prohibet con-
cilium generale. supra de statu monach. ea quae. §. 1. & gloriam
mundanam & convivia communia appetunt, & sequun
tur contra etymologiam vocabuli, secundum quam mo-
nachus solus & tristis sedere debet, nec de mundo dispu-
tare, cui mortuus est: monachus enim dicitur a monos
quod est unus, & achos, quod est tristis. 16. q. 3 placuit. De-
cimo, quia volunt habere cellulas, & a domibus commu-
nibus separatas, nec volunt abstinentiam communem fa-
cere. 28 q. 4. c monachum. & cap. seq. & §. verum. Undecimo,
quia proprium habent. supra de statiu monach. cum ad mona-
fterium. Duodecimo, quia sibi ad invicem invident, & sic
sunt spirituales homicidae, detrahendo sibi ad invicem. 6
q. 1 deteriores. nam homicidium committitur odiendo, de-
trahendo, manibus occidendo. de poen. distinct. 1. homicidio-
rum. quod est contra regulam veritatis, secundum quam
causa commendandi tui nihil debes facere, quo minor a
lius fiat. alias dedignabitur in tocharitas habitare. 11. q. 3. si
quid ergo. Tertiodecimo, quia advocati existunt in pala-
tiis clericorum, & etiam laicorum. supra de postul. ex par
te. Decimoquarto, quia Physicam & Civilejus audiunt
unde sunt ipso jure excommunicati. & in multis aliis de-
linquunt. ut patet in his quae notantur supra ne cler. vel no-
nach. §. penult. & uli
eUi Decanus. * Et certe episcopo suo, cui subest, vel de 23
U ipsius licentia alii. infra eod. omnis. de poentit. distinct. 6. qui
pult. & cap. placuit. & confiteri possunt de mulris. Primo,
quia suis episcopis graves & superbi existunt. supra de ap-
pellationibus. dilectis. Secundo, quia in ipsius episco-
pi contemptum abstinent a divinis. supra de officio ordi-
na. irrefragabili. §. caeterum si canonici. Tertio, quia pro
peccato alterius ecclesiam interdicunt. supra de his quae
siunt a majori parte capitul. quaesivit. Quarto, quia sigil-
lo capituli sine consensu ipsius sigillant. supra de proba
tionibus. tertio. & de testibus. nam in literis. §. ultimo. Quin
to, quia quod commune est sibi appropriant. su-
pra de praebend ration. quamvis enim primo sibi provider CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0809-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
possunt, tamen quod superest, tenentur dividere, & pau-
peribus erogare. 12. q.1 § fin. Sexte, quia nolunt ad sacer-
dotium promoveri, cum ad hoc teneantur. supra de aetat. &
qualit cap. 1. Septimo, quia episcopis consentiunt in pec-
catis. supra de elect. per inquisitionem. Octavo, nolunt surge-
re ad matutinum, nec aliis horis canonicis interesse: vo-
lunt percipere proventum, & nolunt facere servitium
contra iura supra de clerc. conjug. diversis, & capit. praecedentibus
unde si admoniti per episcopum non satisfaciunt, deponi
possunt a clero. 92. dist. cap. sin. Nono, quia se absentant sine
licentia episcopi. supra de cleric. non resid. ex parre. & capit. re
latum, de consecrat. dist. 5. non oportet. Decimo, quia audiuni
leges. supra ne cleric. vel mon. super speculu. Undecimo, quia
indiffefenter exercent advocati officium. supra de postul. c
fin & c. 1. Duodecimo, quia sunt nimis superbi, illiterato
& simplices conculcantes, & volunt eos suppeditare, & in
omnibus dominari contra authoritatem Apostoli Petri
quod etiam episcopo non licet. 95. dist. esto subjectus. Tertio
decimo, quia plura beneficia & plures dignitates tenen
sine dispensatione: & si dispensationem habent, ipsam nen
servant, cum ibi semper consueverit apponi, quod cura a-
nimarum, vel ecclesiae obsequium non negligatur, sec
hoc facit avaritia & ambitio nimia, qua tanta laborant ali
qui, quod nequeunt saturari, ut supra de praebend quia tan-
tum & c. cum jamdudum. & de cler. non resi relatum & c. praece-
propter quod redduntur ineligibiles. ut in d. decre. cum jan
dudum. & supra de elect. dudum. 2.
14 Qui Archidiaconus. * episcopo, cui subest. & si sit maior
post ipsum. supra de offic. archi capit. 1. 25. distinct. perlectis.
vel de ipsius licentia, alii, ut not. supra eod. sub §. proxim. cu-
decanus. Et quamyis hi in multis delinquant, haec tamen
sunt quae frequentant. Primo, quia faciunt taleas in pres-
byteros, quod eis non licet. 94. dist. cap. fin. supra de censi. cum
Apostolus. § inhibemus. Secundo, quia volunt habere vaccam
albam, vel aliud certum temporale pro investitura faci-
enda. supra de exces. praela. pervenit. supra de simon. cum in ec-
clesus & c. intantum. Tertio, quia clericos in sais peccatis
tolerant pro pecunia, quam extorquent. supra de poenis. li
cet. Quarto, quia excommunicatos nolunt absolvere, nisi
primo recipiant certam pecuniae quantitatem. 1. q. 1. §. qui-
libet ergo. & cap. nullus episcopus. supra de sin. ad aures. Quinto,
quia vendunt jurisdictionem, & vices suas supra ut praelat.
vices suas. cap. 1 & 2. Sexto, quia nolunt ad diaconatus or
dinem promoveri. supra de aetat & qualit. c. 1. & de elect. cum
in cunctis. § inferiora. 6. dist innovamus. Septimo, quia oppo-
nunt se indebite contra episcopos quorum oculi sunt
unde aliqui episcopi vellent amisisse oculos suos. ad hoc
supra de offic archidiaconus. ad hoc. 93. distinct. legimus. & pro-
pter hoc talis archidiaconus tanquam membrum putri-
dum ab ecclesia merito removendus esset. supra de except
praelat. gravem. Octavo, quia in deformitatem honestatis
suae volunt cum quibusdum mulierculis habitare. 81. dist
archidiaconum. Nono, quia sunt circa suum officium ne-
gligentes. supra de offic. archid. ea quae.
2s Cui Archipresbyter. 1. episcopo, cui subest. 25. distinct.
perlectis. supra de offic. archi. c. 1. 2. & 3. Peccant autem ar-
chipresbyteri, quia sunt negligentes circa suum officium
quod quale sit, & in quibus versetur, no. ff. de offi. archipresb.
§. quae pertment. & quia non judicant, nec aliud, quod etiam
iustum sit, faciunt, nisi pecunia mediante: qua subtracta,
statim subtrahunt iustitiam, secundum Greg. 11. qu. 3. qui
recte. Et hoc intelligas de archipresbytero Civitatu. Idem
de rurali, qui aliquando vocatur archipresbyter ruralis
ut supra de offic. archi. ut singulae. qui & aliquando decanu-
vocatur. supra de offic. archi. ad hoc. §. si aliquando plebanus supr
de offic ord. cum ad ecclesiarum. quandoque Abbas, licet im-
proprie, supra de renunc. ex transinissa.
26 Ui* Praepositus, sive prior. nam & praepositus dici-
tur. qui quandam prioratus curam prae aliis gerit. infr
de verhorum signification. quamvis dicas. si sit religiosus, suc
superiori, a quo est castigandus: & inferiores ab eo. supr
de iurejurand. sicut tuis. supra de majorit. & obed. cum in eccle
sis. si sit secularis, episcopo, vel poenitentiario suo. supra
de clericis excommmunic. proposuisti. §. primo. vel alii, qui CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0809-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ejus curam habet, vel de licentia ejusdem alii, infra eodem,
omnis.
Ui * Sacrista, sive thesaurarius. Episcopo suo, vela. 2
lii. qui curam ejus habet: ut not. supra proxim. sub §. nm
proposito. Peccant autem isti, quia negligentes sunt circa
suum officium, circa custodiam vestimentorum, & vaso-
rum ecclesiasticorum: quia quandoque faciunt tractari
per laicos, vel minores clericos contra jura. 23. distinct. non
liceat quemlibet. & cap. non oportet. dispensatire tamen quan-
doque tanguntur ab acolytis: in capit. non liceat, allegato. de
hoc supra de offic. sacristae. c. unico. Item peccant circa lumi
naria. supra de offic. custo. c. 1 & 2. peccant etiam circa ordi-
nationem hostiarum, & praeparationem incensi: & cu-
ram baptisterii. 25. dist. perlectis, ad fin.
Ui Magister scholarum * episcopo, cui subest, & ca. ut 8
not. supra eodem. sub §. cui decanus. Peccant autem tales
Primo quia vendunt docendi licentiam. supra de magisir
quanto. Secundo, quia dignis licentiam denegant. suipra de
magistr. prohibeas. qui si directe accusentur, asuo throno
amoveri debent. 1 qu. 7. sancimus. Tertio, cum quia idiotae
sint, permittunt se ad officium sublimari, argum. supra de
etat. & quali. ad aures ff. ad leg. Aquil. idem juris. 37. distinct. qui
de mensa & cap. legant. 6i distinct. miserum. supra de elect. cum in
magistrum. Quarto, quia conspirant contra ipsos. supra de
calum, cap. 2 Quinto, quia magistrum ambiunt, arg. 24. dist
quando episcopus. hi enim qui ambitiose promoventur,
crudeliter a diabolo punientur. 8. q. 1. illud inferendum. 1. q.1
non est putanda. in fin.
Ui Cantor. * Episcopo, & cap. ut not. supra eodem, sub T
§. cui decanus. Peccat autem quando nihil scit de cantu
neque de officio, permittit se promoveri. Peccat, admit.
tendo indignos in choro, & dignos ejiciendo. Peccat, tri
dendo libram, sive perceptiones quotidianas absentibus d
officio, & officiantibus subtrahendo. Peccat, statuta &b
consuetudines ecclesiae contemnendo, violando, & vili
pendendo
Ui Canonici. * Episcopo, & capitul. ut not. supra eod. 3
1§. cui praepositus. & sub §. cui decanus. Peccant autem ca-
nonici. Primo, quia utilitate, vel necessitate exigente, no
lunt ad ordines promoveri. 74. distinct. si quis clerici. & cap.
placuit supra de aetat. & qualitat. quaeris. Secundo, quia per
ambitionem permittunt: imo quandoque procurant se
letrudi in loco viventis. supra de conces. praebend. cap. 1. 7. q.1
cum qui. & cap non furem. 3. q. 2. audivimus. Tertio, quia con
jurationes faciunt. 11 q. 1 conjurationum. & capit. conspiratio
num. & capitu clerici. Quarto, quia sunt nimis delicati, nec
volunt ecclesiam frequentare. 81. distinct. si quis. & capit. his.
supra de clericis non refid. cap pen. & fin. sicut. & not. supra eod
sub § cui decanus. versiculo octavo. Quinto, quia accumulant
pecuniam de praebendis, nec volunt aliquid pauperibus
elargiri. 12. q.1 § fin. imo, quod pejus est, canonicus ex ino-
pe dives factus. ex ignobili gloriosus, incipit negociari de
bonis ecclesiasticis: & talis, secundum Jo. quasi quaedam
pestis fugiendus est. &6. distin. negociatorem clericum. Sexto,
quia male vivunt canonici. cathedralis ecclesiae luxuriae
debacchantes, unde potest dici, quod tota civitas capit e
leorsum pendet arg. 32. q. 6. capit fin. nam & totus civitatis
status per tales conturbatur: maxime quando nolunt e-
piscopis obedire. 17. dist. §. hinc etiam laborent ergo & stu-
deant circa opera charitatis: nam debent esse lumen bo-
ni, & speculum civitatis. 21 quaest. 4. cap. fin. Septimo, quia
discordant in capitulis, & partes sibi faciunt, maxime cir-
ca electiones, in quibus jam quasi nihil de Deo agitur, sed
sequuntur carnalitatis affectum tam privati, quam prae-
lati, non judicium rationis: ad hoc supra de his quae fiunt a
major. parte capit. capit. primo. supra de election. in causis. §. pri
& capitul. cum dilect. & capitul. congregato. &c. auditis, &c.
consideravimus, & de praebend. gravem. & iunge hic quod no-
tatur supra de praebend. §. qualiter. versicul. liber. ubi inve
nies exemplum de asino. Si de his vitiis vel aliis aliquis
in se aliquod regnare senserit, curet suo satisfacere Crea-
tori, qui aeque expectat ad poenitentiam. 93. distinct. diaco-
ni. ad fin. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0810-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
11 Qul Doctor * sive magister. llli intra cujus parochiam
moratur, hoc est, judici suo, alius enim ipsum non pos
set absolvere, vel ligare, 9. quaestione secunda capitulo. 1. 2. &
Peccant autem quia cum indoctos & minus sufficientes
se sentiant: faciunt se per preces & munuscula aliis docto
ribus in magistrum promoveri, sibi licentiam dari, sicu
notat. supra eodem § cui magisterium scholarum, vix enim erit
bonus magister, qui non fuit bonus discipulus, supra de e
lecto cum in magistrum, 81. distinct. quid proderit, sed nec anti-
qui magistri pro novis sunt deferendi: valde enim iniquum
est, & ab surdum, ve novi magistri vel rudes, vel imperit
praeferantur magistris antiquis, & approbatis, 61. distinct
statuimus, nisi forte novo a Deo sit aliquid melius revela-
tum 95. distinctio. esto subjectis. Secundo peccant, quia de-
spiciunt subditos cathedrati, & propter vitium arrogan-
tiae, ea quae sciunt recte docere non possunt. 46. distinct
hoc hibet proprium, tales faciunt injuriam cathedrae, 40. di
stinctio. multi sacerdotes. Tertio, quia contemnunt simpli
ces, qui magis voluerunt vitare vitia morum, quam ver-
borum. 38 distiactio sedulo. Quarto, quia conantur dicere
non utilia, sed subtilia, ut videantur ab omnibus & vocem
tur Rabbi: & sic confundunt auditores. 44 distinct. § fin. &
49. dist. c. 1. Quinto, quia docent falsa in cathedra contra cecm
scientiam ut aliquibus placeant: & isti sunt falsi doctores
22 quaestio. 2. primum, & capitale, hi mali sunt: & ideo eo
rum doctrina mala. 1 quaestio. septima convententibus. Sex
to, quia tacent veritatem, ne vitia quibus vincant, & se
ipsos reprehendere videantur. 1 q. 1 vilissimus 3. q. 7. gravibus.
Septimo, in falsis consiliis quaedam pro pecunia, quamvis
justum vendere possent. 11. q. 3. non licet, quae ergo male ex
torserunt, restituant, vel pauperibus erogent. 14. q. 5. si habe-
tis, & § multipliciter. & cap. non sane, & per veram poeniten-
tiam suo satisfaciant Creatori, alioquin cum diabolo per-
petuis cruciatibus punientur, de poen. distinct. 1. § his autho-
ritatibus
UI Advocati. * Illi, intra cuius Parochiam, &c ut non
supra eodem sub § cui doctor. Peccant autem in multis.
Primo, quia subdole fovent causas, prodendo proprium
clientulum, & tales praevaricatores sunt & infames. 2. qu.
3. § notandum, & notat. supra de calum § quis praevaricator. Se
cundo, quia causas desperatas fovent contra conscienti-
as, & tamen scriptum est, improbum non defendas. 11 quae
3. si quis vero, & de hoc notat. supra de postulat. § quid pertinet,
versicul. caveat, & § quis postulare, versicul. & illud notandum
Tertio, quia dilationes superfluas nituntur obtinere ac-
hoc tantum, ut fugiant & negocium protrahatur. supra ut
lit non cont. cap 1. & de do & contumac prout.3 quaestio. 7. § tria.
versic. praeterea non licet a dvocato, in quo casu poena duarum
librarum auri afficiendus est per judicem C. de judic prope-
vandum. § illo proculdubio. Quarto, recipiendo nimis ma
gnum salarium, paciscendo super certa parte litis, cum gra-
vi damno litigatoris, propter quod deberent ab advocati-
one removeri. 3 quaestio. 7. § tria, versicul arcentur. Quinto
quia ignorantes jura, cum nesciant quid dicant aliud, op
probriis certant. 3. quaestio. 7. versicul. si quis adeo procax fu-
rit. Sexto, quia ubi est copia advocatorum, ut aliis lucrum
subtrahant qui boni sunt, parv ssimo salario sunt, conten
ti, tanquam viles & abiecti 3. quaestio. 7. § tria. versicul. apud
terbem. Septimo, quia recipiunt salarium nimis magnum
inspecta sua facundia & labore, quem subeunt: quantita
te causae, & fori consuetudine ff. de va & extraord. cogni. leg.
i § in honorariis. Octavo, quia faciunt positiones cavillosas.
ut adversam partem decipiant, inducunt clientulum ad
deierandum, ponendo, & respondendo, informant falsos
testes, & quaerunt, & ideo tanquam homicidae tenentur
& infamia perpetua notantur. 22. q. 5. ille qui hominem, & c.
quis convictus. Nono, quia recepto salario, non curant de
causa, nec student, nec vigilant circa eam, & sic propter eo
rum negligentiam aliquoties amittit clientulus bonam
causam, & ideo ipsi obligantur, arg. sapra de aeta. & quali. a-
aures ff. locati & conduct. sed addes. § illud. Decimo, quia sci
unt se idiotas & insufficientes, & nihilominus salarium
recipiunt, & propter insufficientiam suam, causam a-
mittunt, unde in culpa sunt, argum ff. ad legem Aquil. idem
juris ff. de offic. presi. illicitas. § sicut Institut ad leg. Aquil § impe-
vitia. Undecimo, quia ubi sufficientes sunt, aliis insuffici-
entibus vices suas committunt, unde & ipsi tenentur, arg CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0810-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ff. de praescript. versi apud Labeonem. § fin. nisi forte clientulus
sciens, & prudens contentus fuisset, quia eo invito, non
potest hoc alii committere, arg ff de solu inter artifices, & si
inscio hoc fecit, debuit suspicari hoc ipsum non permis-
surum si sciret, arg. ff. de fur. qui re sibi commodata, resp. i ad fin.
Satisfaciant igitur advocati his, quos praedictis modis, vel
aliis laeserunt, & per veram poenitentiam suo satisfaciant
creatori, si nolunt apud inferos perpetuo cruciari, de poen.
distinct. 7. idcirco, nec enim in die judicii habebunt de alle-
gationis nitore, id est eloquentia subsidium o quest. 3 alio-
rum, & iunge quod notat. supra de postulat § quid pertinet, per
totum
7UI Jurisconsultus. * Illi, intra cujus parochiam, & c. 3
C ut supra eodem sub § cui doctor, dicitur autem Juriscosul-
sultus is, qui quaestiones sibi factas solvit, & determinat
per jus, non advocat: sed si proponatur sibi quaestio de fa-
cto, ipsam solvit, sicut sibi videtur, & de jure respondet, &
hi olim constituebantur a Principe, & eorum opinio vim
legis habebat. Institut. de jure na § responsa. prudentum, & dis-
2 responsa. autem, hodie tales non inveniuntur, sed tantum
hi, qui consilium dant, cedendi, vel litigandi, qui si rectum
consilium dant, competens salarium recipere possunt, se-
cundum Aug. 11 q. 2 non licet, & de his idem tene quod not
in doctoribus & advocatis, supra eodem sub §. cui advocati, &
sub § cui doctor
UI presbyter * parochialis. Episcopo suo, vel alii cui 3 a
forte subest spiritualiter, & temporaliter, vel sibi adir
vicem confiteri possunt, a de licentia sui praelati, quod
tamen non multum expedit: ne conscii similium criminis
sibi adinvicem deferant, arg. 16 q. 2. visis. post medium, ibi,
humani moris est illum vereri, cujus judicio, & voluntate
nunc exigitur, nunc deprimitur, & sic contingeret poeni-
tentiam enervari, & gratiam fieri carnali favore: quod est
ritandum, infra eodem cum ex eo. § ad hoc. supra de simo. nemo
& multum providendum est de paenitentia clericorum, &
maxime sacerdotum, quia secundum quod dicit Chrys. di
poen. dis. 1 quis aliquando vidit clericum cito poenitentiam
agentem, & si deprehensus humiliaverit se, non dolet, quia
peccavit, sed quia perdit gloriam, & idem dicit Ambro. ea
distin. sunt qui arbitrantur, ve notat. infra eodem § quae poeni
tentia. sub § sic ergo quamvis, & licet hi multa & gravia com-
mittere non formident, aliqua tamen ad memoriam per
stringamus. Primum peccatum quod in eis aliquando po-
test notari, est, quia permittunt se indignos ad ecclesiasti-
cam militiam promoveri, 23 distinct. tales, &c. his igitur lege
patrum. supra de aetat. & qual cunm sit ars artium. Secundum
quia quandoque promoventur, per simoniacam pravita
tem, ynde celebrare non debent. supra de simo. tanta. & capit
tuae fraternitatis, 1 questio prima quisquis per pecuniam, & cap.
reperiuntur. Tertium, quia nimis incontinenter vivunt. 28
distin. si diaconus, supra de coha cler. & mulie. per totum, & de cle-
ric. comm. cap. 3. Quartum, quia immiscent se spectaculis &
pompis mulierum, & communis publicis vita inhoneste,
usuris, lucris turpibus, fraudibus, amori pecuniae, secula-
ribus officiis, atque negociis, munera recipiunt, pro bene
ficiis medicinae Dei dolosi sunt, conspiratores, sectantes
odium, aemulationes, obtrectationem, invidiam, sunt va-
gi oculis, effreni, lingua petulanti, & gestu fluido laboran-
tes, inverecundi sunt, obsceni virgines & viduas, & alias
mulierculas frequentantes, inobedientes, sese jactantes,
& extollentes doctrinam lectiones, psalmos, hymnos, can-
tica fugientes, secundum quod haec omnia tangit Isidorus
monendo, quod alia caveant 23 dist his igitur. Quintum, quia
libentius dant joculatori vel meretrici, quam pauperi: plus
diligunt venari, quam domino psallere. S6 dis. qui venatoribus
&c. dare, & c. Esau. Sed & multa alia inhonesta secularia e-
is interdicta notata invenies supra necler. vel mo. § quae sunt
secularia. Sextum, quia superioribus suis infideles sunt, & in
vident, & detrahut, & superiores eisdem, cum tamen potius CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0811-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
deberent esse comnexi adinvicem vinculo charitatis, 89. dist.
ad hoc. 23. dist. tanquam. 23. qu. 5. prodest. Septimum, quia unus
subtrahit alii parochianos suos. tam vivos, quam mortu
os, in quo graviter delinquunt, & ad restitutionem tenen
tur omnium perceptorum. supra de poaroh. capit. 2 & 3. 9. qu.
2. per totum, de poen. distinct. 6. placuit, supra de sepult. ex part.
canonicorum & capit sequent. & c. in nostra. Octavum, quia
malta vitia sub specie virtutis palliant, nam cum sint ava-
ri, volunt videri boni dispensatores: cum sint crudeles, vo-
lunt videri iustitiae zelatores: cum sint remissi, volunt vi
deri subditis compatientes. 41 distin. saepe. 2 qu. 7. § his ita re-
spondetur. 7. quaestio.1 § hoc tunc observandum, supra de haere. sic
ut in uno corpore, & iunge quod not. infra eodem § & ad quid
sub §. quid si sacerdos ubi invenies quid iuris sit de missis.
quas in poenitentia injungunt. Nonum, quia sibi adinvi
cem invident & consumunt: & ideo raptoribus deterio
res sunt, & etiam homicidae: de poen dist. 1. homicidiorum, 6. q.
1. ex merito, & cap. deteriores, & capit. summa iniquitas. Deci
mum, quia fingunt se longius ire, ve revelent, vel velent o-
dia unde subdoli sunt, fallaces, & inconstantes, multa ver-
ba inhonesta, & illicita proferentes contra jura. 22 quaest. 2
nec artificioso, & cap. omne genus, & cap. is autem, & quaest. 5. ju.
ramenti, & tamen secundum Ambrosium non solum
filii diaboli sunt, qui peccant in verbis fallacibus sed etiam
in operibus simulatis, eadem q. cavete, & secundum Jo. Quo
ties loquimur non loco, vel tempore oportuno, aut vt non
convenit audientibus toties malus sermo exit de ore no-
stro, eadem q quoties. Undecimum est, quia non recte poe
nitenti ferunt testimonium, vel vere poenitentiam accu
sant, corrupti munere, invidia, vel favore, quod eis prohi
betur. supra de sino. nemo. Duodecimum, quia cum paro
chiana propria b quam ad confessionem admittunt, for
nicantur, in quo calu episcopus quindecim annos presby-
ter duodecim poenitere debet, & si in conscientia populi
devenerit, deponuntur. 30. quaestio. 1 non debet, & cap. si quis.
& cap. omnes. Tertiumdecimum est, quia peccant in sacri
ficiis, dum hostiam fractam offerunt, vinum sine aqua ve-
econtra, vel ponentes plus de aqua, quam de vino: in pri-
vatis domibus autem bis in die sine causa celebrantes, aut
sine lumine: aut in ecclesia violata, aut super altari moto,
vel enormiter fracto, aut in altari, in quo eadem die cele-
bravit episcopus sine licentia, non custodiunt chrisma, vel
eucharistiam, sicut debent, non mundant, seu lavant
vestimenta, vel vasa ecclesiastica, sicut decet: vt haec pro-
bantur supra de cele miss. cap. 1. & cap. conjuluisti, & c exparte,
cap sane. & cap. referente, cap. perniciosus. supra de consec. eccl. ca.
a. & cap consulvisti, & cap. ligneis, & de custo. eucha. cap. 2. de con
se. dist. i. cap 1. & can. sicut non alii, & c. sufficit, & cap. nemo, capit.
vestimenta. cap. vasa, de conse. dist. 2. scriptura. & cap. in sacramen
to, & c. fi. & de his omnibus, invenies plura not. supra de consec.
eccl. distin. 2. & custo. cucha. Decimumquartum, quia subver
tunt populum, & in omni loco ponentes scandalum, ver-
tuntur in laqueum tortuosum, secundum Jo. 23 qu. 3. tranife-
runt principes. Si vis plura peccata notare contra clericum
in hac Summa, satis invenies in diversis rescriptis, nimis
enim prolixum esset, cum haec prolixa sint, omnia singula
riter denotare
UlImperator. * Videtur quod Papae, & non alii: quia
ei immediate subjacet, a & ab eo confirmatur, vel re-
probatur, inungitur & coroantur, supra de elect. venerabi-
lem, § 1. Aliqui vero dicunt, quod episcopo Leodien. in cu-
jus diceces est Aquisgranis, ubi coronatur in regem ab ar-
chiepiscopo Colonjensi, & ibi est caput regni, locus enim
ille celebris est, & ibi consueverunt concilia celebrari, 38
q. 2 c. si. Tertii dicunt, quod potest confiteri cuicunque volu-
erit, dum est sanus, quia legi non subjacet. Sed ipse est lex
animata. 23. q. 8. convenior. 9. dist. c. 1 C. de legibus digna vox. Insti
tut. de jure natural § sed quod principi. Si autem infirmetur,
tunc debet confiteri illi episcopo, in cujus dioec, jacet. Tu
dic, quod Imperator & Imperatrix de consuetudine anti
quissima, cujus memoria non extat, certos habent confes-
sores praesatos, qui sunt magistri capellae suae: & sub ipsos
tenent alios capellanos quotidianos, quibus confitentur.
& qui habent curam animarum suarum, de consuetudi-
ne probata per dominum Papam: illis ergo confiteantur
arg. supra de foro comp. cum contingat, inf. de verb. sign super qui-
busdam § praeterea. Papa tamen si vellet, talem posset con-
by CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0811-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
suetudinem reprobare, & inhibere, quod sine licentia sus
non eligerent confessorem, & quod hactenus factum: s-
set mediocriter tolerandum, arg. supra de conse. i ccle. velalta
nqua, ergo tutior est via, quod tales pro se & samilia sua
impetrent licentiam confessorem eligendi, nisi alio privi-
legio sint muniti, quia decr. infra eodemc. si. non videtur ni
si de clericis intelligenda esse: nec puto quod Papaper i
am intellexerit Imperatori licentiam dare: vepatet ibi, prae
latis: quamvis ad eum ratio extendatur, quae redditur in
orin. decr. Peccat autem Imperator, quia non facit iustiti-
am, propter quod veiunt tempestates in populum & fla-
gella, 23 quaest. 4. si quos igitur violentos & q. 5 regum, de nullo
enim magis placere potest Deo, quam si iustitiam exer-
ceat: compescendo eos, qui in suam & aliorum perniciem
lebacchantur, 23. q. 5. quali nos. Secundo peccat impugnan-
do sanctam ecclesiam, matrem suam, quam tenetur defen- I
dere, & tueri: b unde quandoque deponitur, sup. de elec. vene-
rabilem, § objectioni, & § si quia sive peccata, sive turbata fu-
erit ecclesia, tempore reg. minis sui principis, is, qui tui
tionem sibi commisit scil. Deus, exiget rationem. 23. quae. 5.
principes, in si. Tertio, quia distringunt clericos in foro suo
placitare in personalibus 11. q. 3: continua, & c. nullus, &c. in
olita, & c. placuit. Quarto, quia immiscent se electionibus
praelatorum contra jura, 83. distin. sacrorum, & § seq. & c. A-
drianus, & c. ego Ludovicus, supra de elect sacrosancta, & c. quis-
quis, nisi hoc nabeat de domini Papae privilegio speciali: &
sic intellige. supra de jure patr nobis fuit §.1. Quinto quia ali-
quos ex odio exhaeredant, & dejiciunt, & quosdam ex le
ri opinionis aura sublimant 15 q. 7. sexta actione. Sexto, quia
sine causa pedagia concedunt, vel pecuniam mutant, quod
dic ut no. supra de censi. § ex quibus versic. quod si moneta, & se-
quent. ver. exactiones, & sequent. Septimo, quia Imperator fi-
ve princeps relinquit uxorem suam propria temeritate,
supra qui sil. sint leg. per venerabilem § videbatur Octavo quia
labitur in haeresim. 11. q. 3 sulianus. Nono. quia non revere
tur episcopos, sed ipsos capit, mutilat, & occidit, sup. de ma-
jo. & obe solitae, & de ele. venerabilem, § eos igitur, & iunge quod
no. sup. de elect. § quis eligi sub § item sciendum, versic. nedum in
praelatis, & seq.
Ui Rex. * Dicunt aliqui, quod domino Papae: ubi non
recognoscit superiorem, arg. sup. qui fii sint leg. per vene-
rabilem § videbatur, & versicul insuper cum rex, alioquin Me-
tropolitano, arg. 3 q. 3 scitote. Alii dicunt, quod si sanus est,
cuicunque vult potest confiteri: sicut dictum est de Impera.
supra eodem sub § cui Imperator. Tu dic, quod si habet domi-
cilium proprium & principale in aliqua civitate, illi epi-
scopo subest de jure communi, nisi secus obtineat de con-
suetudine, cuius non extat memoria, vel privilegio speci-
ali, sicut no. in Imperatore, & supra eodem § cui Imperator, &
noc quod dixi de consuetudine, intelligas quae alicui ec-
clesiae certae hoc privilegium datis, nam quod ipse posset
eligere quemcunque velset, hoc non puto quod confuetu-
do sibi concedere posset, quia ecclesiis onerosa, & contin-
geret inde disrumpi nervum ecclesiasticae disciplinae con-
tra iura, supra de consue. capit. 1. & cap. inter vos, in fin. & ipsum
fieri acephalum, quod irrationabile esset. 93. dist. nulla ratio-
ne, & iunge quod notat infra eodem sub § cui dux, ver. 3. & hoc
suo ad personalia: nam quo ad res, quas tenet in diversis
dioecesibus quilibet suo diaecesano subjacet, secundum ea
uae notat. supra de rescript. § quae possunt objici, ver. centesimo,
& versi sed esto, & sequent. Item de peccato commisso in di-
versis locis, videtur quod possit confiteri cuilibet episco-
o, arg. in his quae not supra de for comp. § quibus caus. & su-
pra eodem § respon. 1. versicul 3. quod tamen intelligas, ve pro-
prio sacerdoti semel in anno omnia confiteatur, vel alii CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0812-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
de licentia sua, infr. eo. omnis, aliter non esset poenitentia in-
tegra, secundum ea quae not. supra eo. § qualis, sub § integri
Peccant autem reges trahendo clericos ad forum suum
unde deponendi essent propria dignitate, secundum Bo-
11 q. 1 nullus, nam qui caelestem militem pulsat ejus forum
debet sequi. 11 qa. Christianus, & de hoc plene notat. sup. eo. d.
foro comp. § ex quibus cau sub § liquet etiam ex primissis, per to-
tum. Secundo, quia a clericis & ecclesiis, & personis eccle-
si asticis pensiones & procurationes, & banna extorquent
contrajura, & ecclesiasticam libertatem, & ideo tenean-
tur poena viginti li. auri astricti, 25. quaestio. 2. quaecunqesigi
tur, in quo casu actione injuriarum tenentur, supra de in-
jur. olim, ad idem, 23 quaestio. 8. § quamvis, nam plus juvat ec-
clesia regum orationibus quam armis armiger, ut in leg. 1
bi sequent quicunque, & de hoc plene notat. supra de iminu.
aeccles. § a quibus muneribus, & §. inquantum, sub §. sed nec illa
amimunitas. Tertio, quia ducut secum ad exercitum sacer-
do tes contra iura, 23. quaestio. 8. quo ausu. & cap. si quis episco
pus, cap. si vobis fratres, & capit. reprehensibile 36. distinctio. si quis
viule Pontifex, quod intelligas, quando vadunt, ut pugneni
personaliter, ut ibi, secus, si ad dandum consilium a va-
dunt in justo bello. supra de voto, ex multa. § penultim. & fin.
quod dic vtnotat. supra de treug. & pac. § quid sit iustum bel-
tum, versicul. 3 ratione personae, & sequent. Quarto, quia non
faciunt iustitiam: unde sunt deponendi. 15 quaestio. 6. alius.
Quinto, quia taleis & exactionibus populum Dei affligunt
in debite, & corporibus injuriantur: de quibus Deo tene-
tur reddere rationem, 14. quaestio quinta non sane, & 23. quae
stio 4 quando vult Deus, & capit. si ecclesia, in fin. Sexto, quia
occupant alienas terras, & non sunt contenti propriis fi-
nibus 24 questio. tertia transferunt, & tales non salvantur, et
iam si bene administrent, nisi res alienas restituant, secun-
dum August. 14 quaestio. 5. neque enim, quia secundum Leo
nunquam peraguntur bono exitu, quae malo sunt princi-
pio inchoata. 61. distinctio. miramur, & ideo etiam possuni
juste impugnari: est enim justum bellum pro reb. nostris
de fendendis vel repetendis, 23. quaest. 2. Dominus. Item con-
tra. Saracenos, qui terras nostras per iniustitiam detinent
occupatas. 23. quaest. 6. dispar nimirum est, & intendunt occu-
pare, si possent: ut in capitulis ibi sequent. contra excom-
municatos. 23. quaestio. §. omnium vestrum. & cap. excommunt.
tatorum, & quaestio. 8. omni timore, & cap si nulla, & cap. ut pri
dem. Septimo, quia cum unus Rex uni mulieri vix suffi-
ciat: volunt tamen plures habere, tenere, & cognoscere:
si cut equus emissarius, & mulus, quibus non est intelle-
ctus, in animae suae periculum, & scandalum plurimorum
quare & excommunicari & deponi deberent tales, si in
corrigibiles apparent, secundum Nic. & Gregor. argum.
14 quaestio.3 praecipue, cum nulli liceat habere piures, supra
dae voto, gaudemus. Octavo simul crimen sacrilegii, & laesae
majestatis, & usurae committunt Judaeis super Christia-
nos sua officia concedendo, 54. distinct. nulla. 17. quaestio. A-
constituit, nec obst. supra de Judae ex speciali, ubi innuit, quod
haec possent committi Judaeo a Christianis non suspecto:
quia illud secundum quosdam de comparativa permissi
one est intelligendum, sicut & illud quod dicit, quod si
quis vult interficere uxorem suam, ut accipiat aliam, pri-
mo dimittat, & non interficiat: nec enim propter hoc ab a-
dulterio excusatur: sicut Rex si talia committat, non a pec-
cato, sed a poena temporali excusatur, dic ut notat. supr. de
judaeis § & in quibus graventur, per totum, & specialiter in ver-
sicul. possunt tamen principes. Nono, in decimis & primiti-
is, quas non solvunt: ad quas tamen solvendas tenentur,
16. qu. 1 revertimi, & capit. decimae, 23. questio. 5. dicat aliquis, de
cons. dist. 41. ubi dicitur, quod ita tenet quis ad decimas die
rum. Decimo in auguriis, quae quidam sequuntur, & in
ipsis confidunt, & in quibuldam aliis sortibus & supersti-
tionibus a vera fide deviantes, 16. quaestio 5. auguriis, & cap.
episcopi, & ideo sine luce sunt tales: quia nihil melius re-
iplendet in Principe, quam recta fides. sup. de sum. Trin. in
ter claras. 95. distinct. si Imperator. Haec & similia reges cave
ant, alioquin non sunt digni nomine regio appellari, se
cundum illud,
Rex semper es si tu semper es pracepto honoris,
Degener es. si de generes a laude prioris.
3VQui Dux. * Dicunt quidam, quod Metropolitano, si
psum habet in suo ducatu, alias illi, intra cujus digce
c CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0812-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
cesim deliquit, 6 questio 3. placuit, supra de foro comp. postula-
sti. Tu, dic quod illi episcopo, intra cuius dioecesim habet
domicilium principale: unde episcopus Pragen. & diaec e-
sanus, regis Bohemiae, nunc cuiusdam ducis tulit senten-
tiam divortii inter ducem Bohemiae, & uxorem suam, su-
pra de restitut. constituiis 2. & breviter idem dic, quod dixi in
rege. supra eodem sub § cui Rex. Peccant autem duces in ta-
leis & exactionibus indebitis, 14 quaest. quinta non sane. Se-
cundo, quia faciunt constitutiones, imo potius destituti-
ones suas contra ecclesiasticam libertatem, supra de re. ec-
cles. non alienand. cum laicis, propter quod tam ipsi, quam
scriptores, & seruatores sunt excommunicati ipso jure
b & feudis, quae tenent ab ecclesiis, sunt privandi, infra de
sentent. excommun novit, & capit gravem, & possunt feuda a
liis potentioribus concedi: quia ipsa petant, & pro eccle-
sia recognoscant, infra de feua. cap. 2. Tertio, quod est com-
mune quasi omnibus Principibus mundi: quia volunt ha-
bere capellas suas, & capellanos, sine authoritate episco-
pali: & volunt, quod capellani habeant curam animarum
uarum, uxorum, & familiae, & quod oblationes eis factas
ubicunque etiam missas audiant, suas faciant & imbur sent:
quod iuri communi non putamus convenire, nisi forsan
super his sint a sede Apostolica privilegiati specialiter, sic
ut appareat in duce Burgundiae: cujus capella multis pri-
vilegiis est munita, supra de privile. cum capella. vt tamen sci-
as, quod alicui clerico in aliqua dignitate constituto, ne
videatur privilegium personale, supra de offic. deleg. quoni-
am abbas, talia perpetuo committant: alias laicus de talib
non debet se intromittere: nec habere potestatem com-
mittendi curam animae suae, vel uxoris, vel familiae, cui
vult: vt apparet in his quae notant. supra ne prael. vi. su. ver. sed
& videtur, & sequent. & idem faceret consuetudo antiqua-
argument. supra de excess praelat. accedentibus ad fin. & de prae-
eript. cum olim, ut & notat. supra eodem sub §. cui Rex. versi
cul. tu dic. & sub paragrapho cui linmperator, versicul tu dic. Mul-
ta & alia committunt: & quasi quicquid notatur de rege
& Imperatore, Ducibus & Comitibus & similibus poterit
adaptari-
UT Marchio. * Dicunt quidam, &c. dic ve no. sup eod. 3 i
sub § cui dux, & notat. quod Marchio minor est Duces
major tamen Comite: unde & Marchio dicitur spectabi
lis: comes clarissimus. 2. q. 6. anteriorum, secundum quosdam
sed certe secundum diversarum regionum consuetudines
debent talia judicari, sicut & de aliis officiis ecclesiasticis, ut
notat supra de officarch § & in quibus praeesseintelligatur, & de
iffic. archipres. § quae pertinent, versicul. de his Cardinalibus, & de
ofsic primice, nam in regno Italiae, planum est, quod majo-
res sunt Marchiones, & in regno Alemaniae: in regno ve-
ro Arelaten. & Vien. Comites sunt majores, unde nomen
Comitis praeponitur in literis: sicut Comes dicitur Sab-
audiae, & Marchio in ltalia, Comes & Marchio provin-
ciae: & breviter de talibus omnibus habentibus latas juris-
dictiones & in diversis episcopatibus, sive sit Dux, sive
Marchio, sive Comes: dic ut supra notat. sub paragrapho cui
Rex. Peccant hi omnes communiter: quia liberos homi-
nes subjiciunt servituti, & eis graves existunt, 14. quaest. 5.
non sana, cum tamen nullus liber servus debeat fieri, nisi
quando vendit se ad pretium participandum, 29. quaestio. 2.
relatum, & in quibusdam aliis casibus de quibus dic ut no-
tat. supra de ser. non ordi. § qualiter liber servus fiat: sed sicut di-
cit Salo. Breve regnum non parcit subditis, quia in lata
pente gloria principis & in diminutione populi contri-
tio principis denotatur, 1 quaestio. quarta, versicul. item popu-
lus qui peccato Acbor. & ver. item David. Secundo, quia in lici-
tis & honestis suis superioribus inobedientes existunt, &
plerumque quia pauperiores sunt ipsos despiciunt & con-
temnunt, unde peccatum idolatriae incurrunt. 32. dist. § ve
tum, 23. quaestio. 1 quid culpatur, & quaestio. 5. cum miles. Tertio,
quia propria temeritato proprias uxores abiiciunt, & CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0813-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
alias introducunt, & polluunt, credentes sibi nescio ex
qua corruptela consuetudinis hoc licere, sup. de divor. por-
ros & de spon. ca.1. Quarto, quod ex primo sequitur, quia de
adulterio nati succedunt, & sic iure suo privant haeredes
legitimos, qui deberent succedere, nec salvari possunt, ni-
si restituant, infra eo. officii. supra de usuris, cum tu. § super his
& notat. supra eo. sub § cui Rex. versicul. 6. & infra eodem titui
§ quibus & qualiter sub § quid de muliere. Quinto, quia non
servant iustitiam pauperi, maxime qui non habet quod
offerat, & ideo non auditur. 6 quaestio 3. pauper, quae etiam
plerunque suspendunt pro modico, & quandoque sine justi.
tia per principem occiduntur, nam qui non timet iustum
judicem, non credat eum pacificum benevolum inveni-
re, 23. q. 5. regum. Sexto, quia episcopos, & alios clericos non
honorant sicut deberent, supra de ma. & obed solitae, sed eis
jura sua subtrahunt, & plerunque subjiciunt servituti, de
quo tenentur in tremendo judicio reddere ratione, quis
hoc faciunt contra jura 50. distinct. jus publicum. 11 quaestio.1
continua. supra de jurejurand pervenit 1. & capit. nimis, de jure
divino, & capit sequent. Septimo, quia pro nihilo & de fa-
cili movent guerras, quod & si magna causa subesset, au-
thoritate propria facere non deberet, quod dic, ut notatur
supra de treug. & pac. § quid sit iustum bellum. Octavo, quia
non reddunt decimas, sicque primitias, nec oblationes
ecclesiis quibus debent: de con. distinctio. 1 omnis, & nota. su-
pra eodem sub § cui Rex. versicul nono. Nono, quia si quis va-
sallorum suorum, vel hominum, ipsos quandoque offen-
dant in aliquo, ipsum nulla lata sententia exhaeredant, &
dicunt sibi ius, vel ipsimet sententiam ferunt, sicut placet
& postea exequuntur contra jura. C. ne quis in causa sua ju-
dicet, vel jus sibi dicat, leg 1. C. de his qui ad eccles. confu. damna-
mus. C. de Judae. nullis. ff. quorum leg. leg 1. & ideo tenentur
ad restitutionem, quia nihil interest, utrum hoc fiat nulla
lara sententia. vel vitiose lata ff qui satisd cog. quoties, ff. de au-
tho tutor. nulla differentia. Decimo in iustitia differenda, nam
& si qui inveniantur, qui nullatenus forsan vellent injuste
ferre sententiam: tot tamen dies assignant, & tantum affli-
gunt partes laboribus & expensis, quod aut coguntur ju-
ri suo renunciare, vel ipsum vendere, vel alias componere
super ipso, sicut alias legitur sup. de rescript nonnulli, ideoque
tenentur ad restitutionem totius interesse, & alias puniri
debent, arg. supra de reser c. fi. & c. caeterum, in fi. C. de iud. sanci-
mus, & l properandum § illo proculdubio. Sed & omnia quae
de Imperatore, Rege, & Duce diximus, & his omnibus quan-
tumcunque potestatem terrenam habentibus qui pro mo-
dulo suo adaptant se potentioribus in malitus exercen-
dis, poterit adaptare.
s 9 ut * Procer seu Baro. Dic sicut no supra de Rege. supra
eodem sub § cua Rex, quando tamen talis & tantus est
quod civitatem, vel civitates habet sub se:talias se castra tan-
um habeat, debet confiteri illi sacerdoti, intra cujus paro
chiam proprium & principale domicilium habet, vel de
ipsius licentia, alii, infra eodem omnis. Quid si in diversis ca-
stris habet domicilium, nec apparet quod sit principale-
vel caput baroniae: Videtur quod possit confiteri cui li-
bet, quandiu intra suam parochiam moratur, ff. ad munici
assumptio. § penultim. leg ejus qui § Celsus, supra de parochia. c.
si supra de foro compet. ex parte. sic habebit plures judices spi-
rituales, sed & hic converti posset fraus & periculum Di-
cas igitur, quod aut in hoc casu confiteatur omnia cuili-
bet, aut de licentia sui episcopi unum sibi eligat confesso-
rem, nec contingat dividi confessionem, quod fieri non de-
bet, ve nota. supra eodem qualiter. sub paragrapho integra Quid
si castra & domicilia sunt in diversis episcopatibus: Die
quod ab utroque episcopo licentia impetretur, argumen
infra de senten. excommunic cum illorum § si vero claustralis, vel
recurratur ad Metropolitanum, arg. supra de dec. quantum,
& de foro comp. sane Quid si sint diversarum provinciarum:
Recurratur ad primatem, vel ad Papam, arg. supra de jure
patr. nullus, & in aliis juribus supra proxi. alle. In his tamen
casibus tutius est ad Papam recurrere, quia illud est sine
quaestione o. q. 3. cuncta per mundum, & c. per principalem, in-
fra eo. c. si. Peccant autem tales in concussionibus, in rapi-
nis. in taleis, & in bellis iniustis, spoliis & homicidiis, supra
de rap. c. 1 supra de jureju. sicut. & infra e. 2. 23. q. 8. ut pridem, & in
aliis, ut no. supra eo sub § cui Marchio. vers. sed & omnia, & per
totum.
C CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0813-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Qui * Miles simplex. Planum est, quod sacerdoti suo si
parochiali, vel alii, de ejus licentia infra eo. omnis. Himi-
lites peccant, qui non sunt contenti suis stipendiis, sed con-
utiunt homines contra sententiam J0. dicentis. Neminem
concutiatis, neque calumniam faciatis: estote contenti sti
pendiis vestris. 23 quaestio. 1. paratus, ad fin. & c. militare, in fin.
& &6 dist. non satis, in fin. Secundo peccant, impugnando pa-
triam, & dominum proprium, cui ex vi fidelitatis servire
tenentur, & si hoc non faciunt, peccant, ff de iust. & iure, ut
vim ff. de reli. & sum. sune. minime. 23. quaestio. 1. quid culpatur
& c. summa militiae. 22 questio. 5. de forma Tertio, quia favent
dominis etiam in illicitis, & serviunt in bellum iniustis.
quando potius deberent recognoscere Imperatorem cae-
li. 11. quae. 3 sulianus. Quarto, in torneamentis, supra de tor
neam per totum. Quinto, in duellis, quae tota die offerunt
& acceptant contra id quod notat. supra de purg. pulga & de
cleric. pugnan. in duello. Sed & in aliis, de quibus no. supra eo.
ib illo sub § cui Imperator, usqe hic.
QUl Mercator. * Planum est, dic ut not. supra eo. sub §. di
cui miles Peccant autem mercatores & mercenarii in
personalibus, quas non reddunt. & quas reddere tenen
tur, ne dicam de praedialibus. 32. distinct. praeter buc 26. quae si
1. decimae. supra de dec pastoralis, & capit tua nobis. Secundo
peccant mercatores quia sub specie liberalitatis, &
pietatis usuram palliant, a vendendo ad terminum ultra
quam debent. supra de usur. consuluit, & de hoc dic ut plenem
notat. supra de usu qualiter contractus. Tertio peccant in comn-
tractibus etiam veris, quia inter vendentes & ementes
difficile est non intervenire peccatum, de poeniten. distin.
ctio. 5 qualitas lucri, nam & vendere carius, quam ematui
turpe lucrum est 14 quaestio. 4. quicunque. Quarto peccan
vendendo peregrinis & transeuntibus carius, quam vici-
nis, supra de contrah. empt. capit.1. Quinto, in falsis ponde
ribus & mensuris. supra de contrah empt. ut mensurae. Sexto,
n mendaciis & perjuriis infinitis, quae quandoque commit
tunt, antequam vendiderint sex nummatas mercimoni-
orum suorum, jurant enim & affirmant, quod melior noe
reperiretur, tantum constitit, per Deum non habebitis pro-
minori pretio, & in omnibus mentiuntur, & sic plerisque
accidit, quod pro lucro ynius oboli committunt tria vel
quatuor peccata mortalia magna, 22 quaest. 2 primum, & c.
nihiautem, & cap. omne genus. & q 5 juramenti, & adde quod
no infra eo. § quibus & qualiter sub § quid de negotiatoribus. Sep-
timo non servando fidem datam, nec juramentum praesti-
tum in societatibus unde non est eis fides servanda, supr. de ju.
reju. c. 3. & c. sicut. & infra in fi. Octavo, non solvendo ad ter-
minum, sicut juraverunt, nisi iusta causa eos excuset. sup. de
vig significante. Nono, transferendo se ad regiones remo-
tas, & nimiam moram trahentes, & ibi cum diversis etiam
alienis uxoribus adulterium committendo, & suis causam
idulterii praebendo. sup. de sponsa in praesentia, de quibus quot
mala proveniant nemo est qui ignoret Sunt & alia infini-
ta, quae quilibet diligens per se potest notare. Sed hoc no-
tandum de falsis mercatoribus quod in morte de toto labo-
re suo nihil secum, nisi stercus, tamam, & peccatum supra
dorsum ferunt, sicut dicit Chrys. in illa palea. 88. dist. ejicres.
ad idem ea. dist. consequens
UI Rusticus, * Presbytero parochiali, vel alii de ipsi- Ai
us licentia infra eod. omnis. Peccant autem rustici in de-
cimis praedialibus & personalibus, quas non solvunt, & si
solvunt, diminuunt deducendo de fructibus expensas, &c
salaria colonorum, alias fraudes adhibendo, supra de deci-
mis, cum homines de ortona. & cap. cum non sit in homine, & ca-
pit. non est in potestate. Secundo peccant rustici divites, non
reverendo dominos pauperes, nec eis in vitae necessitati
bus providendo, quia cum cuilibet fame morienti debe-
rent subvenire, & distinctio pasce, & capit. non satis, multo
fortius domino sunt astricti, argument. supra de test. cum m
officiis. Tertio peccant, jura dominorum ipfis subtrahedo, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0814-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
& cum eis placitando, & vexando, laboribus & expensis
& aliquoties aliis potentioribus dando, qui ipsos contra
veros dominos protegant, in quo quidem debitum non re-
mittitur, sed augetur. supra de iurejur. eam te. supra de decim.
tua nobis § praetextu vero nequitiae, ad hoc. C. de agri. & censi.
quent admodum, & leg. litibus & l. cum satis, & leg. nemini autem
liceat lb 11. & in authentic. de quaestore. collat. 6. supra de censi. o
minis anima Quarto peccant in festis, quae non colunt, sed
frangunt, & violant, cum in ipsis nullum mercatum, nul
lum opus servile sit faciendum supra de feri. cap 1. & de con-
se distinct. 3. ca. 1. quod dic ut notat supra de feri. §. quid in eis ag
debeat. & § quid non. Quinto in homicidiis & perjuriis, fal-
sis testimoniis, fornicationibus & aliis principalibus &
communibus vitiis, injuriis, & damnis vicinis, per ipsos
datis. supra de injur. si rixati, & capit si lae serit quispiam: & cap.
si egressus, & capitul. si culpatua, & multis aliis. Unum ta-
men notat. quod vita istorum tutior est, quam quiescen
tium deliciosorum, divitum & ociosorum. Unde ver-
sus.
Divitiis uti, res est adversa saluti.
bPaucos crede bonos, quos beat aris honos.
Mollicies vestis, coitus, gula, cura quietis,
Possunt luxuriae quat uor esse rotae.
25. dist. ecclesie Principes, ergo res age, tutus eris, & de hoc nota
supra eo. sub §cui monachi. ver. 7.
UI pueri. * Et quidem proprio sacerdoti, ex quo dis
&§ cretionem habent, infra eodem omnis. Peccant autem hi
in crimine sacrilegii: & tunc sunt ab episcopo absolvendi,
infra de sen. excom c. si. Secundo, in crimine furti & perjurii
super. de deli, pue c. 1. Tertio, non recognoscendo a Deo bona
fortunae, gratiae, & naturae: nam & vitium ingratitudinis
talis incurrit. Inst quibus mod tute fi. Sfinitur aut tutela. Quarto,
calumniando. C de epi & cle. omnes § si. Quinto, etiam adul-
te rando, vel fornicando, nam haec aetas aliquando antici-
pataut supr. de desp. imp. impuberes, & c de ills, & c. a nobis, & nar
rat Greg. in dialogo, quod quidam impregnavit matrem
suam,a in nono anno. & de Salomone b dicitur, quod in
undecimo anno habuit filium. Haec autem specialia non
sunt trahenda ad consequentiam, nam prima facie praesu
mitur, quod impotens sit, quousque evidenter de contrario
constet, & sic intellige sup. de deli pue. c. 1. sup de frig. quod se
dem. Item hoc intelligas de doli capace, & intelligitur quan-
do est proximus pubertati, c secundum quosdam ff. de act
& obl. l. 1. tu dic, quod hoc potius per exteriora bonus vir a
stimabit, ar. sup. de praesump. ex studiis, ut tamen scias, quod
ent in talib. non sunt, sicut in adultis crimina punienda. 15.
q. 1 § ut itaq. Si vero non sunt doli capaces, d tales non te-
nentur confiteri, & ideo non est curandum cui confitean-
tur: tales enim furiosis comparantur: quia quorum aetas
quid videat, ignorat ff. de acqe. poss. l. 1. § furiosus. C. de fal. inon o
1. ad fin.
eU Rustici * in alienis parochiis hyemantes, vel aesti
vantes, vel hi qui se transferunt ad alias provincias, non
animo remanendi ibi, sed forte ad tempus se obsequio a
liquorum magnatum Principum deputantes. Certum est
quod tales, si saici sunt, possunt se transferre quo volunt,
dum tamen sint liberi, & si ibi se transferret animo perpe
tuo remanendi, facti essent parochiani illorum, in quorum
dioecesibus vel parochiis morarentur. supr. de paroc. § si. Alias
autem dicendum est, quod si tales non intendunt derelin-
quere domicilium antiquum antiquo presbytero, vel de
licentia ipsius alii, & non aliter confiteri debent: est igitur
bonum consilium, quod tales a judice suo spiritualilicen-
tiam obtineant, vel salte confiteantur sub spe, quod propri
us judex ratificet, secundum ea quae no. sup eo § resp. 1. & idem
dicendum est de familia nobilium, nisi & ipsi aliud privile
gium a Papa habeant pro se, & familia sua, secundu ea quae
no. supra eo sud § cui dux. ver. 3. Quid de familia episcopi vel
archipre: byteri, si sit de aliena diaec. Idem Videtur, quod in
familia alterius Principis laici. Si vero sit de diaec. propria.
tunc ei confiteri debet, vel cui ipse mandaverit, sed & po-
test proprio sacerdoti, de cujus parochia est, confiteri, ut
patet in his quae no. supra de off. arc hipresb § quae pertinent. ver-
sic. 8. Quid de his qui hactenus hanc formam non servave- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0814-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
runt: sed simpliciter confessi sunt, cui volebant. Si simpli-
citer & ignoranter hoc fecerint, non credentes peccare
non accuso, sed excuso: fecerunt enim juxta verba Apo-
stoli largo modo dicentis. Alter alterius onera portare: &
sic adimplebitis legem Christi, & iuxta regulam, qua ge-
neraliter videtur tradere Jacobus Apostolus dicens: Co-
fitemini alterutrum peccata vestra, & orate invice ut sal-
vemini, de poen. dist.1. c fin. quae quamvis aliter intelligatur,
ut no. supra eo § de quibus versic. quid de veniali, tamen si non
contempserunt, quia hoc ignorabant, salvi sunt: quia con-
tritio mundavit eos: & fides universalis ecclesiae, & claves
Petri. 11 questio 3. illud, & capit. alisit. & capit plerunque. &. cap.
quomodo, de poentit. distinctio. 3. inter haec hircum, & capit. prima
solutio. & capit. est mihi Deus, nam & si sacramentum defici-
at, fides tamen non deficit sacramenti supra de bap. debitum,
& de presbyt. non bapt. capit. 1. & 2. ideo que est hoc mediocri-
ter tolerandum, Sed de caetero ex quo certificati sunt, si
contemnerent, damnarentur, argument. supra de consecrat.
eccles. aqua. 8 distinctio. consuetudo, de consecr. distin. 2. scriptura
dedit
Quando* confitendum est * Et certum
quandocun-
que homo peccaverit. Unde & si saepius cadit homo per
peccatum, saepe resurgendum per poenitentiam, nec tar-
dari debet confessio, ut patet in his quae no. supra eo. § qua-
lis, sub § festina. & sub § frequens. Ad minus tamen semel in
anno confiteri oportet, & in Paschate ad minus: nisi de con-
silio proprii sacerdotis abstineat, debet recipere euchari-
stiae sacramentum: alias vivus ab ingressu ecclesiae arcea-
tur: & mortuus ecclesiastica careat sepultura: quod, ne
quis causetur ignorantiam, debet frequenter in ecclesiis
publicari, inf eo. qumis. resp. 1. de hoc no. supra eo. § an & pecca-
ta dimissa. Item confitendum est tempore pueritiae, ut no.
supra eo.§ proxi. sub § cui pueri. Item & tempore senectutis:
in quo casusi est in aetate decrepita scil. uitra senium jam
processit, puta post &o. annos alleviari debet jejuniis, &
gravari orationibus, de poen. dist. 5. c. 1 & si habeat pecuniam,
redimaucum ipsa peccata sua, de poeni. distinct. 1 medicina. Si
inihibaben excusatus est. supr. de usu. cum tu manifestos. §. illi
hntesbisupra de solu. Odoar. 14. q. 5. si res, si vero sit senex, puta
inver &o & So annos constitutus, fortius puniri debet, quam
docrepitus, tales enim cum peccant, juvenes ad interitum
trahunt: unde Gre. Laqueus juvenum omnes mali senes:s
& maledictus puer centum anno. 2. q. 1. Paulus dixit Quid si
sit ita senex, quod omni discretione careat: Dic sicut de
pupillo & furioso, ut no. supra eod. § proxi. & sub § cui pueri
ver. si vero non sit doli capax
Onfitendum est tempore sanitatis, & eo tempore que
homo potest peccare sunt relinquenda peccata: &
haec poenitentia certa est & indubitabilis. Si autem tunc
vis agere poenitentiam, quando peccare non potes, pecca-
ta dimiserunt te: non tu illa, & haec poenitentia est incer-
ta, non tamen. est deneganda, secundum August. de peenit.
distinct 7. ca. 1. Tempore igitur infirmitatis confiteri opor-
tet, unde dicit Concil. generale. Districte praecipimus me-
dicis corporum, a ut cum eos ad infirmos vocari conti-
gerit, ipsos ante omnia moneant, & inducant, ut medicos
advocent animarum: & ita cum causa cessante, scilicet pec-
cato, propter quod forte misit dominus infirmitatem
cesset effectus. Haec inter alia dedit causam huic edicto,
quod quidam in aegritudinis lecto jacentes, cum eis a me- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0815-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
dicis suaderetur, ut de animarum salute disponant, in de
sperationis articulum incidunt, unde facilius periculum
mortis incurrunt. Si quis medicus transgressor extiterit,
ab ingressu ecclesiae per episcopum arceatur. Caeterum ci
anima sit multo pretiosior corpore, b sub interminatione
anathematis, prohibemus nequis medicorum pro corpo
rali salute aliquid aegro suadeat, quod in periculum ani-
mae convertatur, ut omnia haec probantur, infra eod. § cum
infirmitas Si presbyter ad infirmum vocatus non debet p
nitentiam denegare, alioquin reus erit animarum, intel-
ligas, quo ad presbyterum: nam infirmus in contritione
salvabitur, ut notat. supra eo. § quibus, & quot dietis, sub § illud
autem, & quia Dominus dicit. Quacunque die conversu
fuerit peccator ad poenitentiam, vita vivet, & non morie
tur, vera enim confessio in ultimo tempore potest esse. 20
quaestio. 6 si presbyter, & capit cognovimus, & capit. presbyter.
& iunge quod notat. infra eodem quae impediant, sub § desp.
rator, versicul. tertium. Infirmo tamen non est injungenda
poenitentia, sed innotescenda quantitas & qualitas, ut sic
dicat sacerdos. Si tu esses sanus, talem poenitentiam deb.
res agere, & usque ad tale tempus, sed quia infirmus es, nen
injungo, dico tamen tibi, quod si decesseris facias talem e
leemosynam, sive iniungas haeredibus tuis, quod ipsam
faciant pro hac paenitentia, & nos authoritate Domini nc
stri Jesu Christi, & Beatorum Apostolorum Petri & Pa-
li, & sanctae ecclesiae, & officii nobis commissi, & nostra
absolvimus te ab his peccatis, & aliis, de quibus non recor
daris, & si sic moriatur, est amicorum orationibus & elec
mosynis adjuvandus, oleo ante mortem perungendus, &
sacro viatico reficiendus, probantur haec 26. quaestio. 7. ab in-
firmis. Si autem convalueris, iterum humiliter confitearis
vel nobis vel alii de licentia nostra, & facias paenitentiam,
quae tibi fuerit injuncta, ut in dictoc. ab infirmis, & 50. dist. e
his 26 q. 7. si quis de corpore, & cap. sequent. Et si tales decedant
contriti, vel cum certis signis contritionis, etiam post mor
tem absolvuntur ab ecclesia id est absoluti fuisse in contri-
tione ostenduntur, sic potest intelligi infra de sent. excom.
nobis 2. & ut oblatio pro talibus fiat. 26 quaestio. 6. siquis fue
rit mortuus, ut & notat infra eodem sub rubric. de remiss. § qua
possit, versicul. sed & vivis. Idem multo fortius fiert debet, I
dum omissum fuit, pro presbytero obmutuit: vel amens
factus est, antequam presbyter veniret: dum tamen habe-
at de signis testimonium, qui forte tendebat manus ad
caelum, percutiebat pectus: dicebat, Miserere mei Deus
esto mihi propitius, E. Maria ora pro me: vel simile quid,
multo fortius si nutum faciebat, cum presbyter advenis
set, talibus enim & extrema unctio & eucharistia mini
stranda sunt, & quicquid humanitatis potest fieri, exhi
bendum, & si evaserint, paenitentiam faciant ad arbitrium
sacerdotis, 26 quaestio. 6. qui recedunt, & c. praeced. & tribus cap
sequent.
Qualiter sacerdos se debet habere erga conf-
tentem. * Et quidem primi
considerare oportet, utrum sit parochianus suus, & tunc
ipsum audiat, vel extraneus: & tunc ipsum remittat, nisi
in casibus quos no. supra eo. §. cui confitendum sit, respon. 1. Ex
quo autem debet, vel potest audire confessionem, doceat
eum de forma confessionis, & primo consideret unde est
& ubi fuit nutritus, ubi conversatus: & si videt eum sim
plicem vel idiotam, doceat eum Pater noster, & Ave Ma
ria, & Credo in Deum, si nescit: vel moneat ut addiscat: &
doceat etiam ipsum qualiter debet confiteri: dicendo ei
Hi tot & tales sunt articuli fidei tuae, vide si in his unquam
erraveris, vel dubitaveris malo modo & perseveranter, nam
secundum Stephanum, Dubius in fide c infidelis est. supra
de haeret. c. 1. Dicat etiam, Haec sunt mandata, legito: vide si
servaveris, ut si in eis unquam offenderis, postea descendat
ei ad septem mortalia peccata, de quibus no. sup. eo. § quib
& inf. eo. § quae interrogationes. sub § de superbia, & seq. Doceat
& ipsum formam confitendi, ut nec peccatum, nec circun-
stantias celet, infra eodem De is qui & no. supra eo. § qualis, sub
§. integra, vers. perdam, & seq. Dicat etiam ei, quod humiliet
se, & ponat ad pedes ipsius, & si sit faemina, instruat ipsam
quod semper sedeat ex transverso, nec faciem ipsius respi-
ciat, quia, sicut dicit Abacuc, facies mulieris ventus urens,
& secundum doctrinam quae traditur Osae 2 auferat for
nicationes a sua facie & adulteria sua de medio verbo
rum suorum. Exinde moneat ipsum ad confitendum: pri- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0815-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
mo pio ac dulci ac suavi eloquio inducendo ad compun-
ctionem & confessionem: & proponat ei beneficia, quae
contulit sibi Deus creando, & recreando animae aeternita
tem, vitae breritatem, mundi mutabilitatem, fallaciam de
ceptionem, Christi pietatem, qui non venit propter iustos,
sed propter peccatores: sicut patet in Petro & Paulo, & la-
trone, de quibus invenies satis nota supra eo. quibus & quat
dietis, sub § quae inducunt, § si vero adhuc, & specialiter passi-
onem, de qua Hier. in Thre. Ovos omnes, qui trasitis per
viam, &c. Item, Recordare paupertatis & transgressionis
meae, absinthii & fellis. Esat. 49. Nunquid oblivisci potefl
mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui-
& si oblita fuerit illa, ego non obliviscar tui, ecce in mani
bus meis descripsi te, muri tui coram oculis meis semper
Dicat & alia, de quibus no. infra eo. § quae inducunt. Iterum
dicat ei, Si totum quod commisisti, & vere confitearis, si-
ne dubio remittetur tibi culpa: & ego absolvam te a paena.
de paen. dist. 1 verbum Dei dimitut peccatum, & sacerdos est ju-
dex, in quacunque hora, &c. de poen. dist. 7. c fin. sunt enim sa-
cerdotes vicarii Jesu Christi, & habent claves regni caelo-
rum, & absolvunt ante diem judicii, de poen. distinct. 3. inter
haec hircum 2. ad idem. 11 questio. 3. absit. Sed & nimiam vere-
cundiam auferat ei, dicens, quia non confitetur homini,
sed Deo, & ideo si nunc detegit, Deus teget in die judicii. I-
tem, si confitetur nihil celans, absolutionem obtinebit: si
negat veritatem, condemnabitur, ei etiam tantum credes
sine testibus quod totum contrarium est in foro conten-
tioso, in hoc tamen conveniunt, quod in utroque credi-
tur cuilibet contra se. Sed & si dicat sibi, quod si timet ve-
recundiam hominis unius, major verecundia sequetur in-
de: quia velit nolit, quicquid celaverit, oportebit eum con-
fiteri in conspectu totius celestis curiae & amicorum & i-
nimicorum tuorum, de poen. dist. 1. § ex his, versitu. nunt auten.
si recorderis peccatorum tuorum, & iunge quod nota. infra eo-
quae imvediant. sub § pudor. & supra eodem § qualis sub § amara.
versicul. primum. Si nec si proficiat, addat de penis inferni-
Soph. 1. Vox Dei domini amara tribulabitur ibi fortis, dies
illa, dies ira, &c. Esa. 13. Unusquisque ad proximum suum
stupebit, facies combustae vultus eorum, & junge quod
no. supra eod. § qualis, sub § festina. & infra eodem § quae mdu-
cunt hominem. Si vult confiteri, procedat in interrogatio
nibus, sicut no infra eodem § quae interrogationes, ut sic ab ore
suo extrahat quod forsitan ignorat: aut verecundia du
ctus occultat: nam clavus apertionis, est sermo interroga
tionis & correctionis, quia increpando culpam detevit,
quam saepe nescit is qui perpetravit. 43. distinctio. sit rector.
Adsit autem benevolus de vitiis ad virtutes paratus eri-
gere peccatorem, & ad onus secum portandum offerat
se paratum, ut nota. supra eodem § in quo tenetur sacerdos, sul
§ 2. tenetur. versicul. sed & tenetur, & per totum. Hanc igi-
tur dulcedinem in affectu pietatis non terreat, quia tan-
tum affligitur iustus, quantum amat, unde Apost. Quis
infirmatur, scilicet peccando, & ego non infirmor, scilicet
compatiendo, 7. quaestio. prima. § sed tunc observandum, ca-
veat tamen, ne ipsum indiscrete absolvendo propter ni
miam forte pietatem, cum haec contritio non exigat: quis
nec tanta est, ut abutatur judiciaria potestate: de poen. dist. 6.
qui vult confiteri. Non tamen intelligas, quod omnia haec su-
periora & inferiora semper ad unguem servanda sint. Sed
discretus sacerdos, secundum quod qualitas personae &
verborum exiget, eliget quod sibi necessarium videbitur,
vel utile: hoc enim scribimus ad instructionem simplici-
um sacerdotum
POst poenitentiam injunctam moneat ipsum, ut honeste
vivat, ius suum unicuique tribuat. ff. de iustit. & jur. leo.
1 quia secundum Gregor. summum bonum in rebus est,
& c. 12 q. 2 devotissima. Item moneat paenitentem, quod vitet CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0816-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
haeresim, & idololatriam, homicidium, & adulterium, fal
sum testimonium, & quod credat diem judicii, & resur
rectionem futuram. 1o, quaestio. 2. placuit. Inducat eum ad
solvendas decimas & primitias: aliter salvari non potest, 16
I. 1. revertimini, & cap. decimae, & quod solvat legata & debi
ta praedecessorum suorum: & maxime piis locis relicta: a-
liter usque ad evacuationem fidei mortaliter peccaret, u
quaestio. 2. qui oblationes, & capi. clerici. Et breviter omne pec-
catum mortaliter evitet, & quod sibi non vult fieri, alii ne
faciat. 2 quaestio. 6. decreto 50. distin. ponderet. 12 qu. primo. 13. di-
stin. duo mala, & ca nervi, & quod faciat omne bonum, quoc
poterit semper, ut Deus ipsum illustret, & de bono in me
lius ascendat, & proficiat, de poen. distinctio. 2. quaerendum
est, & capit. pennata animalia, & si sic perseveraverit, salvus
erit, & securius hinc exibit, secundum August. de poen.
distinctio. 7. qui egerit, & capit. si quis positus, & cap. agens poeni
ventiam.
SI vero sacerdos habet aliquem parochianum peccato-
rem publicum, qui non vult confiteri, neque ullo mo-
do paenitere: praemissa monitione debet eum excommu-
nicare, vel superiori denunciare. 32 quaestio. 5. praeceptum. Et
si habeat odium contra fratrem, debet eum ad pacem faci
endam compellere, 90. distinct. placuit, &c. si quis contristatus
22 qu. 4 qui sacramento. Debet etiam compellere ipsum ad
poenitentiam agendam de perjurio, fornicatione, adulte-
rio, & aliis criminibus supra de spon. ad audientiam, in fin. &
de cler. conju. c. 1. 22 quaest. 1. praedicandum, & undecunque cla-
ruerint crimina, puniantur, secundum Grego. 11 quaestio. 3.
praecipue, & prosperum. 24. q. 3. ecce, & si inobediens fuerit, ex
pellatur ab ecclesia, nec postea de facili admittatur: 11. quae.
3. qui jubente, latentia autem delicta vindictam non habent
32 quaestio. 5. Christiana. 6. quaestio. prima si omnia. Verum cir-
ca hanc compulsionem doctrina August. & Grego. est se
quenda, scil. quod primo arguat oportune, scil. admonen
do & corripiendo. Secundo, importune, suspendendo &
inter dicendo. Tertio, crescente contumacia, excommuni
cando, 23. q. 3. ita plane, & cap. forte, 43. distinct sit rector. Sin au-
tem hoc commode fieri forte non potest, propter multi-
tudinem, vel potentiam hominum, admoneat eos verbis
& terreat quantum poterit, & faciat quantum in se est, quic
quid potest, & sic secundum quosdam, liberabit animam
suam, dicens cum Apostolo: Mundus sunt manus mec:
sanguine omnium vestrum. 43. dist. Ephesis. 47. dist. quod a-
nos attinet, & secundum Aug. 23 q. 4. displicet, tu dic, ut not.
supra de renun. § cui. ver. grave scandalum, & sequentibus & si non
vult aliquis confiteri, saltem semel in anno procedat, sicut
no sup. eo. § quando. Haec tamen duo sacerdos incorrupte
custodiat, scilicet quod nulli noceat, & omnibus prodesse
posset velit. 14. q. 5. supra de postu. c. si. nec malum faciat: nec
factum approbet. 23. q. 3. plane
Qua Timpediant poenitentiam. Hui-
a, scit
licet quatuor principaliter, scilicet pudor, timor, spes &
desperatio
PUdor enim multos retrahit, & praecipue hypocritas a &
1. superbos, qui volunt apparere hominibus de foris sani-
& pulchri, cum tamen sint interius infirmissimi, & turpis
simi, & omni spurcitia repleti. Sed contra hunc pudorem
est triplex medicina, scilicet consideratio rationis natura-
lis, si enim non erubuisti peccare, quod inhonestum & in
utile fuit, non debes secundum rationem naturalem eru-
bescere confiteri quod honestum & utile est. Ber. O insa
nia nimia hominum, pudet ablui, & non pudet inquinari:
pudet sordes abstergere, & non pudet contrahere, abstei
gitur caliga, & contemnitur anima. Secunda medicina
est virtus dirinae intuitionis, cui nihil celare potes, etiam
minimam cogitationem, supra de judic. novit. supra de sino-
tua nos, in fin. Heb. 4. Omnia nuda sunt b & aperta oculis e-
us, ad quem nobis sermo. Boet, magna nobis indicta est
si dissimulare volumus, bene vivendi necessitas, cum o-
mnia faciamus in conspectu judicis, cuncta cernentis, ac
quid ergo illi erubescitis confiteri, qui hoc novit ante-
quam factum esset: Tertia medicina est, comparatio fu
turae confussionis. Naum. 3. Revelabo pudenda tua, & o
tendam gentibus nuditatem tuam, & regnis ignomini
am tuam. Hiere. 2o, Confundantur vehementer, quia non CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0816-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
intellexerunt opprobrium sempiternum, quia nunquam
delebitur. Soph. 1. Scrutabor Hierusalem in lucernis, & vi-
sitabo super viros defixos in fecibus suis. Eccl. quart. Est
contusio adducens ignominiam, sive peccatum, & est com-
fusio adducens gloriam. August. Est confusio tempora
lis quae est ad horam: quae quidem prodest scil. perturbatio
inimi respicientis peccata sua, & respectionem horren-
tis, & horrore erubescentis, & rubore corrigentis, tali
confusione volo confundi: non aeterna, a qua peccator cu-
io liberari.
TImor, & iste similiter multos retrahit, quia timent pec-
catores, quod non possent facere poenitentiam, quae o-
is injungeretur, & contra hoc impedimentum triplex po-
test remedium adhiberi. Primum remedium est, praesen
tis poenae modicitas. Secundum, ejusdem levitas. Tertium,
ipsius momentanea brevitas. Cum ex adverso vitentur
futurae. Magnitudo incomparabilis. Acerbitas intolera-
pilis. Aeternitas infernalis. Matth. 25. Ite maledicti in ignen
aeternum. Hierem Qui fugit arma aenea, incidit in arcum
ferreum. Job. 6. Qui timet pruinam id est poenam tempora
lem, irruet super eum nix. 1 poena aeterna. Esa. 33. Quis po-
terit habitare de vobis, cum igne devorante, & quis habi-
tabit ex vobis in ardoribus sempiternis. Item 3o. in si. Prae-
parata est ab heri thophet a rege praeparata, profunda, &
dilatata, nutrimenta eius ignis, & ligna multa flatus domi-
ni sicut tortes sulphuris succendens eam. Thophet est
carcer inferni: interpretatur enim gehenna pavoris, vel
plena poena stultorum.
Pes, quae & multos retrahit a poenitentia, & est triplex
Prima est spes diu vivendi, sed refraenatur authoritate
Jacobi can. 4. dicentis. Quae est vita nostra: vapor est ad
modicum patens, & deinceps exterminabitur. Job. 13. Ho-
mo natus de muliere brevi vivens tempore, repletur mul-
tis miseriis, & c. 2. ad Thess. 5. Dies Domini sicut fur in no-
cte, ita veniet, cum enim dixerint, Pax & securitas, tune
repentinus superveniet interitus, sicut dolor in utero ha-
bentis, & non effugient. Marci. 11. Vigilate, nescitis enim
quando Dominus veniet, sero, an media nocte, an galli
cantu, an mane, ne cum venerit repente, inveniat vos dor-
mientes Job. 2o. Laus impiorum brevis est, & gaudium hy-
pocritae ad instar puncti. si ascenderit usque ad caelum su-
perbia ejus, & caput ejus nubes tetigerit, quasi sterquilini-
um in fine perdetur: & qui eum viderant, dicent, Ubi este
velut somnium advolans non invenietur, transit sicut visic
nocturna, &c. Secunda est spes, temporales divitias acqui-
rendi, hanc refraenat Dominus. Luc. 12 Hominis cuiusdam
divitis uberes fructus ager attulit: & cogitabat intra se,
dicens, & caetera, & inf. Anima habes multa bona posita in
annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare: dixit
autem ille Deus, Stuite hac nocte animam tuam repetam,
alias repetent id est daemones a te: quae autem parasti, cu-
us erunt: sic est, qui sibi thesaurizat, & non in Deum, di-
ves Job. 28. Dives cum dormierit, nihil secum affert: aperi
et oculos suos, & nihil inveniet: apprehendet eum quasi a
qua, inopina nocte opprimet eum tempestas, tollet eum
rentus urens, & velut turbo capiet eum de loco suo: emit-
tet super eum flagellum, & non parcet, de manu ejus fu-
giens fugiet, stringet super eum manus suas, & sibilabii
super illum, intuens locum ejus. Tertia est spes, misericor-
diam Dei consequendi, qui neminem vult perire. Esa. 3o.
Propterea expectat nos Dominus, ut misereatur nostri,
& ideo exaltabitur parcens nobis. Sed statim refraenatur
ibi haec spes: quia statim sequitur: quia Deus judicii do-
minus. Beati omnes qui expectant eum scil. poenitentiam
agendo, unde sequitur, plorans scil. peccator paenitens ne-
quaquam plorabit scil in aeternum, miserans. 1 miserearis
animae tuae agendo paenitentiam, miserebitur tui, ad voci
clamoris tui, statim ut audierit, respondebit tibi, sed tamen
paenitentia necessaria est: de qua sequitur, Dabit Dominus CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0817-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
vobis panem arctum, & aquam brevem, q. d. ad sustenta-
tionem naturae, & sequitur. Et erunt oculi tui videntes prae
ceptorem tuum: & aures tuae audient verbum post ter
gum monentis, subaudi, & dicentis. Poenitentiam agite
&c haec est tia, ambulate in ea, neque ad dexteram, scil. pro-
speritatis: neque ad sinistram, scil. adversitatis, q. d. non con-
ndatis de prosperitate, nec timeatis adversitatem, seu poe
nitentiae asperitatem: sed si vultis ut misereatur, perfecta
poenitentiam faciatis, haec duo impedimenta, scil. spes &
timor praecipue retrahunt usurarios & avaros, qui nihil
vellent restituere: sed semper acquirere: unde comparan-
tur inferno. Prop. 27. Infernus & perditio non replebuntur:
& oculi hominum insatiabiles. Stulti ergo sunt, qui despe
rant de misericordia Dei: & sic in peccatis dies suos finiunt
de eiusdem iustitia non timentes, de qua dicit Grego. ac
magnam iustitiam judicandi pertinet, ut nunquam care
ant supplicio, qui in hac vita nunquam voluerunt pecca-
to carere-.
Esperatio, scil. duplex. Prima est desperatio veniam ob-
tinendi, & hanc inducunt tria. Primum est considera
tio peccati quantitatis, sicut Cain, Genes. 4. Maior est ini-
quitas mea, quam ut veniam merear, contra hanc confi-
derationem opponitur passio Domini nostri Jesu Chri
sti, quae fortior est ad dissolvendum, quam peccatum ali-
quod ad ligandum. Job. 6. Utinam appenderentur peccata
mea, & calamitas quam patior in statera: quasi arena ma-
ris hoc gravior appareret. Secundum est, consideratio fre-
quentationis, cogitat enim peccator: Ad quid confitebor,
cras caderem. Sed contra hanc opponitur illud verbum
Domini, Non dico tibi septies, sed & septuagesies septies
i quando: unqe: ponitur enim finitum pro infinito, unde
Aug. Qualis hic medicus esset, qui malum iteratum nesci-
ret curare: medicorum enim est centies infirmum centi-
es curare. Idem omnis quantumcunque & quotiescunque pec-
cator cuiusque ordinis, etiamsi fuerit sacerdos. Qui me con-
fessus fuerit coram hominibus confitebor & ego eum. I
dem sancimus primos patres nostros, & in omni tempore
ecclesiam Dei semper usque in septuagesies: quod est sem-
per peccata remittere: de poe dist. 4. § item quod frequenter. &
t seq. adhuc instant. Ideo cui plus datur, plus diligit, de poe. di-
3. septies & iunge quod no. supra § qualis, sub § frequens. Ter
tium est consideratio diuturnitatis: quando scil. peccato
cogitat, tantum inveteratus sum in hoc peccato, & tam diu
tenui, quod nunquam magis misericordiam obtinerem.
& ideo non confitebor, contra hanc opponit se Ps. dicens:
Misericordia domini ab aeterno, & usque in aeternum super
timentes eum. Ezec. Quacunque hora comversus fuerit pec-
cator, & c. de pen. dist. 3. adhuc instant. Leo: Poenitentia quae
dilata est, & quae studiosius petita fuerit, non negetur: ut
eo modo ad indulgentiae medicinam anima vulnerata per-
veniat. Idem: Misericordiae domini nec mensuras possu-
mus ponere, nec tempora diffinire apud quem nullas
patitur venire moras conversio, 26 quaest. 6. is qui in tempore,
& Aug. exponens illud verbum Psal. Non absorbeat me
profundum, neque urgeat super me puteus os suum, sicut
ait, Puteus est profunditas humanae iniquitatis, in qua s
cecideris, non claudet super te os suum, si non claudis tu-
um. Confitere ergo: & dic, De profundis clamavi ad te
Domine, Domine exaudi vocem meam, & sic evades, di
poen distinct. 1 non absorbeat, & iunge ea quae no. supra eod §
quoniam confitendum est, & sequent. § quibus & quot diaetis, su
§ quae inducunt, versic. 8. & sequent. & sub § & quis sit effectus, &
sequent.
Ecunda desperatio est, post veniam jam obtentam in
S bono perseverandi: cogitat nempe iniquus Quid vale
ret mihi venire ad confessionem: nam etsi possem veniam
consequi, non tamen possem in bona vita perseverare: quia
nimis est arcta haec via: & meae contrariae voluntati. Vel-
lem enim comedere, ipsa jejunare. Vellem dormire, ipsa
vigilare Vellem gaudere, ipsa lugere. Vellem post con-
cupiscentias meas ire, ipsa abstinere. Vellem divitias, ipsa
paupertates. Vellem delicias, ipsa asperitates. Vellem in
mundo honorari, ipsa pro Christo opprobria nati. Et in
summa, vellem vivere mundo, ipsa Domino Jesu Christo
Sed & quis posset resistere diabolo: cui sunt mille nocen-
di modi. 16 questio. 2. visis. Huic desperationi sunt tria re- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0817-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
media opponenda. Primum remedium est, mortis com-
memoratio: quae omnia mundana ostendit vana & trans-
itoria. Eccle. 12. Si annis multis vixerit homo, & his omnibus
laetus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis, & dierum
multorum: qui cum venerint, vanitatis arguentur praete-
rita. Quid enim valeret vivere mundo, & dies multos vi-
tae suae hic vacando amittere, cum mors ostendat vanam
concupiscentiam carnis, quo datur esca vermibus & con
cupiscentiam oculorum, cum secum nihil deserat, praeter
vilissimum sudarium: & superbiam vitae, cum nunc sepul-
us in elemento infimo, scil. terra, teratur pedibus qui o-
lim per superbiam alios consueverat pedibus concuicare
in his autem consistit quicquid in mundo est Jo. 2. capit. 2:
Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, &
concupiscentia oculorum, & superbia vitae. Psalm. Ne ti-
mueris, cum dives factus fuerit homo, & cum multipli-
cata fuerit gloria domus ejus, quoniam cum introierit, non
sumet omnia, &c. Bern. Si dicis, Durus est mihi hic ser-
mo, non possum mundum contemnere, nec carnem me-
am odio habere dic mihi quaeso, ubi sunt amatores hu-
us mundi, qui ante pauca tempora nobiscum fuerunt:
Considera quid sunt, & quid fuerint, nihil ex eis remansit,
nisi cineres, & vermes, homines tamen fuerunt sicut tu,
comederunt, biberunt, riserunt, duxerunt in bonis dies
suos, & in puncto ad inferos descenderunt, quid n. pro-
fuit brevis laetitia, inanis gloria, mundi potentia, carnis
voluptas, falsae divitiae, magna familia, magna concupis-
centia: ubi risus, vel locus, ubi jactantia, ubi arrogantia, de
tanta laetitia, quanta tristitia, post tantam voluptatem, quan-
ta miseria, nihil eis accidit, quin tibi accidere posset, quia
homo es, homo de humo, limus de limo, Eccles. 7. In om-
nibus operibus tuis, memorare novissima tua, & in aeter-
num non peccabis Sapiens. Summa philosophia est, assi
dua mortis meditatio. Secundum remedium est, hostis
debilitatio. Esa. Incurvare, ut transeamus, q. d. diabolus,
non possum per te transire, nec tibi nocere: nisi primitus
voluntate propria incurveris. Jo. parum timendus est ho-
stis, qui non potest vincere, nisi volentem, hoc significatum
fuit Matth. 8. ubi dixit legio daemonum Domino: Si ejicis
nos hinc, mitte nos in gregem porcorum, & ibi dicit glo
nisi quis more porci vixerit, diabolus in eo potestatem
non accipit: ergo resistite diabolo, & fugiet a vobis, depo-
ne igitur peccatum, quo factus est servus diaboli, & sta-
im vigorem senties laetabundum. Tertium est hominis
fortitudo, quae fortitudo ex quatuor provenit. Primo, ex
depositone peccati, & vinculorum liberatione, & laetitia
spirituali Sal. Animus gaudens aetatem floridam facit, spi-
ritus vero tristis desiccat ossa. Idem Secura mens quasi ju-
ge convivium, omnes dies peccatoris mali, sic etiam eris
armatus & fortis, & a carcere liberatus. Eccles. 4. Melior est
puer pauper & sapiens id est poenitens, qui novus homo
factus est, secundum Hier 50. dist ferrum. Rege sene & stul
to, id est impaenitente, qui regitur a peccato inveterato, qui
nescit sibi providere in posterum, cum & de carcere cate-
nisque quis egrediatur ad regnum id est de servitute diaboli
eripitur in libertatem Dei, quod sit, quando Pharaon cum
omnibus Aegyptiis submergitur in mari rubro Exo. 14. 1c
est in amara aqua lachrymarum per passionis Christi me
moriam rubricam. Secundo, ex assumptione armaturae, de
qua Apostolus ad Eph. 6. Induite vos armaturam Dei, a ut
possitis stare adversus insidias diaboli, quia non est vobis
colluctatio adversus carne & sanguine, sed adversus prin
cipes & potestates, adversus mundi rectores tenebrarum
harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus &c state er-
po succincti lumbos vestros in veritate, & induti lorica ju-
stitiae, & calciati pedes in praeparatione Evangelii pacis, in
omnibus. sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela
nequissima ignea extinguere, & galeam salutis assumere
& gladium spiritus, quod est verbum Dei. Tertio ex socie-
tate exercitus omnium iustorum, quia cum peccator
quandiu in peccato persistit, solus sit, & ideo vae soli, quia
non habet sublevantem, ut ait Salomon, & probatur 8
dist. in omnibus, ex quo vere confiteatur, tam cito associa-
tur exercitui omnium justorum, qui sunt in ecclesia Dei, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0818-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
& omnium angelorum, & sanctorum. Psal. Particeps ego
um, scil. in ecclesia omnium timentium te, &c. haec societas
figurata est Judit. 15. & quoniam Assyrii non adunati in fu-
am ibant praecipites, filii aunt Israel uno agmine persequen-
tes, debilitabant omnes, quos invenire potuissent. Quar
to, ex Dei illuminatione, ac protectione, & salvatione. Ps.
Dominus illuminatio mea, & salus mea que timebo. Do
minus protector vitae meae, a quo trepidabo. Job. 17. Libe
ra me Domine, & pone me iuxta te, & cuiusvis manus
pugnet contra me. ad Rom 8. Si Deus pro nobis, quis con-
tra nos: cum igitur hostis sit tantum depressus, & tu tantum
roboratus nonn desperare, sed iacta cogitatum tuum in
Domino, & ipse te enutriet.
POssunt & alia impedimenta notari. Primo proprii pec-
cati levigatio, sive attenuatio, & alieni extentio sive
aggravatio, contra hoc Salo. Pondus & pondus, mensura
& mensura, utrunque abominabile est apud Deum. Item-
Quid tibi prodest, si multos habeas socios in poenis: imo
certe gravabit, quia secundum August. non propterea mi-
nus ardebunt, qui cum multis ardebunt, 2 q. 1 multi, in fin.
quinimo magis, quia quanto plura ligna sunt in igne, tan-
to major est ignis, Sapiens. Si omnes deberent salvari, prae
terquam unus, timerem ne ego essem ille, & si omnes de
perent damnari, praeter quam unus, laborarem ne ego es
sem ille. Secundo, culpae maiorum, sive superiorum con-
sideratio: contra quod legitur Eccl. Pravus homo vitabit
correctionem, & iuxta voluntatem inveniet sibi compa-
rationem. Tertio, delinquentium multitudo, & huic re-
sposum est sup. eo. sub § 1. ver. 1. Quarto, peccati consuetudo,
sed certe non minuit hoc peccatum, sed auget, super. de si. non
satis. supra de consue c. fi. nam & secundum Aug. & si omnes
gentes talia facerent, eodem criminis reatu divina lege te-
nerentur, 32 q. 8 flagitia. Quinto cordis elatio: contra quod
est exemplum Pharisaei dicentis. Non sum sicut caeteri ho-
minum, &c & publicani percutientis pectus suum, & cla-
mantis, Deus propitius esto mihi peccatori: de quibus Do
minus, Amen dico vobis, descendit hic iustificatus, &c. Lue
to, Sexto, peccati delectatio, quod specialiter in gula, & lu-
xuria locum habet, contra quod tria sunt opponenda Pri-
mum est, delectationis brevitas. Gre. Momentaneum est,
quod delectat: aeternum, quod cruciat Ber. Oquantus lu-
ctus, quantae vigiliae, quam modicum festum in minima
libidine. Secundum est, peccati vilitas, Seneca, Si scirem
Deos ignoscituros, & homines ignoraturos, dedignarei
tamen peccare, propter vilitatem ipsius peccati, sec
& inutilitatem servitutis inducit Tullius, lllum ego li-
berum dicam, cui mulier imperat, leges imponit, vocat,
veniendum est: ejicit, abeundum est: poscit, dandum est:
minatur, extimescendum est, hunc ergo non tantum servum
sed nequissimum ego judico. Tertium est, poenae severi-
tas. Job. Immittet in eos vim furoris sui, & pluet super eos
bellum, q. d. quot sunt guttae in pluvia tot dabit Dominus
impio tormenta, & iunge quod no. supra eo sub § timor.
Quae inducunt * hominem ad veram poenitenti-
am faciendam. Et quidem tria
principaliter Mali status, peccatorum liberatio, sive eva
lio. Diversorum consideratio. Bonorum multorum ac-
quisitio
Ali status, peccatorum liberatio sive evasio ve notat.
supra eodem § prox. sub § secunda desperatio. versic. tertium
est. & sequent. in pessimo enim statu est peccator impoeni-
tens, & quia non vitatur malum, nisi cognitum, audias quot
mala eveniunt impoenitenti notorio, & rebelli, & maxi-
me excommunicato. Primum est, quia talis separandus
est a Deo, & traditur diabolo, secundum Jo. 11 q. 3. audi de-
Vidi impium superexaltatum & elevatum sicut cedros li-
bani, transivi, & ecce non erat, quaesivi eum, & non est in-
ventus locus ejus, de poen. distinct. 3. Achab. Tertium, quia ti-
met ubicunque est Psal. Timor & tremor venerunt super
me: & contexerunt me tenebrae. Hier. 2 Scito quia malum
& amarum est, recessisse a Domino Deo tuo, & idem est
quod dicit Greg. de tali. 23. distinct. nervitpost medium, ibi,
undique metuit, & suspectus latus omne pertum escit.
Quartum, quia perdit bona temporalia, & minoratur vi-
ta. Ps. Fiant dies ejus pauci, & episcopatum ejus accipiat CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0818-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
alter, scrutetur faenerator omnem substantiam ejus, & di-
ripiant alieni omnes labores ejus, & probatui, 23. dist. in no-
nine Domine ante fi. Quintum quia est hominibus odiosus,
23. q. 6 jam vero. Sextum, quia remotus est a testamenti fa-
ctione active & passive. 3 quaestio. 4: consanguineorum 2. q. 7.
ion potest esse hominibus fidelis. Septimum, quia nullum ge-
nus sacramenti ei debot exhiberi. 95 dist. illud 33 qu. 2. admo
nere. Octavum, quia semper. cadit de malo in pejus. Greg.
peccatum quod per paenitentiam non diluitur seu purga-
tur, &c, ad idem de poen. dist. 4. ca. 1. 2. 3. 4. & sequent. Nenum.
quia ex quo impoenitens est, peccat in spiritt. m sanctum,
le poeniten. distinct. 2 inter haec hircum. 1. & 2. in fine & distinct. 1
§ quod autem, versicul haec est blasthemnia & notat. supra eodem
§ de quibus peccatis. sub §. sed & quicunque peccant. Decimum,
quia si sic moriatur, sine fine torquebitur. secundvir Gre-
go. de poen. distinct. a. voluissent iniqui. & di7 § si in fi. & pro ta-
ibus non est orandum: qui sic mortui sunt 23 q. 5 placuit g
3. 2 pro obeuntibus.
Iversorum consideratio. Et primo considerati debet
dirina gratia: quia quos praedestinavit, hos per ope-
rationem, & vocavit horis, & modis, & temporibus, sicut
docuit, ve probat Aug. de poen. dist. 3. adhuc eostani perfidi, &c.
n tatum, & dist. 4. § finis, salvat enir Deus ex gratia, ques ex
ustitia damnare posset, 23. q. 4. Nabut hodonosor, non sis er-
o ingratus gratiae Dei: sicut nec Apostolus erat. Secun-
do, considerari debet illa imago divina, quae vocatur syn-
deresis: in qua homo factus est ad imagire Dei unde Da-
vid. Accedit homo ad cor altum, & exaltabitur Deus: qui
quanto magis inspicitur, tanto magis in mente fidelis al-
tior apparebit, secundum Gre. de poe. di. 2. dum sanctam ecclesi-
ai, in fi. huic synderesi semper acquiescendum esset, quia
semper volenti peccare, & etiam peccanti remurmurat, quae
etiam in Cain, nec in Juda extincta fuit, qui huic cbediena
est, non errabit, nec ipsum conscientia accusabit, & sic non
timebit judicia aliorum, secundum Aug. 11. q. 3 praesens, & si
erravit, cito poenitebit. Tertio, sunt considerandae quatu-
or dotes principales, quas Deus infixit in anima sci. Tem-
perantia abstinens, Prudentia discernens, Sapientia eli-
gens, Fortitudo fulciens, & muniens, 11. q. 3 aestimant. Quar-
to, timor divinus de perpetuo cruciatu, Ps. initium sapien-
tiae timor Domini: de poe. dist. 2. sicut ubi dicit Aug. quod sie-
ut seta introducit linum, ita timor charitatem: alias incipit,
c si quis tantam Quinto, vitae brevitas, ut recolat multos co-
etanos suos mortuos, & paucos vivos: certe plures pelles
isimorum invenies venales in foro, quam cvium: & homo
ex quo attingit annum quinquagesimum semper est in de-
scensu, secundum Greg. & di multa nequitia, ad idem. 13. q.
2. Sexto, infirmitas corporis, nam aegritudo carnis pecca-
tum repellit: de paen. dist. 1 potest fieri. Septimo, defecius po-
tentiae, quia & in visu, & in aliis sensibus nisi dissimulet,
videt se deficere, videt se incurvari, & canescere, quae o-
mnia ad poenitentiam invitant: ynde, maledictius puer
loo. annorum, secundum Esa & Greg. 2. qu. 7. Paulus dixit.
Octavo, descensus mundi: quia secundu Apostolum, pe-
it sive transit mundus, & concupiscentia ejus, & vidit re-
igiones multiplicari, & homines juvenes a temporali vi-
ta cito rapi, de poen. distin. 4. si ex bono. Nono, scripturae sacrae
onsiderandae sunt, quae aperte dicunt, peccatores debere
cum diabolo perpetuo cruciari: & poen. distuct. inter haec hir-
cum 1. & 2 & capit. quid ergo turbamur. Decimo sanctorum
remuneratio: quae in vita quandoque, & in morte semper
magna est: de poen. distin. 2. si enim inquit. sup. de sum. irin. c.1. §.
in & not supra de vener sanctorum. Undecimo, quia jugum
Domini leve est, & cito potest a misericordiae judice veni-
am impetrare: de poen. distinctio. 2. talis est mihi Deus. sunt e-

nim modi, quibus omnia possunt peccata deleri, unde
versus.
Sunt septem deleri modi, quibus omnia possunt.
cons, Eleemosjna. Martyr. Confessio, Fratrum.
In se peccata di mitere. Flere reatum,
Sanguinis & carnis Christi susceptio digna.
De poen. dist. 3. ille rex. Duodecimo, quia aliquam debet:
invenire viam, qua tendat ad gloriam, 23. quaecteo. tertia ob-
tinere nequaquam possunt. Tertiodecimo remuneratio, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0819-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
quae expectatur a Christo, quando dotabitur anima cum
corpore unde versus.
Sensus, amicitia, concordia, plena potestas.
Pax secura, decus, & gaudia sunt animabus
Corpera sanctorum fulgebunt, fortia pulchra,
Labera, sana, sita, sine fine manentia lata,
De poen. distinctio. 4. § finis, & §. sic itaque peccata
IOnorum multorum acquisito, quae multa sunt. Pri-
mum bonum, quod acquiritur per poenitentiam, est
& quia cum conversatio ejus jam sit plus in spiritu, quam
in carne, caelestis est effectus, de consecrat. dist. 4. non ex quo
ver. ab hac vetustate vitae sprritus, usque adeo. Secundum, quia
de statu suo securus est: nam dimisit incertum, & tenet cer
tum, & ideo quacunque hora in hoc statu moriatur, ad e
um vadit, secundum Aug. de poen. distinct. 7. qui egerit. Terti
um, quia anima sua semper respicit Deum, qui eam crea-
vit, postquam non est pressa tenebris peccatorum: de poen.
dist. 1. & venit inquit Moyses, & dist. 3. ille Rex, & distinct. 4. si e-
bono, hic discere possunt, & in se cognoscere, qui sunt filii
lucis: & qui filii tenebrarum. Quartum, quia est parti-
ceps omnium bonorum, quae fiunt in tota ecclesia Dei: d
poen. dist. 6 q. ult. ver. laborat itaque poenitens in ecclesia, & c. distin
1. agite poenitentiam, qualis agitur in ecclesia, ut oret pro vo
bis mater ecclesia. Quintum, quia recuperat omne bonum,
quod amiserat per peccatum: de paen. dist. 4. de percusso saccu.
lo, unde versus.
Quod per peccatum fuit in te mortificatum,
Fiet adhuc gratum: fuerit si vivificatum,
Sextum quia augmentantur talia bona temporalia, & sa
lus temporalis, 16. q. 1 decimae. unde versus.
Te pudor emendet, conversio major abundet.
Cautius instrueris suffragia plura mereris
Haec tribuit vires confessio, nec recidives.
Septimum est quia quicquid acquirit, & operatur, in
tuto est, sed peccator sub casu perditionis existit, nam the
saurizant iustis divitiae impiorum, 23. q. 7. quemadmodum, &
labores impiorum justi edunt, ea. q. quicunque. Sap 16. Justi
vero tulerunt spolia a impiorum. 23. qu. 5. de Laguribus, & §-
notandum. Octavum, quia prolongatur vita: cum econtra
lit in peccatoribus. Ps. Viri sanguinum non dimidiabunt
digs suos. Ecel. 6. Ne impie agas multum, ne moriaris in te
pore non tuo. ad idem 12. q. 3. Episcopi si sacerdotali, in si. Noni
est, quia ubique securus vadit, & nihil timet, cum econtra si
in peccatore, vt no. sup. eo. sub § mali status, ver. tertium, & pro-
bat, idem Greg 22. dis. de Constantinopolitana. ad fi. & 25. q.1 de
privi. Decimum est, quia facilius addiscit. Sapientiae in ma-
levolam animam b non intribit sapientia, &c. Undecimum
est, quia si laicus sit, multiplicabitur in prole. Psal. Filii tul
sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae, ecce sic be-
nedicetur homo, qui timet dominum. Duodecimum est
quia semper diligitur a bonis, etsi quandoque molestetur
a malis. 22 q. 4. § ex his.
Quae interrogationes * fieri debent, vel possunt al
audiente confessionem. Ad hoc dicunt aliqui,
& sic utuntur etiam multi religiosi, quod nullae interro
gationes fieri debent, sed simpliciter debet audire sacer
dos ea, quae peccator confiteri voluerit, & postea secundum
audita & confessa, poenitentiam injungere, ad hoc videtu-
facere Chry. de poen. di. 1. Non tibi dico, ut te prodeas, sed sta
tim sequitur contra, arg. quando dicit in publicum, ergo a
contrario tibi dico, ut te prodeas in occultum, & procul
dubio haec opinio periculosa est, quia multi sunt simplices:
qui si instruantur, vere confitebuntur, & si non instruan-
tur, semper in fecibus remanebunt, ut patet in his, quae no
supra eo. § qualiter sacerdos. Est etiam falsa haec opinio, nam
n hoc foro sacerdos est judex, ut dicit Ambros. de poen. di
istinctio. 1. verbum Dei, judicantem autem oportet cuncta ri-
mari, secundum Eleutherium. 36. quaest. 5. judicantem, nam
& secundum Grego. grave nimis est super re incerta, cer-
tam dare sententiam, undecima quaestio. tertia grave, ideo su
per illo loco. Qui sine peccato est, primo in illam lapiden CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0819-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
mittat, dicit August. Caveat spiritualis iudex, ut sicut
non commisit crimen nequitiae: ita non careat muner
scientiae oportet enim ut sciat agnoscere quicquid deber
judicare, judieiaria enim potestas hoc expostulat, ut quod
debet iudicare, discernat, nam si Judex temporalis hoc de
bet facere, & diligens medicus corporalis hoc faciat: quis
si causam ignoras, quomodo curas: non est tui muneris
sed fortunae: multo fortius hoc facere debet spiritualis:
quia ubi majus periculum imminet, cautius est agendum,
ut 42. distinctio. quiescamus. Et breviter cum hoc aperte de-
terminet generale Concilium, non est hic amplius immo
randum. Sic enim dicit infra eodem omnes. Sacerdos au-
tem sit discretus & cautus, vt more periti medici, superin
fundat vinum & oleum vulneribus sauciati: diligenter in
quirens & peccatoris circumstantias, & peccati: quibus
prudenter intelligat, quale debet illi praebere consilium, &
cujusmodi remedium adhibere, diversis experimentis u-
tendum ad sanandum aegrotum. Nota quod dicit, discre-
tus & cautus, discretus enim debet esse: vt notat. supra eod.
§ cui confitendum sit, sic ergo necesse est, quod non solum po-
testatem, sed etiam scientiam habeat, & poenitentiales ca
nones, de quibus notat. infra eo, § quae poenitentia, non igno-
ret, sicut alias legitur, ui supra de consan. c. 1. ad fi. Sit igitur di
ligens inquisitor, subtilis investigator, sed & cautus, ut sa-
pienter & quasi astutus interroget, & a peccatore extra-
nat, quod forte ignorat, sed & in hoc cautus sit, ut nec plu-
res interrogationes faciat, quam forte expediat, quod spe-
cialiter in interrogationibus modi peccand i, & maxime
in peccato fornicationis, & gulae cavendum est, ne forte
sibi modum, quem nunquam audivit, aperiat, & sic ad pec-
catum, quod nunquam fecerit, quoddammodo instruat
& inducat: & sic tali medico spirituali accidit, sicut alii fa-
tuo medico corporali, qui quibus putabat adhibere me-
delam, medicinis perceptis, mortis periculum incurrebant
supra de aetat. & qualit. ad aures, procedat igitur, sicut instrui-
tur, inf. eo. sub § de luxuria, ver. peccasti contra naturam, & sequ.
Ut autem tu, qui forfitan simplex es, melius instruaris, sci
re debes, quod interrogationes istae consistunt circa per-
sonas. Circa peccata. Circa circumstantias personarum
& peccatorum, ut patet in Concil. supra dicto, & inf. eo. Deus
qui. & de poen. dist 5. c. 1 de singulis igitur per se, sub §. prose-
quamur
axIrca personas sic instructus esse debes. ut primo confi-
deres, utrum sit ovis tua, vel extranea, & utrum simplex
sit: & talem instruas secundum quod notat. supra eo. § qua-
liter sacerdos, vel discreta: & talem simpliciter audias, nec
multum scruteris, cum in omnibus sit instructa, nisi forte
Deus tibi aliquid revelaverit plusquam sibi. 95. dist. esto sub-
jectus. Sunt autem istae interrogationes, quae circa perso-
nas consistunt, & considerari oportet. Quis est qui peccavit.
Cum qua peccavit, non dico quibus quia non debet alium
accusare, sed se tantum, vt no. supra eo. § qualis. sub § discreta.
Contra quos deliquit: ut sic scias qualis emenda sit facien-
da, ad hoc facit, quod no. supra de injur. § & inquantum detur,
& infra eod. § & quibus & qualiter, per totum. Coram quibus
nam & ex hoc peccatum augetur, ad hoc, Insti. de injur. § a-
trox. & quod no. supra de testibus. § super quibus ver. de personis, si
hoc fecit per se, vel per alium proprio motu, vel ad man-
datum seu suggestionem alterius, & qualis, utrum, scilet es-
set dominus, vel pater, vel extraneus, ad hoc sup. de ho. sicut
dignum, infr. eo. mulieres. Si misit nuncios solicitatores. Ma-
los consiliarios. Scrutatores, seu exploratores astutos, vel
simplices, ad extorquendum secretum alicuius, vel ipsum
decipiendum.
rIrca peccata, quae scil. sunt peccata, quae commisit: &
principaliter quaerat de septem principalibus vitiis. Pri-
mo tamen stet sacerdos in genere, & secundum quod ex
pedire viderit, descendat ad specialia, arg. ff. de quaestionibus
l. 1. § qui quaestionem. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0820-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Esuperbia igitur sic inquirere potest. Fuisti superbus:
si dicat quod sic: audiat in quo: & qualiter, si dica
quod non, vel non plene exprimat, dicat ei, Charissime, tu
forte non novisti quid sit superbia: a sed pauci sunt sine
ipsa, & idem faciat in omnibus aliis peccatis, de quibus dixe
rit inquirendum, unde dicat, Responde igitur mihi secum
dum sanam conscientiam Fecisti unquam, vel dixisti ali
quid pro laude mundana, vel honore seculari habendis
Impugnasti unqua scienter veritatem. Obviasti sciente
authoritati maioris tui. Quod aliorum erat ascripsisti tibi.
De scientia, vel facundia, vel pulchritudine, vel cantu tuo,
vel nobilitate, vel dignitate tua, vel aliis gratiis, quas Deus
tibi dedit, jactasti te unquam, vel intumuisti. Alium tanquam
viliorem te contempsisti. Superiori tumendo te parifica-
sti, vel quod melius deberes tenere locum suum, quia me
lius posses, & scires ipsum regere, aliquoties concupiscem
do cogitasti. Dixisti unquam verba superba & opprobria
alicui. Percusisti per superbiam. Tumens in corde contem
disti, disputasti, vilipendisti, blasphemasti. Bona naturae, &
pratiae, & fortunae, quae habes cogitans a Deo recognovi
sti, & ei gratias egisti, vel ac si habeas haec a te: Deum reco-
gnoscere, & eidem regratiari contempsisti. Alium, & non t
judicasti. Laudem, honorem, & gloriam, & judicium, qui
solius Dei sunt. Vvsurpasti: & tibi attribuisti: vix erit aliquis,
si bene recogitet, qui evadet
DE invidia sic. Displicuit tibi unquam bonum alterius
L-
causa invidiae, placuit tibi malum causa invidiae, ideo
dico, quia causa iustitiae displicere potest bonum & ma
lum, placere sine peccato: ut peccatori, scil. daret, vexatio
dabit intellectum. Ra 28 & tantummodo sola vexatio da-
bit intellectum auditui. Detraxisti alicuit vel audivisti li
benter detractationem. Dixisti vel audivisti causa infa
mandi malum de persona, vel rebus, pel dictis, vel factis
lterius. Tacuisti bona alterius, ne locum tuum occuparet
vel gratiosior te esset aliquibus. Seminasti discordias in-
ter fratres. Laudasti unquam hominem, & in fine per ta-
men, vel per si, vel per sed, vel per nisi, aliquid detraxisti, ut
totum rituperares causa invidiae. hoc ideo dico, quia si noto-
rium esset publice, & si occultum esset: & hoc scires tan
quam homo occulte, non intentione diffamandi, bene pos-
ses dicere vitium alicujus incorrigibilis, ut alii per ipsun
decipi non possent, vel ut caveres amico tuo, qui de ipsc
confidit.:
nam quicquid agaut homines, inrentio judicat omnis.
E ira sic. Habes aliquem odio, scil. personam alicujus
quae tanquam creatura Dei diligenda est: peccata au
tem & errores cujuslibet odiendi sunt, & etiam proseque
di. Dixisti convitia, vel dicenti respondisti, quasi te vindi-
cando: & per iram, hoc ideo dico, qia secus esset, si causa
correctionis, & idem intelligas in sequenti. Percusisti ali
quem. Dixisti contumeliam patri, vel matri carnali, vel spi
rituali. Damnificasti aliquem per te, vel per alium, accu-
sando ipsum apud dominum, vel imped endo bonum, vel
honorem suum, vel ponendo igne, vel talliando arbores
vel res suas furando, vel rapiendo, vel alias per violentiam
& quia ipsum habeas odio, occupando. Movisti rixas. Se
minasti discordias. Incitasti lites. Dedisti iniquas senten
tias. Injustum consilium. Vulnerasti. Occidisti causa odii-
Occidit sol super iracundiam tuam, vel statim odium
quantum ex parte tua est, remisisti. Movisti injustum bel
lum Fecisti conjurationes, vel allas colligationes, vel alia
illicitas pactiones etiam sine juramento causa odii, & ut
posses te vindicare.
E accidia sic Puisti unquam tepidus & remissus ad be-
D ne agendum, cum posses. Repulisti a te gratiam inspi-
rantem, quod est, quandocunque homo cogitat aliquod bo
num facere, vel dicere, & non acquiescit, sed statim pri
mus motus extinguit quos in peccato nutrit, ubi essent
extinguendi, & extirpandi. Dimisisti unquam ire ad eccle
siam, vel praedicationem, propter pigritiam & segnitiem
Fuisti nimis deliciosus, ociosus. P stulisti confiteri maxi-
me per annum. Neglexisti poenitentiam tibi injunctam per-
agere. Officium ecclesiasticum tibi injunctum diligenter
exequi neglexisti. Distulisti justitiam reddere ex pigritia.
Noluisti celebrare, confessionem audire propter labo
rem vitandum: quia potius volebas quiescere. Sub- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0820-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
traxisti proximo tuo egenti consilium tuum vel auxilium
propter pigritiam solam. Distulisti ex negligentia restitue
re aliena. Incidisti unquam in desperationem. Fuit un quam
tibi propter laborem vitandum ta dium vitae tuae. Tuisti
negligens circa obsequium fidele Domini, a quo pasce-
baris, & induebaris, & alia bona recipiebas Reglex isti ser-
vare juramentum tuum. Distulisti mercenario reddere
salarium, de quo convenisti, vel aliter considerato labore
suo: & servitio ipsum remunerare, benedictus is, qui in his
non peccavit
DEavaritia sic. Fuisti simoniacus. Erarius. Dominus
violentus. Judex iniustus. Incautus consiliarius. Ca-
villosus advocatus. Imperator malignus. Sctiptor falsa
rius Fur. Latro. Perjurus. Sacrilegus. Lusor. Metarum
agrorum evulsor. Festorum colendorum violator. Fal-
sus mercator. Hominum quorumlibet, & maxime vidua-
rum, pupillorum, pauperum, & aliarum miserabilium per-
marum oppressor, causa lucri iniusti, & auri, hic non de-
scendo ad specialia, quia nimis esset prolixum: & ipsa in
diversis summis istius libri recolligere poterit diliges in
dagator. Nec excuset se quilibet ab hoc vitio, nam etiam
domini nobiles genere, sed non morum, & in dignitate con-
stituti, sed ipsam destituentes quasi mercatores fecti sunt,
& quasi omnem viam & modum adinveniunt huic vitio
servientes, neminem accuso, sed Esa. cap. 1. dicit, cmne ca-
put languidum, & omne cor maerens a planta pedis usque
ad verticem, non est in eo sanitas. Eod. Quomodo facta est
meretrix civitas fidelis plena judicii: justitia ha bitavit in
ea: nunc autem homicidae: argentum tuum versum est in
scoriam: vinum tuum mixtum aqua. Principes tui infi-
deles, socii furum: omnes diligunt munera, sequuntur re-
tributiones.
Egula sic. Fuisti ebriosus semel: & tune videtur veni-
E ale. vel pluries, & quasi de consuetudine hoc habes, &
tunc est mortale. Comedisti ultra quam deberes, etiam us-
que ad crapulam: super quo ride, quod notat. supra de tep
ordi, cui. sub § tertia. Fregisti etiam bibendo solum vinum.
vel aquam sine justa causa jejunia, in poenitentia tibi injum,
cta, vel consuetudinaria, seu inducta propter gulositatem.
super quo vide, quod notat. supra de ebser. jeju. § quando je-
junandum sit, & §. & quando non. Recepisti non jejunus eu-
charistiam, vel confirmationem, vel alia sacranmenta eccle-
siae, sanus & fortis, nullo imminente periculo, vel in mi-
nente, sed praevidere tibi potuisti: super quo vide quod
no. supra de conse. eccl. distinct. 2. Pavisti te splendide, paupe-
ribus iuxta te positis, nimis esurientibus, & fame morien-
tibus te sciente, & subvenire contemrente, vel negligen
te. Comedisti nimis propere, id est ante horam tertiam com-
munibus diebus vel ante nonam in jejuniis, vel antequam
audires missam, cum posses audire, sed magis volebas sa-
tiare ventrem, quam mentem, vel antequam appeteres, nec
eras infirmus, nec debilis, sed causa gulositatis tantum,
vel inhonestae societatis hoc fecisti. Invitasti alios ad aequa-
les potus, vel ad bibendum nimis. Parasti tibi species, pel
electuaria, non causa medicinae, sed ut vinum melius tibi
saperet, & ad bibendum te fortius incitaret, ultra quam
naturae tuae expediret. Et nunquid pro aliis talia parasti, &
eis propinasti. Et nunquid de cibariis idem fecisti. Et nun-
quid plura fercula quam naturae expediret, tibi & aliis
ropinasti, nunquid in scandalum aliorum, contra con-
suetudinem religionis feria quarta, vel sabbato, vel aliis
diebus carnes palam & publice, vel alia cibaria comedistis
Et nunquid more canino totum comedisti, vel bibisti.
ut gulae tuae satisfaceres, non naturae, & consociis tuis non
divisisti, nec aliquid eis dedisti. Et nunquid more uisino,
seu leonino, nimis avide in cibum etiam vilissimum gulae
flamma accensus, non dico comedisti, sed devorasti: Run-
quid divites, & non pauperes tecum ad mensam advoca-
sti: & ipsos, ultra quam natura requirat, refecisti: Quis est
is qui se possit de omnibus his salva conscientia excusarec CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0821-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
DEluxuria sic. Commisisti fornicationem: quae est, quan
do solutus secularis cognoscit solutam, non virginem
nec religiosam Commisisti stuprum, quod est, virginem
desl rare. Commisisti adulterium, quod est cognoscere
conjugatam, vel cognosci ab uxorato. Commilisti ince
stum, quod est, quando cognoscitur consanguinea, vel af-
finis carnalis, vel spiritualis, vnde & ad religiosas personas
extenditur. Peccasti contra naturam: quod est, quando a-
liter cognoscitur mulier, quam natura requirat, quemad
modum quilibet naturaliter novit: & cum ipsum natur
exponat omnis alius, quicunque sit ille, est contra naturam
quos modos nec volo scribere, nec consulo quod reveles
vtno sup. eo. § respo. 1. ver. no quod dicit, sed sic caute dicas. Tu
bene scis modum, qui naturalis est: accidit unquam tibi a
liter pollutio: si dicat quod non, nihil ultra quaeras: si dicat,
quod sic, quaeras, utrum dormiendo vel vigilando: si dicat
dormiendo, quaeras utrum cum muliere, vel sine muliere
quam concupivisset, vel alia: & an nimis diebus praeceden
tibus bibisset, vel comedisset, & quantum est temporis, quoc
sibi non acciderat: quia si semel in mense accidat tantum
potest praesumi pollutio naturalis, & talis non est timenda,
quod dic, veplene no. sup. de adul. § quae sit poena lenocinii, vers.
in si. videndum est, & seq. Si vero dicat, quod vigilando acci-
dit sibi pollutio: quaeras, utrum sine muliere, si dicat, quoc
sic, quaeras quomodo. Sin autem dicat, quod cum mulie-
re, quaeras utrum extra vasa, vel intra, & quomodo, & si
caute procedas, ne ipsum aliquo modo de modo instruas.
sed potius ab ore ipsius extrahas, qui commisit. Sed & non
solum de operibus, imo, & de locutionibus, nutibus, & co
gitationibus & aliis similibus quaeri debet, dicas ergo, Com
cupivisti unquam aliquam mulierem in corde tuo concu
piscentiae consentiendo, quod mortale est. Incitasti unquam
aliquam ad libidinem per te, vel per alium vel ostentatio
nem sui, vel ornamentorum tuorum, sicut faciunt aliquae
mulieres, etiam propter hoc specialiter plus quam propter
Deum ad ecclesia, & processiones euntes, & per vicos cho-
rizantes. Risisti unquam, vel cantasti, vel nutum fecisti a
licui mulieri, vel ipsa tibi cum intentione istius peccati
committendi. Incitasti unquam te, cum non appeteres
comedendo electuaria calida, vel aliquo alio modo, ad li
dinem exercendam:
Ixisti unquam mendacium, vel verbum ociosum pro-
L aliqua muliere habenda, hic tamen notandum, quoc
secundum Aug. octo sunt genera mendaciorum, de quibus
no. sup. de iureju. § quot comites, ver. dicit tamen sequentibus verum
ex verbis Aug. ibi positis traditur magistraliter alia distin-
ctio brevior & planior, quoniam mendaciorum aliud per
niciosum, sive malignitatis, aliud officiosum sive pietatis,
aliud iocositatis, 22 q. 2. ne quis. Perniciosum mendacium
comprehendit in se prima, quinque genera, per Aug enu
merata. 22 q. 2 primum, officiosum vero tria genera ultim:
per eundem Aug. ibi enumerata, & additur de jocoso. Sed
nonne quodlibet mendacium mortale est: ita videtur Ps
Perdes omnes, qui loquuntur mendacium, item, Os quoc
mentitur, occidit animam. Aug. nec artificioso medacio,
nec simplici verbo oportet quenquam decipere, quia
quolibet modo mentitur quis, occidit animam. Ad hoc
dicas cum Aug quod omne mendacium est peccatum, 22 q
2 mihi, non absurde videtur omne quidem mendacium esse
peccatum. Aliquando tamen est mortale, aliquando ve
niale, perniciosum. n. peccatum id est, quod nocet proxi
mo, de quo sup. nota. ver perniciosum, semper est mortale. 22
q 2 primu, e. ne quis. Mendacium vero officiosum id est quod
nulli nocet, & prodest alicui, de quo no. sup. eo. versi officio
sum, & iocosum, similiter veniale est in homine imperfe
cto, secundum omnes. 22 q. 2. ne quis. Si quaeras, quod pec
catum sit majus officiosum mendacium, an jocosum, in
hoc est dissensio, quidam enim dicunt, quod majus est of
ficiosum: quia fallit proximum: licet non noceat, quod non
facit jocosum, alii autem dicunt, quod officiosum minus
est: quia prodest alicui quod non facit jocosum. Sed nun-
quid in perfecto homine omne mend acium peccatum mor-
tale est: Dicunt quod officiosum mortale est perfectis, jo-
cosum vero veniale. si quaeras ab eis quare jocosum non est
mortale eis sicut officiosum: cum primum scilicet jocosum
qu. id non est mortale nulli prosit: secundum vero scilicet
officiosum prosit, respondent: quia jocosum non sit ex a CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0821-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
nimo: nec per ipsum homo intendit alium decipere: secus
in officioso. Alii dicunt, quod mendacium officiosum: sic
ut & jocosum in homine perfecto veniale est: sed tamen
gravius est, quam in imperfecto homine: & haec opinio hu-
manior est, secundum Ray. prima tamen tutior est, ar. 5. dist.
ad ejus vero concubitum. Quod aunt dictum est de jocoso me
dacio, intelligas, quando non dicitur ad fallendum: quia no-
yit ille cui dicitur jocandi causa fuisse dictum, sic innuit
Aug. 22. q. 2 ne quis. Hoc etiam intelligas, nisi forte dicatur
ex quadam placentia, seu delectatione, seu frequentia al
sueta, sicut faciunt mimi & joculatores, & eis similes: nam
tunc potest dici mortale: & tunc vere habet locum quod
de omni verbo ocioso, &c. Aug. Nullum peccatum adeo
veniale, quod non fiat criminale, dum placet. 25. dist. § alios
Homo autem perfectus dicitur religiosus, qui ex toto re
nunciavit mundo pro Christo: Matth. 19. si vis perfectus esse
a vade & vede omnia quae habes, & da pauperibus & c. mul
to fortius Episcopus, qui sicut dignitate praecellit, sic etiam
religione & sanctitate debet aliis praeeminere, infr. de voto,
ex mulcta. resp. 1 ad fi. Alii intelligunt illum esse perfectum, qui si
moreretur, statim ad aeternam patriam convolaret Quod
si quis mentiatur alicui causa placentiae, seu adulationis,
videtur moi tale, ve patet in his quae no. sup. eo. ver. hoc etiam
intelligas, sed contra dicit Aug. ponens tale peccatum in-
ter veniala, ve patet in his quae no. sup. eo. § de quibus peccatis,
sub § tu dicas ver. quae autem dicantur. Solu. Trib. modis dici-
tur quis adulari. Primo, attribuendo alicui bonum, quod
non habet, hoc dicunt quidam mortale: alii veniale, potest
dici mortale in mimis, & similibus sici. t apparet in his qua
not. sup. eo. versicul. hoc etiam, in aliis vero quibus hoc forte
perraro, & ex erentu accidit veniale. Secundo, approban
do malum, quod habet quis & hoc secundum omnes sem
per est mortale, b arg. 82. dist. error, infra de sentent. excommu.
quanto, & ad haec duo membra comprobanda facit quod
legitur. 22. quae. 2. primum. 46. dist. sunt nonnulli, & cap clericut.
Tertio, super exaltando bonum quod habet: & hoc est ve
niale. & sic intelligas dictum. Quid si quis quaerat ad me
hominem latitantem in domo mea, intendens eum occi-
dere, nunquid debeo mentiri, c & dicere quod nescio ubi
sit: videtur dicere Aug. quod in hoc casu mentiri non de-
beo, nam secundum ipsum, nullus etiam ad sempiternam
salutem est, opitulante mendacio, deducendus, idem ne
quis arbitretur perfectum, & spiritualem hominem pre
ista temporali vita, morte cuius sua vel alterius non occidi
tur anima, debere mentiri, sed taceat ut sic neque prodat, ne-
que mentiatur, neque occidat animam suam pro corpore
alterius. 22 q. 2. ne quis. Isidorus. Omne genus mendacii sum-
mopere fuge, nec qualibet fallacia vitam alicuius defendas
ave mendacium in omnibus. 22 quaestio. 2. omne. August
Periculosissime admittitur haec compesatio, ut nos facia
mus aliquod malum, ne alius malum gravius, faciat 13 dist.
quod ait. Et hoc tenent plerique doctores. Alii dicunt in ta-
li casu mentiendum esse. Ray. scripsit, quod sic debeo pro-
cedere. Primo debeo tacere, sicut docet Aug. 22. q. 2. nequis.
& hoc quoniam nullum in taciturnitate mea video peri-
culum imm inere, alioquin si periculum imminet, puta quia
ex hoc convincit quaerens, quod intus sit ille quem quae-
rit, debeo me transferre, si possim, ad aliam materiam, in-
terrogando eun: de aliquo alio facto 43. dist. in mandatis: vel
possum respondere aliquod verbum aequivocum: puta
non est hic. 1 non comedit hic: vel aliud simile, sed huic com-
tradicunt supradictae authoritates, & maxime authoritas
Isidori. Dicas, quod sic possum respondere. Si talem
quaeris, curre quam citius illuc: ita tamen quod osten-
dam ei aliam viam, quam fugiens teneat: vel alium locum,
quam intraverit latens, & dica ei, quod nisi cito currat, for-
te non poterit ipsum consequi, nec etiam invenire, vel sic:
Frater, multi intrant domum istam, & exeunt, quos ego CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0822-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
non video, neque scio, si esset hic, ita bene posses tu, vel a-
lius, ipsum vedere, sicut ego, si multum instet quaerens, ne
ei verba ista sufficiant, & domus spaciosa sit, potero dice-
re, Deus scit, nescio ubi sit, id est in quo anguio domus la-
titat, sic debeo intelligere: & si possum ipsum tenere in
verbis his, vel similibus, ita quod nullum periculum im-
mineat, bene erit : alioquin potero ei dicere, Ego sciq
psum, & statim ostendam tibi: sed hoc non possum bono
modo facere, nisi primo mittam pro quodam: & sic mit.:
tere possum pro Episcopo, vel domino terrae qui ipsum
salvet: vel si dominus terrae ipsum quaerit, vel timetur, ne
ipsum interficiat, finaliter debeo informare meam con-
scientiam ad negandum, & dicere, Non vidi insum, diu
est, possum enim diu intelligere sicut volo, vel dicam sim-
pliciter informata conscientia, Non est hic, id est in loco
ubi teneo pedes meos, vel etiam si simpliciter negem, nor
peccabo conscientia informata, nec dicam mendacium:
quod nihil aliud est, quam contra mentem ire, & quia non
intendo ipsum fallere, nam secundum Aug mendacium
nihil aliud est, quam falsa, significatio vocis cum insentio-
ne fallendi. 22. q. 2. §. ille ergo. & c. is autem. & hoc satis innuit
Aug. 22 q. 2. primum, vers. nec se quisquam in recte nostris factis.
tam male moveri sentiat, ut fiat etiam animo deterior, lon
geque a pietate remotior, & ad hoc faciunt multa exem
pla posita. 22. q. 2. utilem, & c. quaeritur cur Patriarcha mentiri
voluit, & §. Item opponitur, quod lacob mentiendo. ISed nonni
eadem actione meretur, & demeretur quis in mendacio
pietatis: Ita videtur, nam in eo quod mendacium est, de-
meretur: in eo vero quod pietas est, meretur: & hoc aper-
te videtur probari posse exemplo obstetricum, quae absti
nendo ab occisione puerorum, merebantur: mentiendo
vero Pharaoni demerebantur: & quia mentiebantur, prae
mium aeternum fuit eis mutatum in temporale, secundum
August 22 q. 2 quaelibet culpa. sed contra, quia eadem actio-
ne non potest quis mereri & demereri, argu. supra de bapt.
majores. § sed adhuc quaeritur 57. dist. cap. unico. Hoc relinquit
Rayn. disputationi, dicas, quod nunquam eadem actione
potest quis mereri, & demereri ritam aeternam cum effe-
ctu, ut in ultimis concord. potest tamen mereri, quo ad
commutationem, ut in prima concord. Quaeras etiam de
omnibus aliis vitiis: quae si vellemus prosequendo scribe-
re, nimis esset prolixum, sed haec sufficiant sine concord
quas in superioribus, sub §. omisimus ex certa scientia
causa brevitatis, ad instruendos utcunque simplices sa-
cerdotes, cum aliis, quae sunt supra not. & inferius subse-
quentur: & per jura possunt omnia comprobari. Quid si
maritus adducens secum uxorem suam, confitetur cora
ea, quod antequam eam duceret, cognoverit sororem su-
am, quid erit consulendum cum uxor dicat, quod non cre-
dat ei, imo putat quod hoc dicat in fraudem: marito con
sulam, quod non reddat debitum, nec exigat mulieri quoc
exigere potest, sed non reddat. Sin autem quilibet venial
separatim, & idem confiteatur, tunc potest ei concedi
consulendo quod exigat & reddat. arg. infra de sent. excom.
inquisitionis. supra de jurejur. mulieri. & iunge quod not. sup.
de iurejur. sub § nunc redeundum. §. & super quibus. versic. quid
de causa monachationis, & seq.
vofrca cireumstantias * personarum & peccatorum de-
bes inquirere, secundum quod in his versibus conti-
netur:
Quis quid ubi: per quos, quoties, cur, quomodo, quando,
Quilibet hoc servet anima medicamina dando.
Igitur scire debes, quod hae circumstantiae, quae ad perso-
nas, considerandae sunt, scilicet utrum sit masculus vel foe-
mina, juvenis vel senex, liber vel servus, Nobilis vel igno
bilis. In dignitate vel officio ecclesiastico, vel seculari con
stitutus, vel privatus. Sanae mentis, vel furiosus. Astutus
& sciens: vel simplex & ignarus. Solutus, vel conjugatus
Laicus vel clericus. Secuiaris, vel religiosus. Literatus, vel
illiteratus. Propinquus, vel affinis, vel extraneus. Domi-
nus, vel mercenarius. Agricultor campo: pelliparius, vel
alius operator: vel mercator: socius vel non: vel homo o
ciosus Christianus. Judaeus haereticus, vel paganus. Con
eritus: & poenitens, pel irridens. Caute tamen interro-
gandum est: puta informatus, si erat virgo vel eorrupta- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0822-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ridua vel meretrix, conjugata vel soluta, secularis vel re-
gularis, consanguinea vel extranea, non quaerat nomen.
quia sicut peccator non debet alium specificando accusa-
re, sic nec presbyter interrogare, & dehoc notat. supra eod.
sub §. circa personas. versic. cum qualibet. Sed breviter de per
sona quae & qualiter sit, considerandum est diligenter, &
secundum qualitatem ipsius de diversis peccatis aliis in-
quirendum est, & etiam poenitentiae variandae, sicut appa
ret ex his, quae not. supra eod. §. cui consitendum sit sub §. cut
Papa, & sequentibus, & infra eod. quae poenitentia.
Ircumstantiae vero peccatorum aliquae sunt concomi
tantes, aliquae allicientes, ut not. supra eod. §. qualis. sub
§. integra. versicul. not. quod dicit, & sequent. de concomitan-
tibus inquiri debet & considerari oportet, Quid sit com-
missum, & quale: scilicet utrum sit peccatum superbiae,
vel alterius generis: utrum sit veniale, vel mortale, vel cri-
minale: secundum ea, quae not. supra eod. §. de quibus pecca.
tis. & supra eod. sub §. circa peccatum. Utrum sit enorme. vel
mediocre. Principale vel accessorium, ut patet in his quae
not. supra eod versic per quos. Manifestum, vel occultum, se-
cundum ea quae not. supra de temp ordin. § cui & sub § prima
regula. Recens vel quatriduanum, antiquum & soetens:
secundum ea quae not. supe. eod. sub § quibus & quot diaetis. vers.
hi sunt tres mortui, & sequentibus sic tamen ut de usitato quae-
rat in specie, de inusitato caute, & in genere, secundum
ea quae not. supra eod. §. de luxuria. vers. peccasti contra natu-
ram, & seq. Ubi sit commissum, scil. in loco sacro, aut pro-
ohano, in domo mariti, patris, vel domini, vel alibi. Pei
quos scilicet mediatores, internuncios, omnes enim tales
sunt rei, & participes ejusdem damnationis. Item cuh-
quibus & pro quibus, & contra quos, ut de hoc not. supra
eod. sub §. circa personas. : Quoties, ut non solum ipsa pecca-
ta, sed & vices, & iterationes quaerat, & alius si recordatur
dicat, ut scilicet dicat, quoties cognovit mulierem, & quot
mulieres. Quoties fuit ebrius, vel alios inebriavit, & quot.
Quoties dixit verba contumeliosa, vel falsa, & nociva, &
contra quos, & quot. & sic de singulis, & est una ratio, quia
vulnus iteratum tardius sanatur. Cur, id est, quali inten-
tione hoc fecerit, utrum ipse tentationem praevenerit, vel
a tentatione praeventus fuerit, secundum ea quae not. su-
pra eod. sub §. de luxuria. vers. incitasti unquam. & seq. & sab §.
le gula. vers paerasti tibi. & seq. Utrum sponte, vel coactus, &
an conditionali coactione, vel absoluta. An cupidirate vel
baupertate. Et utrum ludendo, vel nocendi animo. Quo
modo, de modo scilicet agendi, & patiendi, & properan-
di, & operandi, & cogitandi, & loquendi, & utrum laten-
ter & proditionaliter, vel aperte, & patenter, & quod alitis
non confidebat de ipso: utrum dando pecuniam, vel mi-
nando, vel preces offerendo, utrum muntaverit habitum,
rel finxerit se alium quam esset, & sic de aliis, quae secun-
dum Rayn. melius actu, quam lectione sciuntur, tu dica-
quod deterius, quia deterius est agere, quam audire, sed
hoc forte noluit dicere melius, id est plenius, vel quam tu-
tius est sacerdoti, quod peccator per se hoc addiseat:
quam quod per incautae interrogationis lectionem ab eo in-
struatur, quod dic, ut not. supra eod. §. de luxuria. versitu. pec-
casti contra naturam, & seq. Quando, utrum scil. diebus sor
lennibus, vel privatis, tempore quadragesimae sacrae. vel a-
lio. utrum tempore vigiliarum, jejuniorum, vel aliorum,
utrum post pacem reformatam vel ante, utrum post poe
nitentiam, vel ante.
p Orro in summa circa religiosos haec sunt consideran-
I
da, scilicet Praelatus negligens, discipulus inobediens,
Senex obstinatus. Juvenis ociosus. Curialis religiosus
Causidicus. Habitus preciosus. Cibus exquisitus. Rumor
in claustro. Lis in ca. Dissolutio in choro. Irreverentia
circa altare. Sacra negligere. Nobilis superbus. Pauper
invidus. Proprietarius. Custos luxuriosus. Contra no-
spites querulosus. Introim simoniaens.
Clericis autem secularibus inquirendum est. De vita
A& honestate vitae & habitus. De simonia. De negotia-
tione, & alia quae pertinent ad avaritiam. De dilapidatio
ne, si administrationem habet: & prodigalitate. De ho-
pitalitate non servata De non facta eleemosyna De per
ceptione beneficii, & negligentia servitii. De venatione, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0823-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
De irregularitate. De ad vocatione. De ludo. De ecclesia
in qua quis canonicus est, non defensa: sed potius forte
oppressa. De electione contra conscientiam facta. De
conspiratione. De praeceptis episcopi, & statutis synoda
libus non servatis. De invidia. De odio. De contemptu &
irreverentia praelatorum.
Principibus secularibus. De violentiis. De corrupta
Diustitia. De non facta. De dilata. Amilitibus. De rapi
nis. De adulteriis. De falsis testibus inductis. De fidelitat:
facta, & non servata. A mechanicis. De mendacio. De per
jurio. De furto. De opere ficto facto. Aburgensibus &
mercatoribus. De baratis. Et usuris. Falsis mensuris. Fal
sis ponderibus. Venditione temporis. Et aliis fraudibus
circa contractus adhibitis. Arusticis. De festis fractis. De
decimis, censibus, & tributis subtractis. Ovibus & aliis a
nimalibus, fructibus, & aliis rebus vicinorum sublatis. De
terminis agrorum evulsis, & similibus. Amulieribus d
peccato carnis, & sortilegiis, superbo ornatu, vano, sum
ptuoso, litigiosis, verbis ociosis, & contemptu viri, quibu-
aliquae non subesse, sed damnari volunt, & aliis omnibu-
ad hoc pertinentibus. De omnibus supradictis. & aliis mul
tis, quae non possunt scribi, per singula debet confiteri pec-
cator. si recordatur, & confiteri. Sed & de bonis omissis
quae scil. potuit facere, & non fecit, ut patet in his quae not
supr. eod. §. de accidia, & haec quippe dicuntur delicta, id est
derelicta. de quibus Psal. Delicta quis intelligit. & potest
responderi, quod pauci. Item de omisso, scil. tempore inu-
tiliter lapso, quia secundum E. sicut capillus non peribit
de capite, ita nec momentum de tempore. Item omne te
pus tibi impensum requiretur, qualiter sit expensum, po
test tamen dici sicut idem dicit nihil carius tempore, sed
heu nihil vilius hodie expenditur. Item quia animas pro-
ximorum non solum instigando, vel malum exemplun
praebendo, vel alio modo Deo abstulit, nec per bonum ver
bum, vel exemplum ab ore diaboli eripuit, sed etiam ere-
ptas a se, vel ab alio in malo confirmavit. Item quia fuit cau
ia mali exempli multis: & quia non fuit causa boni exem
pli. Item de tristitia, quam bonis peccando, intulit: & laeti
tia, quam eis bene operando non dedis. Item qui ecclesium
Dei scandalizavit, & ei inobediens fuit. Nec solum cogi
tet quid & qualiter fecerit, sed quam injuste, tam benignon
tam utilem, tam misericordem, tantum Creatorem, tantum
dominum, non alienum, sed suum Deum offendit, & ir
offensione perseveraverit. Probantur haec omnia de poen.
dist. 5. c. 1 inf. eo. Deus qui. & c. omnis. super. de hom. sicut dignu. supr-
de testibus. cum causam, quae inter archiepiscopum. resp. 1. supra de
tranfact. c fin.
Quis * sit effectus verae poenitentiae. Ut homo re-
paretur, & renovetur: nec de
spiciatur in eo quid fuit: quia jam incipit esse quod not
fuit. supr. de sum. Trin. c.1 §. pen. 50. dist ferrum. Ad hoc tamen
notandum, quod peccata tribus modis purgantur, aut e-
nim donantur, delentur, aut teguntur. Donantur peccati
per gratiam baptismi: ita quod si baptizatus tunc moria
tur, nec purgatorium sentiet, de poen. distin. 7. nullus expecte
Delentur per memoriam sanguinis Christi: de conse. dist. 4.
baptizati vicem. Teguntur autem perscharitatem, de poen. dist. 2
charitas est. Verum exceptis parvulis, & continue furiosis,
qui per baptismum salvantur, in omnibus aliis intelligas
peccata donari, deleri, & tegi per veram poenitentiam, non
aliter, ut no. super. de bap. §. quis sit effectus, id est, per veram poe-
nitentiam, contritionem, confessionem, & satisfactionem
licet quandoque contritio tanta posset esse, quod sola suffi-
ceret ad salutem plenariam consequendam. ideo Beatur
est, qui se potest reparare post lapsum: ut omnia haec pro-
bantur de poen. dist. 3. ille rex. Sed & si non possit quis confi-
teri, per veram tamen contritionem salvuserit: de poen. dist
1 consolatio. 22. q. 2. c. fin. & not. sup. eo. § quibus & quot diaetis. sub
§ quis sit effectus contritionis. & sub §. illud. Ad hoc etiam ut vera
sit poenitentia, necesse est, quod confessio facta sit talis, qua
lis convenit, quod dic, ut not. supr. eod. § qualis. & §. cui con-
fitendumnecesse est igitur, quod confitens nihil caelet, na
falsam poenitentiam esse constat, cum spretis pluribus de
uno solo poenitentia agitur, aut cum sic agitur de uno, ut
non discedat ab alio, Unde scriptum est, Qui totam legem
adimplevit, offendat autem in uno, factus est omnium reus
sicut enim si in peccatis omnibus esset involutus: ita si in CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0823-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
uno tantum maneat, aeternae vitae januam non intrabit. falsa
est autem poenitentia: cum poenitens ab officio vel curiali
vel negotiali non recedit, quod sine peccato nullatenus a-
gi potest: aut si odium incorde gessit, aut si offenso cuili
bet non satisfaciat, aut si offensus offendenti non indul
geat, aut si arma contra iustitiam gerat. ideo Innoc. 2. episco
pos & presbyteros admonet, ne hujusmodi falsis poeniten-
tiis laicorum animas decipi, & in infernum detrahi patiam
tur, ut omnia haec probantur de poen. dist. 5.c. fin. Greg. idem
dicit, & addit, falsas poenitentias dicimus, quae non secun-
dum authoritatem sanctorum patrum pro qualitate cri
minum imponuntur, vel quando quis bona alterius inju
ste detinet, nisi restituat, de poen. disti. 5 falsas. quod qualiter
intelligatur, dic ut not. infr. eod. §. quae poenitentia, & §. quibus.
& qualiter. Quod autem dicitur rere poenitenti non licere
exercere militiam vel negotium pristinum, intelligi potest
solenniter de poenitentibus qui non debent seculariter vi-
vere, de poen. dist. 5. contrarium, & 50. dist. illud potest etiam in-
telligi quando delinquit in ipso officio, & est ei injunctum
in poenitentia, ne de caetero hoc exerceat: tunc enim si comn-
tra injunctionem redeat, & manifestum sit, debet excom
municari: de poen. dist. 5. de his. 26 q. 7. de his. 2 7. q. 1 devotam. alias
autem honesta exercere potest, unde Leo, Qualitas lucri
negotiantem aut arguit aut excusat, & Grego. Negotium
quod ante conversionem sine peccato extitit, hoc etiam
post conversionem repetere, culpa non fuit: ut haec proban
tur de poen. dist. 5. qualitas. & c. negotium. veruntamen tutius est
abstinere a negotiationibus quam ipsas exercere, etiamsi ab-
stinens inde dispedia patiatur, quia difficile est inter emen-
tis venditisque commercium non intervenire peccatum: ut in
d c. qualitas, & ad ide. sup. de usu. in civitate. & in his quae not.
infra eodem. §. quibus & qualiter. sub §. quid de negotiatoribus.
Sed & ad hoc ut vera & perfecta poenitentia a agatur, o
necesse habet peccator, secundum Augu. se omnino ju
dicio submittere sacerdotis, nihil sibi reservans sui, ut pa-
ratus sit facere pro recipienda vita animae, quaecunque fa-
ceret pro eritanda morte corporis, & hoc cum desiderio,
cum gaudio enim hoc facere debet immortalis futurus
quae faceret pro differenda morte, moriturus: ut de poen
dist. 5. c. 1 post medium. quaerat ergo, & subeat dignos fructus
poenitentiae, ut ibi dicit ad fin. primo offerat Deo mentem
quam aliam oblationem, & sic tripliciter satisfaciendun
st Creatori, ore, corde, & opere: sicut tripliciter est offen-
sus, ad quod pertinet quod not. supr. eo. §. quibus & quot diaens.
respon. 1. Injungatur ei omnino contra peccatum oris suae
superbiae, quae si pura sit, peccatum purgabitur, de consecra.
dist. 5. non mediocriter. Jejunium contra peccatum cordis si-
ve carnis. Jejunium enim curat vulnera delinquentis, &
& curata sanctificat. de consec. dist. 5 sitibi jejunium. Eleemo-
synas contra peccatum operis, seu avaritiae, si enim pecu-
niam habes, peccata tua redime, de poen. dist. 1 medicina. & c.
si quis domum, & c. quem poenitet, & c. agite. eleemosyna enin
omnia bona perficit. unde, Date eleemosynam, & ecce o-
mnia munda sunt vobis, de poen. distin. 1. medicamentum, & c.
tres, & c quamobrem.
ed & dici potest, quod satisfactio in duobus consistit,
scilicet in eleemosynae largitione, & carnis maceratio-
ne, haec duo igitur sub §. prosequamur
ELeemosyna triplex est. b Prima consistit in cordis con &
tritione, quando aliquis scilicet seipsum offert Deo,
juxta illud. Miserere animae tuae placens Deo: de hac in-
telligas quod in Ecclesiastico legitur, Sicus aqua exrin-
guit ignem, c ita eleemosyna extinguit peccatum. Secundaae
consistit in compassione proximi, qua compatimur alienis
adversitatibus tanquam nostris, de hac Job. Mecum conva-
luit miseratio, & ab utero matris meae egressa est mecum
ib, Go CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0824-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Tertia consistit in fide viva, sive dilectione non ficta, &
charitate operosa, quando scilicet quandocunque & qua
litercunque damus consilium, vel auxilium proximo indi-
genti ergo nedum consistit in rerum largitione, sed etiam
in consilio advocationis, & cura tam spirituali, quam cor-
porali. & de hac dicit Dominus Luc Date eleemosynam,
c & c ecce omnia munda sunt vobis. Ambrosius. Pasce fa-
me morientem, si non pavisti, occidisti. 66. distinct pasce. de
hoc not. plenissime supra de temp. ord. § & cui. sub §. septima
regula
Arnis autem maceratio consistit in quatuor, scilicet in
Corationibus, vigiliis, jejuniis, flagellis: unde Apostolus
ad Thessalon. capit. 5. Sine intermissione orate, non inter-
missis horis canonicis, de quibus Psal. Septies in die lau-
dem dixi tibi. supra de celebrat. iniss. c. 1. vel sic. Sine intermis
sione orate, id est, iuste vivete, & aeterna desiderate. Ans.
ustus nunquam desinat orare, nisi desinat iustus esse
semper enim orat, qui semper bene agit, ad idem Hier. 22.
distn. sancto. Augu. ipsum desiderium boni oratio est, & si
continuum est desiderium, continua est oratio-
d ESTautem oratio d pius effectus mentis in Deum ten
dens, & plerunque ne pigritetur, in vocem prorum
pens. vel sic Oratio est congeries vocum, ad aliquid im
petrandum in Deum tendentium. 20. dist. c. fin. In oratio
ne autem non debent peti temporalia praecise, & princi-
paliter: sed aeterna, spiritualia & pertinentia ad salutem.
unde super illud 2. ad Corin. 3. Virtus in infirmitate perfici-
tur, dicit glos. Augu. Cum ea quae Deus laudat, & promit
tit, petitis: ab illo secure petite, illa enim propitio Dec
conceduntur, quando autem petitis temporalia, cum mo
do petite, & cum timore illi committite, ut si prosit, det. si
scit obesse, non det, quid enim prosit, vel obsit, novit me-
dicus, non aegrotus. Docet enim magister noster petere
quae ad salutem pertinent, sicut apparet in septem petitio
nibus, quas docuit nos petere: quando dicit dicetis, Pater
noster, &c. alibi hoc restrinxit ad tria, sci. fidem, spem, cha
ritatem, quae praecipue sunt petenda, unde Lucae. 11. Quis
nutem ex vobis patrem petierit panem, nunquid lapide
dabit illi: aut piscem, nunquid serpentem dabit illi: aut si
petierit ovum, nunquid porriget ei scorpionem: per pa-
nem charitatem, per piscem fidem, per ovum spem, voluit
designare. Sunt autem tredecim quae in oratione requi
runtur, sc quod sit fidelis, unde Psal. Miserere mei, quoniam
in te confidit anima mea. Secura. Jacob. 1. Postulet in fide
nihil haesitans, de hoc. 24. q. 2. § 2. Humilis. &cles. 35. Oratio
humiliantis se, nubes penetrabit, de cons. dist. 5. non mediocri
ter. Discreta. Matth. 2o. Nescitis quid petatis. Devoto po-
tius corde, quam ore. 1. Reg. 1. Anna loquebatur in corde:
& vox illius penitus non audiebatur. Aug. Quid prodest
strepitus labiorum, ubi mutum est cor. Greg. Qui indevo-
te orat judicium sibi postulat. de consecrat. dist. 2. quia corpiis.
unde versus:
Cum cor non orat, invanum lingua laborat.
Verecunda. ut in publicano, qui non audebat ad coelum
oculos levare. Luc. 18. Secreta. Matth. 6. Tu autem cum ora
veris, &c de conse. dist 1 c pen. & fin. Isido. Oratio privatis lo-
cis opportunius funditur. Pura. de poen. dist. 1. importuna Da-
niel. 13. dixit Susanna, Domine Deus tu scis, quia hoc isti
malitiose composuerunt adversum me. Lachrymosa. Esa.
37 Audivi orationem tuam, & vidi lachrymas tuas, & Tho.
3. ubi dicitur, quod Sara in oratione persistens deprecaba
tur Deum cum lachrymis glo. dicit, Oratio ad Deum le-
nit, lachryma cogit. haec ungit, illa pungit. Attenta. Psalm.
Intende voci orationis meae. Ec cles. 16. Muscae morientes
perdunt suavitatem unguenti. E. Omnes nobis causamur
deesse pratiam, sed iustius gratia ipsa conqueritur non
nullos sibi deesse. Communis etiam plus valet quam sin-
gularis 20. dist c fin. Fervida. Hier. Maledictus homo, qui o-
pus Dei negligenter facit. de consecr. distin. 5. non mediocriter.
& c. jejunium. Exod. 32. Aut dimitte eis hanc noxam, aut si
non facies, dele me de libro tuo. Operosa. Thob. 12. Bona
est oratio cum jejunio, & eleemosyna. Matth. 5 Beati mise-
e ricordes e quoniam, &c. Assidua. Exo. amici qui panes
accommodavit. Luc. & Apostoliperseverantes in oratio-
ne, Spiritum sanctum receperunt. Act. 1. Valet autem ora CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0824-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
tio praecipue contra vitia spiritualia. unde Hier. super il-
lud Matth. 17. & Marc. 9. hoc genus doemoniorum non eji-
citur nisi in oratione & iejunio, sic ait medicina cuilibet
morbo est adhibenda, non sanat oculum, quod sanat cal-
caneum, jejunio sanatur pestes corporis, orationevero sa-
nantur pestes mentis.
VIgiliis similiter maceratur caro, quae vobis indicuntur
omnibus, & maxime praelatis. Psal. Non dormitabit,
neque dormiet qui custodit Israel. Luc. 12. Sint lumbi ve
stri s praecincti, & lucernae ardentes in manibus vestris, &
vos similes hominibus expectantibus dominum suum, quan-
do revertatur a nuptiis, & infr. Si venerit in secunda vigi-
lia, & si tertia vigilia venerit, & ita invenerit, beati sunt ser-
vi illi. Est autem vigilare somnum corporis a se excutere.
Thren. 2. Consurge sauda in nocte in principio vigiliarum,
ut scil somnum corporis a te excutias. Proverb. 7. Usque quo
piger dormis, &c. & subditur, & veniet tibi quasi viator e-
gestas. eod. 2o. Propter frigus piger arare noluit, mendica-
bit in aestate. Sed & vigilare est, mandatis divinis attende
re. Eccles. 15. Altiora te ne quaesieris: sed quae praecipit tibi
Deus, diligentet attende. eod. Si volueris mandata serva-
re, conservabunt te. Iterum. Vigilare est super seipsum
rigilias noctis custodire. Lac. 2. Erant in regione illa pa-
stores custodientes vigilias. Matth. 26. Vigilate & orate, ne
intretis in tentationem. 1. Petris. Sobrii estore & vigilate. & &
Vigilare etiam est ad Deum mentis oculos aperire. Deut.
Erit vita pendens ante oculos tuos, scilic.t Christus in cru-
ce positus, & non credes vitae tuae. Proverb. 8. Qui Vigilave-
rit ad me, inveniet me: haec est quarta vigilia, in qua venit
esus ad discipulos suos, nos autem praelati vigilare debe-
mus spiritualiter, quia pastores sumus, & talibus indici-
tur Vigilare, ut statim not. supra eod. vers. iterum, unde Gen. 31.
Jacob ad Laban. viginti annis fui tecum, oves tuae, & ca-
prae steriles non fuerunt, arietes gregis tui non comedi,
nec captum a bestiis ostendi tibi, ego damnum omne red.
debam, quicquid furto perierat, a me exigebas: die noctu-
que aestu urebar & gelu: fugiebatque somnus ab oculis meis,
utinam tales essemus omnes spirituales pastores. Vigila
re etiam debemus, quia doctores sumus, sed quomodo
docebimus, nisi sciamus: quomodo sciemus, nisi studea-
mus. 1 Tim. 4. Attende tibi & doctrinae eo. Dum venio, at-
tende lectioni, & exhortationi, & doctrinae. Mait ult. Eun-
tes in mundum h praedicate Evangelium omni creaturae. h
Debemus autem quinque docere, scilicet Credenda, sicut
articulos fidei. Facienda & servanda, sicut mandata. Fugi-
enda, sicut peccata. Timenda, sicut mortem aeternam. Quae-
renda & appetenda, sicut regnum Dei, & iustitiam ejus,
haec sunt quinque verba, quae Apostolus vult suo sensu se-
qui in ecclesia Dei, ut & alios instruat magis, quam decem
millia verborum in lingua. 1. Corin. 14. Item Vigilare debe-
nus, quia custodes infirmorum, scil. peccatorum sumus.
infra eod. cum infirmitas. 1. Corin. 11. multi infirmi & imbecil-
les inter vos, multi dormiunt, duo infirmi sunt corpus &
anima, contraria appetentes. Spiritus quidem prompius
est, caro autem infirma, quia corpus quod corrumpitur.
aggravat animam. Usquequo parvuli diligitis infantiam,
& ea quae vobis noxia sunt quaeritis: Item quia nutrices
sumus. 1. Cor. 3. Lac dedi vobis in potum, non escam. infra
eodem. Deus qui. Parvuli petierunt panem, & non erat qui
frangeret eis. Thren. 4. Adhaesit lingua lactentis in siti, scilicet
verbo Dei, ibi dicit gloss. talis non potest dicere, Ego sum
pastor bonus, sed potest bene dicere, Ego pono animam
meam pro ovibus meis. Item quia sumus speculatores. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0825-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Itech. 33. Fili hominis speculatorem te dedi domui Israel
Item quia sumus janitores, nobis enim dedit Dominus
alaves regni coelorum. 2. Reg. 4. lsboseth dormiebat ianuis
apertis, & ancilla ostiaria obdormivit: & intraverunt ho-
stes, & occiderunt eum: Vigilate igitur omnes: quia ad-
versarius vester diabolus tanquam Leo rugiens circuit,
quaerens quem devoret.
n IEjunium vero triplex est. a Primum est abstinentiae cor-
poralis a cibo, scilicet abstinere, & hoc Dominus prime
mstituit in paradiso, & postea sanctificavit: quando scilicet
quadraginta diebus & 4o. noctibus jejunavit. Matth. 4. haec
debent quatuor comitari. Primum est largitas Je. quod
manducaturus eras, si non jejunares, da pauperibus ut je-
junium tuum sit saturitas animae, non marsupii lucrum.
Secundum est laetitia. Matth. 6. Cum jejunatis, nolite fieri
sicut hypocrytae tristes, &c. Tertium est hora compe-
§ tens. b nam sicut legitur 1. Reg. 4. Jonathas adjudicatus
fuit morti: quia praevenit horam. Quartum est mensura.
Aug. Mens aviditate ciborum lassata, perdit orationis vir
tutem. Secundum jejunium est afflictionis. se. scil gaudio
temporali temperare. Tertium jejununium est spiritua
le a peccato, scil mortali abstinere, & de his plene not. sup.
de obe. jeju. § quid sit jejunium,
ELagella etiam multa sunt. Prima enim consistunt in ar-
mis poenitentialibus, scili. cinere, cilicio, & lachrymis. ro-
dist. in capite. Secunda, in pectoris tonsione, genuflexione,
& disciplinis, de poen. dist. 1. tres actiones. & dist. 3. de quotidia
nis. Tertia in peregrinationis affi ct one. de hac supra de
per egrinationibus & de voto. §. quot sunt species. Quarta in tri-
bulatione, cujuslibet aegritudinis afflictione, hoc sustinum
Jeb. 2 de his Apostolus ad Hebr. 12. Flagellat Dominus om
nem filium quem recipit. Sit igitur cautus & discretus sa-
cerdos, & dicat poenitenti post injunctam poenitentiam.
quod omnia bona quae fecerit, & omnia mala quae susti-
nuerit, ei proficiant ad salutem, & ei pro poenitentia haec
omnia injungat, tunc ei valebunt omnia si a presbytero
iniungantur, & poenitentia sit devota. & de poen. distin. 1. in
actione. &c. Agite penitentiam, & not. infra eod. §. quae poeniten.
tia. vers sacerdos, & seq.
r S est igitur effectus poenitentiae, ubi si perfecte in hoc
mundo fuerit satisfactum, ad patriam evolet, aut si quid
purgandum remanserit, igne purgatorii purgabitur. De
us enim cum sit iustus & misericors, ex misericordia poe
nitenti ignoscit, non reservans peccatum ad paenam aeter-
nam: ex iustitia vero impunitum non relinquit delictum,
nut enim homo punit, aut Deus. unde Aug & si conver-
sus vita vivat, & non moriatur, non tamen promittimus.
quod evadat omnem poenam, nam prius purgandus est
igne purgatorio, qui in aliud seculum distulit fructum con-
versionis. is autem ignis, etsi aeternus non sit: miro tamen
modo gravis est, excedit enim omnem poenam, quam un-
Juam aliquis passus est in hac vita, nunquam in carne tan-
ta poena inventa est, licet mirabilia martyres passi sint tor-
menta. de poen. dist fin c fin. Idem post specificationem mul-
torum peccatorum mortalium dicit. Quicunque aliquid
de his peccatis in se damnari cognoverit, nisi digne emen-
daverit, & si habuerit spacium longo tempore non poeni
tuerit, & largas eleemosynas non erogaverit. & a peccatis
ipsis se non abstinuerit: q. d. si impoenitens & sine contri-
tione decesserit illo transitorio igne, de quo Apostolus
ait, purgari non poterit: sed aeterna illum flamma sine ul-
lo remedio trucidabit 25 distinct. §. alias. nam & secundum
Greg. Qualis hinc quisque egreditur, talis in judicio prae-
sentatur, eod c qualis. Item effectus is est ut qui frequenter
resurgit per poenitentiam justi vocabulum non admittat,
le paen. distinct 3. septies. & alia bona sequuntur, de quibus
notatur supra eodem. §. quae inducunt hominem, sub §. bone
rum
Quae* valeant ad hoc, ne quis post veram poeni-
tentiam, & salutem spiritualem
consecntivam patiatur recidivum. De hoc merito viden
dum est: quia nullus potest peccatum vitare, nisi in eha-
ritate existat. de poen. distinct 2. si enim inquit. unde Greg. in
Moralib lib 7. Ex se namque omnis vitae tentatio est, cum
tx se ipso nascitur, unde perimatur: quae & si semper vir- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0825-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
tus succindit, ex infirmitate generatur, quod semper sue-
cindit necesse est, veruntamen quia unguenta non redo-
ent latius, nisi commota, nec aromata suffragantur, nisi
ncendantur: ita nec sancti viri in tribulationibus virtutes
nnotescunt poena enim interrogat, si quietus quis vera-
citer amat. unde per patres antiquos is vir iustus descri-
bitur, quia tanquam fidus in tenebris elucescit. Ad hoc er-
go ne quis reciduum patiatur, valent post injunctam poe-
nitentiam, illa quae not. supra eod. §. quae inducunt hominem.
& ut contraria contrariis opponantur, ut scilicet contra
nalitiam Cain, Abel innocetia ponatur, unde Greg. Abel
esse renuit ille, quem Cain malitia non exercet. 23 q. 4. haec
iutem vita & 7 qu. 1. § hoc tunc. Item contra immunditiam
Lamech, est Enoch munditia opponenda, qui cum Deo
ambulaverit. Gen 6. Item contra inobedientiam gentilium
ante diluvium est Noe obedientia opponenda. de poen dist.
praedixerat. Item contra avaritiam Effron Abrahae lagi-
atis. 13 q. 2 postquam Effron. 25. distin. 6 die in fin. 42 d si §. 1. & c.
quiescamus. Item contra luxuriam gentilium, & fornica
iones spirituales & carnales, opponenda est castimonia
lsaac conjugalis, & contra in patientiam superborum.
qui habent in naribus, tolerantia & patientia Jacob, qui
multos labores toleravit, & multa passus est tam a suis,
uam alienis. 22 q. 2. § fin. Item contra ingratitudinem fal-
sorum amicorum, qui mala pro bonis retribuunt, Joserh
benignitas, qui bona pro malis retribuit. 22 q. 2 quod Joseph.
lias quod ait de talibus retributionibus legitur. 23 q. 3. sex
sunt differentiae. Item contra crudelitatem & tyrannidem
perversorum dominorum Moysi mansuetudo. de poen dist.
2. §. 1. opponitur de Moyse & Aaron. Item contra diffi-
lentiam & desperationem mandatorum Dei, quam se-
juuntur impii: de poen. distin. 2 Judaeis. fiducia & spes quam
nabuit Josue contra adversarios, quibus devictis & supe-
ratis in terram promissionis, id est supernam Hierusalem
introduxit populum, opponatur 8 qu. 1. licet, & § fin. ergo.
& sic de aliis, nam sicut ait Greg contraria contrariis cu-
rantur.
Unt etiam quatuor eolumnae coelestis aedificii, quibus
sine aestu diabolico potest quis ad coelum levari. Prima
columna est ut despicias mundum: quia ipse perit, &
concupiscentia ejus, secundum Apostolum. 23 q. 5. quid er-
go. Secunda columna est, ut nemine despicias: quia nesci-
mus qualis unusquisque in die judicii apparet. 11. q. 1 sacer-
lnibus 45 distin. vera justitia. Tertia est, ut despicias teipsum,
non tamen quo ad virtutes & opera ipsarum, sed quo ad
hoc ne credas nimis valere. 21 qu. 4. c. 30. dist. si quis virorum.
luarta est, ut contemnas te sperni, quia secundum Apost.
i hominihus complaceres, servus Christi non esses. 2. q 7.
accusano. Unde versus:
Spernere mundum spernere nullum spernere fese,
Spernere se sperni, quatuor haec bona sunt.
Adhuc tamen alae necessariae sunt ad volandum, alioquia
volare non poteris: & sunt hae, fides recta & vera, spes fir-
ma ex uno latere, charitas geminata ad Deum, & proxi-
mum, ex altero, inde Prosper:
Unde istis geminis virtutum qui carer alis,
Coelorum ad regnum non babet unde volet.
le poen dist. 2. unde charitas est & iunge quod not. supra eod.
§. qui impediunt. per totum, & § quibus & quot diaetis sub § quae
indis unt contritionem.
In quo tenetur: * sacerdos illi cujus confessio-
nem audivit. Ecce in primis tene-
tur peecatum suum abscondere, & secretum tenere, iti
uod proximis nec extraneis, etiam si scandalum orie-
tur, nisi revelaret aliquo modo recitet, secundum Greg.
de poen. distinction. 6 sacerdes. Quid ergo, si scit multa ho-
micidia parata, nisi hoc recitaverit: Dic quod in hoc ca- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0826-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
su potest revelare talibus, qui non possint obesse, caute ta-
t::en, non specificando personam, arg. in his quae not. infra
eod. § sed quid situ. arg. 22 q. 5 hoc videtur. ubi hoc innuit Aug.
sed si tale sit, quod non possit revelari sine confessionis
proditione, nisi de consensu confitentis fieret, necesse est
ibstinere: ut in dc. tenetur igitur hoc secretum tenere sa-
cerdos, adeo, quod consulimus ei bona fide, quod nec ver
bum, nec signum, nec nutum, nec gestum: inde faciat nec
in genere, nec in specie, & hoc est contra multos, qui inde
ludunt, & rident inter se dicentes. Hodie audivi talem con-
fessionem, & licet non nominent specialiter, tamen dicunt
quidam miles, vel quidam comes, vel quaedam mulier com-
misit tale peccatum, & cum sint in loco, ubi audierint, &
ubi est persona, sic narrant omnia, quod aliqui circumstam
tes conjecturant quid velint dicere. sicut vidi aliquoties
de facto, sed non refert, utrum res proprio vocabulo ex
primatur, vel digito, vel caeteris circumlocutionibus o-
stendatur ff. si cert. pet. certum est. supra de consanguin. tua. su-
pra de test. licet ex quadam & propter hoc multi sicut exper
ti sumus retrahuntur talibus confiteri. caveas ergo, quod
ex quo aliquid scis in confessione de caetero non loquaris
inde incaute, quia lingua de facili labitur, & in multilo-
quio peccatum non deerit, maxime autem hoc caven-
dum est, quando circumstantia nimis propinqua est: sicut
notatur supra eodem, §. qualis. sub §. discreta. versicul fallit au-
tem hoc nisi forte requiratur a te, quod iustitiam facias de
peccatore, ubi potes excommunicare illum qui commi-
sit, quamvis tibi confessus fuerit, sed sine aliqua determi-
natione, supra de offic. ordn. sacerdos. alias autem etiam e
piscopo tuo non debes hoc specialiter revelare, quamvis
noc tibi sub poena excommunicationis praecipiat. supra de
exces. praelat. dilectus. nam in hoc maiores ipso. cum geras
vices Dei, argument. supra de offic. delegat. sane. quia unde
non teneris ei obedire. 21. distinction. inferior. Aliqui etiam
sunt, qui non credunt peccare, quando dicunt, Optime
confessus est talis: sed & hic potest esse periculum, quid
ad te, Deus scit, & nullus alius: ergo nisi ipsemet qui con
fessus est, producat in testem, taceas, & secundum hoc in-
tellige supra de sin nemo. & de frig. & malefic c. fin. §. tabi. post.
modum per presbyterum, de cujus parochia vir existit:
fecistis inquiri: subaudi tu de plano a vicina, nec intelli-
gas, quod de confessione sibi facta aliquid debeat revela-
re, ut supra not. Sed quid si nescis dare consilium peccato-
ri: in hoc casu tantum licitum est tibi a peritiore confili-
um caute petere, ergo tutius est, in omnibus abstinere:
excepto eo, quod notatur supra eodem. § respons. 1. & hoc est
juod dicit Concilium generale, infra eod. omnis. §. ulti. ubi
lic habetur. Caveat autem omnino, ne verbo, vel signo,
aut aliquovis modo prodat aliquatenus peccatorem, sed
si prudentiori consilio indiguerit, illud absque ulla expres-
sione, peracute requirat. quoniam qui peccatum in poe-
nitentiali judicio sibi detectum praesumpserit revelare, a
non solum a sacerdotis officio deponendum decernimus.
rerum etiam ad agendam poenitentiam perpetuam in ar-
ctum monasterium detrudendum. In quo saltem subau-
li, silentium tenebit. supra de statu monach. cum ad monasteri
um § in oratorio, sed contra de poen. distinct. 6. sacerdos. ubi di-
cit, quod omnibus diebus vitae suae ignominius peregri
nando pergit. aliqui dicunt, quod illud correctum est
per Concilium generale, vel dic, quod illum faciet omnibus
diebus quibus poenitentiam aget. 30. q. 1. si quis sacerdos. qua
completa in monasterium detrudetur, secundum Conci-
lium generale. Quid si aliquis confitetur se incidisse in
haeresim. & alia peccata commisisse, a quibus vult cessare,
non tamen ab haeresi. vel vult recedere, sed non vult socios
nominare timens proditionem, vel perjurium, quia forte
juravit non revelare, vel revelat, sed non vult, quod pres-
byter detegat quid faciet sacerdos: dicunt quidam, quod
debet adire Episcopum, & dicere ei: custodi vigilias super
oves tuas, quia lupus est in grege. Alii dicunt, quod potest
hoc revelare tali, qui possit prodesse, & non obesse. argu
12. q. 5. hoc videtur. ad fin. tutius est, quod primi dicunt. Quid
si quis tibi confiteatur, quod dormivit in ecclesia cum ali-
qua muliere, nunquid debes hoc episcopo denudare: non-
nisi forte mulier hoc publice confiteatur ubi quidam ad
instantiam ejusdem super hoc testificare poteris, quo ad
ipsam, dum tamen celes nomen adulteri, sic intelligi po-
test supra de adulb. significasti. nec obst. quod ecclesia semine CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0826-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
polluta reconcilianda est, quia illud potest intelligi, quan-
do est diffamatum, alias presbyter, qui hoc scit tanquam
Deus, potest ibi salva conscientia celebrare, argu. infra de
sent. excom. cum non ab homine. vel dic, quod tutius est, ut hoc
reveles in genere episcopo, sic dicendo: Talis ecclesia eget
reconciliatione, non quaeratis a me ultra. argum. in dicta
decret. significasti. & supra de offic. ordin. si sacerdos. nam in ta-
libus non consueverunt testes induci. & decr. loquitur in-
distincte. supra de consecra. eccles. vel alt. si ecclesia. de hoc not.
upra de consecr. dist. 1. §. & ansit iteranda. versic. & hoc quod prae-
missum est.
SEcundo tenetur sacerdos orare, & eleemosynas impen-
dere, & alia bona facere, pro illo, qui peccata sua sibi com-
fessus est, ut de poen. distinctio. 6. qui vult confiteri. nam secun-
dum Alex. Papam & Martyrem, sacerdotes, populi pec-
cata comedunt, quia suis precibus ea delent, & consumunt,
qui eo citius exaudiuntur a Domino, quanto fuerint me-
liores. 3 q. 1 nulli. 1. q. 1 ipsi sacerdotes. de poen. distin. 3. inter haec
hircum. 16. qu. 1. sunt nonnulli. in fin. Debet etiam sacerdos. in
principio missae ante canonem consecrationis orare, pro-
vivis, qui sibi confessi fuerunt, in primo memento. & post
canonem orare pro mortuis, si sibi confessi fuerunt in se-
cundo memento, dicente beato Augu. Non sunt praeter-
mittendae supplicationes pro spiritibs mortuorum, quas
faciendas pro omnibus in Christiana & catholica societa-
te laudamus, & ideo loco competenti, scil.t in dictis memen-
to, sicut dictum est ecclesia Deum deprecetur, ut de consec.
distinct. 1. visum. Sed & saepe debet ipsum visitare, non ne-
gligere, ut sciat quomodo poenitentiam continuet, & eum
confortet & informet, secundum ea quae not. supra eod. §
qualiter sacerdos. sub §. post poenitentiam. & seq. & §. quae indu-
cunt hominem. & si forte aliquod occurrit dubium, peritio
rem consulat, caute tamen, secundum doctrinam. sup. eod.
respons. 1. caveat etiam, quod hoc praetextu non frequenter
mulieres, nec ipsas in loco secreto suspecto aliquatenus
visitet, nam periculosa esset talis visitatio & suspecta. un-
de Lucius Papa, Clericus solus ad foeminae tabernaculum
non accedet, nec properet, neque sine majoris natu sacer-
otis iussione, nec solus presbyter cum sola foemina fa-
bulas immisceat, nec Archidiaconus sub praetextu humi
litatis, aut officii frequentet inter domicilia matronarum,
aut forte per clericos aut domesticos matronae mandent
aliquid secrete, si agnitum fuerit, & ille deponatur. & illa
a liminibus ecclesiae arceatur. ut 81. distinct. clericus solus. &
lunge quod not. supra de eo qui cogno consanqum. uxor suae §
quot modis. Sed tenetur sacerdos ei, qui sibi confessus est
compati, & sic egeat pro ipso onus poenitentiae supporta-
re, & eum relevare. arg. supra de praesumpt mandata. & 50. di-
stinct. ponderet. ubi dicit, Aiter alterius onera portate, & sic
adimplebis legem Christi. unde & Clementi ait beatus
Petrus. Clemens si tanquam omnibus praeesse volueris,
singulos, prout poteris, juva, & singulos releva. qui & sin-
gulorum onus ac solicitudinem portas. 8. q. 1. Clemens o sa-
cerdos. non negligas hoc, sta succinctus lumbos tuos, invi-
gila super oves tibi commissas, ora & jejuna pro caeteris
frequenter, & cum devotione sacrifica, labora, opus fac-
Evangelistae & Apostoli dicentis, plus omnibus laboravi,
& cum omnia bene feceris, dic tantum te servum inuti-
lem, incumbit tibi onus gravissimum: nec solum tibi, sed
& multis aliis oportet te subvenire: & necesse est, ut la-
borum poenitentis sis particeps, qui & ejusdem debes cor-
rectionis gaudio consolari: de poen. distinct. 6. capit. 1. ad fin
& iunge quod not. supra eod. §. qualiter sacerdos. respons. 1
vers. adsit autem benevolus, & omnem ijactantiam caveas
sicut dicit Ambros. & Gregor. 6. q. 1. immutare. & cap. sunt
lurimi. Caveas etiam, ne ipsum forsan propter horro-
em peccati tibi confessi plus solito vilipendas, cum ipsum
olus ex hoc diligere debeas, nec ab aliquo de caetero debe- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0827-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
at contemni: ut notatur supra eodem. §. quis sit effectus. re-
spon.1
TErtio debet recipere id, quod sibi ab eo oblatum fue-
rit, id est, non debet respuere ex contemptu superbiae
sicut aliqui magni praelati faciunt, quasi ei sit dedecus, sed
hoc non debet respuere aliquis tali intentione facere
quantumcunque sit magnus, etiamsi sit is qui in ecclesia
Dei supremam manum obtineat: nam tota ecclesia Dei
eleemosynis sustentatur, & quantumcunque praelati in-
de superbiant, tamen debent esse memores, quod quic
quid habent pauperum est, & semper se debent, quo ac
humilitatem, pauperes reputare: sicut sacricanones atte
stantur. 16. quaest.1. c. fin. 23. quaest. 7. quod autem. & q. 8. conpe-
nior. 12. q. 1 nolo, ut aliquis, & c. futuram, & secundum Aug
Dominus noster Jesus Christus eleemosynis vivebat. 12 q.
1. habebat, ad idem est quod dicit Hieron. eod. c. aurum. Li-
cet igitur sacerdotes sint vicarii Jesu Christi, de poen. dist. 3
inter haec hircum. 2, & episcopi. ut 22. dist. in novo. & c. quamvis.
& 32 qu. 5. mulierem. non tamen propter hoc superbire de
bent, sed humiliari potius, cum secundum Hiero. non san-
ctorum sunt filii, qui loca tenent sanctorum, sed qui exer
cent opera eorum. 40. distinct. non est facile. Recipiat ergi
sacerdos & episcopus eleemosynam sibi oblatam, quan-
tumcunque modicam, & ipsam cum fratre suo paupere
partiatur, sicut Amb. vult, & distinct. non satis. ad fin. non ta-
men ea intentione poenitentiam audiat, vel iniungat: ut
aliquid a poenitente recipiat, nam si hoc facit apud distri
ctum judicem, qui novit omnia, graviter se astringit. supra
de simo. tua nos. ad fin. & c. fin. 1. q. 1. sunt nonnulli. & qu. 3. non so
lum, Caveat igitur, ne quando peccator venit ad eum cau
sa confitendi, in principio, medio, vel fine, ad bursam re
fpiciat, ut peccatori indulgeat, sicut faciunt aliqui miseri
qui considerant, utrum poenitens ponat manum ad bur
sam solvendam, & tunc misericorditer agunt cum eo, ve
manum teneant: & tunc misericordiam retrahunt, qua
misericordia non spiritualis est, sed bursalis: nec excu
santur, etsi intendant hoc pauperibus erogare, nam qui
male accipit, ut bene dispenset, gravatur potius, quam ju-
vetur. 1. q. 1 non est putanda. & qu. 3. ex multis. & 14. q. 5. neque
enim. Sed & cum sacerdotium venale exponitur, ad aeter
nae retributionis praemium consideratio non habetur. sa
pra ne praelat. vices su quoniam, & qui excutit manus suas al
omni munere: & quo ad intentionem pravam, & corru
ptionis materiam, talis habitat in excellis. secundum Gre
gor. 11. q. 3 qui recte & iunge quod not. infra eod. §. & ad quid
sub §. sed nunquid tenetur.
Uarto tenetur sacerdos ei de poenitentia sua, si indu-
C catur in testem ab ipso poenitente testimonium ferre
secundum ea quae not. supra de test. §. quis possit. versicul. sec
Juomodo sciam. Tenetur etiam econverso, si poenitere vo
luerit, & notorium est, vel hoc scit tanquam homo ipsum
apud ecclesiam, sive episcopum denunciare, ut not supra
de accusationibus. sub rubr. de denunc §. quis potest. Sed & vere
poenitenti tenetur consilium & auxilium dare, secundun
uod vires suppetunt. infra eod. omnis. adeo, quod bonus
pastor pro ovibus suis etiam animam suam dabit, quas non
propter speranda beneficia, non propter consanguinita
tes & affinitates sed propter hoc tantum, quod sunt natu-
rae suae particeps, tenetur dirigere ad bonos mores ad ae
ternam vitam consequendam, earum saluti consulendo,
& in earum peccatis ac periculis, sicut in suis propriis co
gitando, & eis subveniendo: de poen. distin. 2. § ergo si charita
temDeo exhibeamus, & c. sequent. & §. qui vult. & §. hinc etiam
August
Et ad quid teneturis * qui confessus est confesso-
ri. Ecce in primis tenetur ab ipsius rae
prehensione & diffamatione cavere, & abstinere tam in
docendo, quam in non audiendo : sacerdotes enim qui
proprio ore corpus Domini conficiunt, ab omnibus funit
obediendi & timendi, non dilacerandi, aut detrahendi,
quia a quibus se populus Deo benedici, salvari, aut instrui
cupit, nullatenus debet eos arguere. populus enim ab eis
docendus est, & corripiendus, non ipsi ab eo, quia non est
discipulus supra magistrum. 6. q. 1. sacerdotes & c. ex merito
& c. deteriores. Tenetur etiam ejus inopiam relevare, se
Sundum ea quae not. supr. de parochis. §. in quibus. sub §. hic ta-
mn sciendum, vers. sed nunquid tenetur. & seq. & in caeteris CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0827-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
festis offerre & eius missam audire, ut ibi not. Sed & debet
ei decimas & primitias solvere, sicut not. supra de decinis.
fin. sub §. 7. & §. a quibus. & §. cui danda sit
Sed nunquid tenetur ei tempore, quo, confitetur, aliquid
offerre: Non videtur, quia & confessio, & poenitentia,
& sacerdos judex spritualis sunt, ut de poen. dist. 3. ille rex. &
dist. 6 c. 1. versic. caveat spiritualis judex. ergo nihil debet dari,
sed gratis est gratia conferenda. 1 quaest. 1. c. 1. & secundun
bedam, non solum venditores doni Dei sunt qui Vendunt
spiritualia pro pecunia, sed qui honorem, vel laudem de
talibus spiritualibus expectant, quia non pura & simplici
intentione dant, sicut a Domino acceperunt, nam in om-
nibus non nummus, sed Deus honorari debet. 1. qu. 3. non
solum. ergo sacerdos non debet habere oculum ad mune-
ra, alias, secundum Gregor. non recte judicabit, nam ex
quo pretium remunerationis expectat, in Deum frau-
dem perpetrat. 11. quaestion. 3. qui recte. In contrarium vi-
detur, dicit enim Apostolus, Communicet is qui catechi-
zatur verbo ei qui catechizat, nec est magnum, si ab eis re-
cipiamus temporalia, quibus seminamus spiritualia, & di-
cit Moyses, Non alligabis os bovis triturantis, id est, non
ubtrahes sacerdoti sustentationem vitae, quam debet ha-
bere pro labore suo, ut haec omnia probantur 13 quaest. 1. §. 1s
ita. supra de praebend. cum secundum Apost. & c. grave. & dicit
Hiero. quia Apostolus viris Evangelizantibus Christum
n necessariis usibus nolle tribuere, seipsum damnare est.
16. qu. 1. Apostolicis. Item sacerdos & Judex. 11 quest. 3. absit.
& de poen. distin. 6. c. 1. & Judices possunt accipere sumptus
sine peccato. 2. quaest. 6. anteriorum. §. illud quoque. nec tene-
tur quis propriis stipendiis militare, imo iustum est, ul
pro tempore recipiat compendium, qui pro tempore im
pendit servitium. 16. quaestion. 2. charitatem. nam secundum
Apostolum quis unquam militat suis stipendiis: quis
plantat vinea, & ex fructu ejus non edit: quis pascit gre-
gem, & de lacte ejus non comedit: q. d. nullus. 28. quaest. 1
jam nunc. in fin. & 13. qu. 1. §. his ita & 1 quaest. 2. cap. pen. nam
& hoc quod affertur, videtur potius stipes templi, quam
munera sacerdotis. 1 qu. 1 judices. Item non est verisimile,
quod presbyter pro tam modico corrumpatur. supr. de si
mon. & si quaestiones, & in d. c judices. Item vulgariter dicitur.
quod omnes sancti vigilias volunt, in quo ab eis quicquid
sit, de vita non discrepant sacerdotes. Solut. Dicas, quod
de rigore juris nihil tenetur dare. honestum est tamen fi-
bi, & equum etiam in se, quod aliquid det in signum devo-
tionis cordis, exemplo sanctorum, qui nec ad prophetas,
nec sacerdotes sine munere accedebant, sicut legitur de
Saule & uxore Jerobeam. 1 quaestion. 1. jJudices. ad idem es
quod legitur, quod debet offerri munus sacerdoti, praece
ptum a Moyse, de poen. distinct. 1 quem poenitet. & quod di
it Apostolus, Unusquisque det quod destinaverit in cor
de suo. Hilarem enim datorem diligit Deus: & si das pro-
oter praesentem pudorem tantum, & rem & meritum per-
dis. 22 q. 6. ex his omnibus colligitur, & 16 q. 1 praedicator. & hoc
intelligas quando confitetur parochiali sacerdoti, qui ha-
bet decimas & oblationes sibi sufficientes, & quando non
est consuetudo, quod aliquid certum detur, in quo case
servanda est consuetudo: sacerdos tamen, & parochianus
non offerat, non propter hoc poenitentiam denegabit, nec
pignus auferet, nec ante, nec post pignus exiget a paupe-
re solvere nequeunte, alioquin parochiani a confessioni
bus retraherentur, & salus animarum impediretur, de qua
magis curare debemus, quam de satisfaciendo, quod nec
facile est avaritiae clericorum, probantur haec. 1 qu. 1. bapti-
tandis, & c. placuit, ut unusquisque. 18. dist. de culogiis. Si vero
parochianus dives est, & modicum id quod petitur, tune
poenitentia liberaliter injuncta non per presbyterum capio-
tem pignus quod dicta ca. prohibent, sed per episcopum lo-
ci satisfacere compelletur. sup. de sim. ad Apostolicam. Quod
si sacerdos, cui quis confitetur, pauper sit, tunc dixit Joan.
de Deo, quod confitens, & poenitens tenetur praecise ali-
quid dare, & sic intellexit jura posita supr. eod. vers. in contra-
rium, maxime authoritate Hier. Apostolicis, &c ipse tamen
presbyter non debet exigere eo tempore, licet gratis ob-
latum possit recipere. 1 qu. 1 placuit, ut unusquisque. & qu 2.
quam pio. & c. sicut episcopum. & idem est in aliis spiritualibus
3. q. 2 quaesta. & c. in ecclesiastico. & c. praecipiendum. nec tamen
potest recipere sacerdos gratis oblatu, imo tenetur: quia CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0828-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
non debet hoc ex superbia refutare, quod dic, ut not. eod.
§ prox. sub §. 3. tenetur. Sed pone, quod aliquis confitetur
tratri Praedicatori, vel alii pauperi de licentia proprii sa-
cerdotis, nihil dat ei, quid faciat praedicator, secundum
supradicta nam si nihil dat ei, is qui confitetur secundum
Joan. de Deo, peccat. ergo nec vere confitetur, ut infra de
reg. iur. defleat. ergo non potest ei dare poenitentiam, sed ne
consilium, cum nihil debeat exigere, & sic remanet talis in
periculo. ideo videtur verius, quod neuter teneatur dare
de necessitate ratione confessionis, seu poenitentiae, nisi
sicut supra no. scilicet ratione indulgentiae, & nimiae pau-
pertatis tantum. &6 dist. pasce. & c non satis, in quo casu idem
iacerdos posset ei dicere: Tu peccas, cum dives sis: & egc
juxta te fame morior: & nisi mihi in tanta necessitate sub-
venias, salvari non potes, quia scriptum est, Diliges Do-
minum Deum tuum, & proximum sicut teipsum. Sed
quid faciet frater minor, qui non debet tangere denarium,
nec debet refutare, quod sibi offertur: Respondeo: refuta
re potest, quia hoc non facit ex superbia: sed quia orde
suus hoc non patitur, consulo tamen sibi, quod non refu-
tet. nec in propria manu recipiat: sed dicat. Ego non pos-
sum recipere, sed tradas hoc provisori, sive procuratori
ordinis nostri. sicut legitur de monacho supra de stat. Monach.
cum ad monasterium. §.1. in fine
Uid si sacerdos injunxit alicui, quod faciat celebrari
Qmissas, nunquid potest recipere pecuniam pro his
missis oblatam, & ipsemet dicere missas: Videtur quod
non. nam sacerdos bene sciet, quod laicus nesciebat, nec
poterat missas cantare: & ideo praesumi potest contra i-
psum, quod in fraudem ei injunxit, ut postmodum, ab eo
recepta pecunia ipsum ab onere poenitentiae relevaret, ar
gum. 26. q. 7. alligant. Item talis poenitentiae imposito non
invenitur a canone expressa: ergo nec presbyter per se
debuit invenire, ut 2. q. 5. consuluisti. supra de tranil. episc. inter
corporalia. §. sed neque. Sed contra, quia quatuor sunt prin
cipalia, quibus secundum Greg. liberantur animae defun
ctorum scilicet sacrificium, oratio fidelium, jejunium a
micorum, & eleemosyna charorum. 13. q. 2. animae, & hoc
idem de vivis probatur, ut patet in his quae no. supra eod. §
juis sit effectas, sub § sed & ad hoc ver. eltemosyna. Item pro la-
bore suo potest recipere pecuniam, ut probant jura prae
dicta. supra eod. sub § sed nunquid. versi. in contrarium Solutio.
Non debet missas quas sic injunxit, celebrare, quia species
mali est. supra de vit. & hon. cler. cum ab omni. sed vel non in
jungat hujusmodi poenitentiam, vel si injungat, dicat quod
per alium faciat ipsas missas celebrari: & per talem qui si-
bi vicem non redlat: non ergo parochialem, presbyterun
convicinum, qui simili morbo avaritiae laborare posset, a
lias posset fraus legi fieri, arg. sup. de test personas. sup. de jud.
causam, quae & apparet in his quae no. sup. §. cui confitendum
sit. sub §. cui presbyt. resp. 1. quod vitandum, ut not. sup. de con-
trah. emp. § qualitar rescindatur, sub § illud, & tutius est saluti
animae suae, quod tales poenitentias non imponat. quia sem
per est timendum, ne potius avaritia, quam charitas sit in
causa. arg. sup. de censi. ea quae & ex parte, & de dec c. 1 ad fin. &
sanum est consilium a talibus impositonibus sicut & a peri
culosis contractibus abstinere: quia quicquid avari sacer-
dotes sub praetextu charitatis & pietatis deforis pallient
cogitationes tamen suas, & intentionem quam habent de
recipiendis oblationibus omnipotenti Deo nequeunt oc-
cultare, ut supra de usur. in civitate. ergo sic dicit presbyter.
quod charitas moveat ipsum, quia forte poenitens no po
test peregrinari, nec jejunare, nec orare, nec aliud facere,
ostendat hoc per opera, & credam ei: ut scilicet per aliun
non suspectum praecipiat, quod ipsas missas cantari faciat,
vel ipsas gratis celebret: ut sibi aliquid non retineat. Sec
totum quicquid offeretur, occasione ista, studeat paupe-
ribus erogare, sic not. simile, contra episcopos supra de offi
ordin. §. quid pertinet. sub §. debet etiam punire delinquentes, &
sequ. nam & tenetur supportare poenitentem, & eum, que
ad partem poenitentiae, si indigeat relevare, sicut not. supr.
eod §. in quo tenetur. sub §. 2. & ipsum absolvere, ex quo sacer-
dotis judicio bene patet: de poen. dist. 5 c. 1 de consecrat. distin. 3.
in literis
Vtrum poenitentia debeatiterari. Dicunt qui-
dam quod non, quia si ve-
m fuit, nunquam postea fracta fuit: si fracta fuit, poeniten CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0828-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
tia non fit, ut elicitur secundum ipsos ex his, quae no. sup
eod. §. quid si paenitentia. Sed ibi responsum est & expositum
qualiter illae authoritates sunt intelligendae sunt enim ad
idem, sed ad diversa tempora referendae. Item inducunt
oro se illud Apostoli: Charitas nunquam excidit. & mul-
ta alia quae sequuntur. Augu. Charitas, quae deseri potest,
nunquam vera fuit. Idem, Radicata est charitas: securus
esto, nihil enim mali tibi accidere potest. & alias authori-
tates invenies. sup. eo. §. quibus & quot dietis §. illud autem quae-
ri. ver. sed & cordis contritionem. & seq. Prosper. Si Deum ex
toto corde diligamus, nihil erit in nobis, unde peccati de-
sideriis serviamus. Augu. Charitas est aqua, a de qua Do- a
minus in Evangelio, Qui biberit ex aqua, quam ego dabo
ei, non sitiet in aeternum. Ezechiel. Pennata animalia mi-
nime revertebantur, cum incederent, sed unum quodque
ante faciem suam gradiebatur. Salo. Justorum semita
juasi lux splendoris procedit, & crescit usque ad perfe-
ctum diem. Solu. haec quae dicta sunt de charitate, de per
fecta possunt intelligi. dicitur enim charitas perfecta in
via: Uno modo, quo ad sufficientiam. quia scilicet sufficit
ad vitam aeternam habendam, de paen. dist. 3. §. hac autheritu-
te. Alio modo quo ad effectum, vel signum verbi Evange-
lii dicentis, Malorem charitatem sive dilectionem nemo
habet, &c. id est, majus signum dilectionis, sive charitatis,
Tertio modo, quo ad perseverantiam finalem. Augu. Fir-
mum fundamentum Dei stat, immobile habens signacu-
lum, hoc scit Deus, qui sunt ejus horum fides, quae per di-
lectionem operatur, aut omnino non deficit. si qui sunt,
quorum deficiat, reparantur, antequam vita finiatur ista,
& delata iniquitate, quae intercurrerat, usque ad finem per-
severantiae deputatur, de pae. dist. 2 §. non est mirum, c firmum.
Idem sicut ibi sequitur: Nullus eorum ex bono in malum
commutatus finit hanc vitam & intellige firmum funda-
mentum praedestinatione. Unde dic, nullus eorum scilic.
praedestinatorum. & secundum quod hoc tertio modo as
sumitur charitas, possunt intelligi supradictae authorita-
tes de charitate perfecta, quae est in patria: vel intelligas
eas conjunctim, quasi dicat, durante charitate, non potest
peccare homo habens charitatem, secundum Aug. vel dic
non peccare quod sibi imputetur, vel nocivum sit quia sem
per reparabitur. lllud autem August. Charitas, quae deseri
potest, nunquam vera fuit, expone id est incommutabilis,
vel non fuit vera, respectu charitatis Dei saepe enim com-
Saratione facta ad Deum, talia leguntur: ut illud, Astra non
sunt munda in conspectu ejus & illud, Omnis homo men-
dax, & illud, Vanitas vanitatum, & omnia vanitas: de paeni.
dist. 2 §. si Sic ergo charitas semel habita non potest amitti,
si perfecta est: imperfecta vero potest amitti hoc patet in
Adam, de quo certum est, quod charitatem habuit, quam
amisit per peccatum: de paen. dist. 2. §. Romanos. ver. Adam, & c.
ibi seq. usque ad § opponitur & illud idem potest poni exemplum
in Moyie, Aaron, & David: ut in d. § opponitur. usque ad §. cum
Deo, sine charitate nullus adultus adhaerere non potest. &c.
si enim omnis inquit Ex praedictis etiam patet, non solum
nter ipsas virtutes, sed etiam in singulis virtutibus pra-
dus esse, quod probat Greg. multipliciter, exponens illud
verbum Ezech. Et veniebat vir ad portam, quae respicie-
bat ad orientem: & ascendit super gradus ejus: de paen. dist.
2. dum sanctam. Item Aug. Si quis tantam habuerit charita-
tem, ut paratus sit etiam pro fratribus mori, perfecta est in
llo charitas. Sed nunquid mox, ut nascitur: jam prorsus
perfecta est: Non. sed ut perficiatur, nascitur, nata nutri-
tur, nutrita roboratur: & cum fuerit roborata perficiatur:
cum ad perfectionem venerit, quid dicis, Mihi vivere Chri-
stus est. & mori lucrum. Item charitas in quibusdam est
perfecta, in quibusdam imperfecta. perfectissima autem
in hac vita haberi non potest. de paen. dist. 2. §. hinc etiam Alig.
& c. qui vult facere ejus mandata, & seq.
IIs praelibatis veniamus ad solutionem quaestionis
motae sup. in prin hujus §. Ad quod sciendum est, quod
species poenitentiae sunt multae. nam alia est solennis, alia
e CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0829-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
publica, alia privata. Solennis poenitentia dicitumr illa, quae
imponitur alicui invito, quando traditur monasterio pro-
peccato commisso: sed improprie sic appellatur. 50. dist. si
ille. secundum Rayn. Proprie autem dicitur illa solennis
quae fit in capite Quadragesimae cum solennitate, de qua
habes 50. dist. in capite. Et haec non potest imponi, nisi ab e-
piscopo tantum, vel sacerdote de ipsius mandato, secun-
dum quosdam: alii contra, quod dic, ut no. sup. de offi. archi-
pres. §. quae periinent. ver.s & seq. & non nisi pro orimine pu-
plico & vulgatissimo, quod totam urbem commoverit, &
quod tantum ad episcopum pertinet, puta pro homicidio
50. dist. placuit, sacrilegio, incestu, & consimilibus quae gra-
via sunt, horrenda, & publica, de conse. dist. 3. de poen. & ut bre
viter dicam de omni peccato, quod totam commoverit
civitatem, vel villam, vel castrum, per episcopum poeniten-
tia indici debet. 26. qu. 6 c. fin. presbyteri autem de occultis
tantum poenitentiam dare possunt. 16 q. 6 presbyteri. de oc
cultis notoria debent peccatores episcopo publice confi
teri. de poen. distin. 1. indicet. & capi. in actione poenae. & cap. quem
poenitet. in fin. non inferiori, etiamsi abbas sit, nisi super hoc
sit privilegiatus, vel alia justa causa subsit. supra de exces
praela. accedentibus puta necessitatis articulus, ut not. supra eo.
§. cui confitendum. respon. 1. versi. 7. ubi enim malum oritur, ibi
moriatur: & ea quae secrete peccantur, secrete corrigan-
tur: quae vero palam, palam puniantur. 2. qu. 1 si peccaverit
Sed & sunt quaedam occulta, de quibus presbyteri poeni
tentiam injungere non possunt, quae not. sup. eo. §. cui consi
tendum, resp. 1. ver. nec in hoc requiro. & seq. Haec solemnis pae
nitentia non debet imponi clerico, nisi deposito & pro
gravi publico crimine, sic intellige infra eo. quantum, & qu
hanc egerit, promoveri non debet, nec debet, si promotus
sit ministrare in ordine sic suscepto. 50. dist. confirmandum il
lud alienum. Publica vero paenitentia dicitur illa, quae su-
ora dicitur solennis, hac ratione, quia publice fit. inf. e. quae
situm, sed proprie dicitur publica illa, quae sit in facie eccle-
siae, non cum praedicta solennitate, sed quando injungitur
peregrinatio per mundum cum baculo, & pera benedictis
quam quilibet sacerdos potest iniungere, quia nec prohi-
bitum invenitur. arg. sup. de offic. archipres. c. 2. ver. si episcopis
desuerit. nisi forte alicubi posset consuetudo contraria re-
periri, argum. de consec. dist. 4. de trini. supra de cogna. spi. super
eo. hoc etiam non imponitur clerico, nisi deposito, & pre
gravi crimine, de poen. dist. 6. sacerdos. Privata autem poeni-
tentia dicitur illa, quae quotidie sit a iustis, & quae saltem
semel in anno est facienda, quando scilicet aliquis solus &
secrete sacerdoti confitetur. de poen. dist.3 justus. & cap. repe-
ritintur inf. eod. omnis. Ex his autem sola paenitentia solen
nis a iterari prohibetur. nam aliae, sicut probant jura pro-
xime inducta, quotidie iterantur, & sic quaestio facta sup.
eo. §. in prin. est solut 2. quod dic, ut no. de sacra. non iteran. §. qua.
sunt iteranda. ver. de poenit.
cn peccata semel confessa iterum necesse sit con-
fiteri. Videtur quod non, de poen. dist. 1
§. ex his. Sed contra, de, poen. distin. 1. quem poenitet. Solutio. Si
vult iterum confiteri bonum est ad majorem gratiam, &
ad remissionem citius obtinendam, ut dicit dictum capit.
quem poenitet. non tamen tenetur, nisi velit, postquam chi-
rographus peccati, quo semel se diabolo obligaverat, est
solutus. 22. dist. c 2. 15. qu.aest. 1. non est. de poeni. distin. 1. medicina
etenim tota summa debita vacuata, & obligatio semel ex
tincta in perpetuum non reviviscit, de poen. dist. 7. si quis. ff. de
sol qui res. §. aream. Et hoc, quod non teneatur quis eadem
peccata iterum confiteri, verum est regulariter, de poen. dis.
i. non ita. fallit hoc in casibus. Primus est, quando sacerdos
suus, qui imperitus est dat ei licentiam alteri confitendi
nam & discretiori iterum confitendum est, alioquin ne
sciret paenitentiam dare. inf. eod. omnis. de poen. dist. 6. placuit.
& patet in his quae not. supra § quae interrogationes, resp. 1. Se-
cundus est, si contempsit satisfacere, de poen. dist. 3. si Aposto.
lus. Tertius est, quando audita enormitate criminis, ve-
quando alias non pertinet ad presbyterum, ad superiorem
remittit ipsum cum literis, vel aliter argum. 30. q. 2. latorem.
infra eod. significavit. quod tamen intelligas, si occultum est
de consensu paenitentis tantum, non aliter, ut patet in his
quae not. supra eod. § in quo tenetur respons.1. Quartus secun-
dum Rayn. & multos alios, quando venit ad poenitentiam
ficte, non cum proposito abstinendi, vel quia retinuit, vel
concelavit aliquod peccatum. Augu. Scio Dominum ini- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0829-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
micum esse omni criminoso, quomodo ergo qui crimen
reservat de alio recipit veniam: de paenitentia. distinctio. 3
sunt plures. talis igitur debet confiteri, quia cum sine chari-
tate, & ficte confessus fuerit, & licet de uno peccato pae-
nitentiam egerit, tamen absolutus non est, & ideo debet
terum confiteri. argum. de poen dist. 2. §. cum Deo. sine cha-
ritate nullus adultus adhaerere potest. & hanc opinionem
ridetur comprobare Innoc. II. supra de baptismo. cap. ma-
ores. § sed adhuc quaeritur. ubi dicit, quod Dominus opus
mperfectionis non novit. & ideo peccata non ex parte,
sed ex toto dimittit, & sic aut nihil dimittit, aut totum. ul
& patet inf. eodem. cap. quod quidam. Alii contradicunt, di
centes quod de uno potest satisfacere. & si aliud concedent,
tamen ejus fructus quo ad vitam aeternam, non percipie-
tur peccato impediente, quod nondum deseritur, perci-
pietur autem, quando paenitentia fuerit subsecuta, sicut
alias simile dicitur de baptismo. de consec. dist. 4. tunc valere.
confessio tamen est admittenda, infra eod quod quidam. Et
facit pro his, quia non judicabit Deus bis in idipsum, sicui
dicit Naum. vel secundum aliam translationem non con-
surget duplex tribulatio. unde ex quo semel penitus est
de uno peccato per sacerdotem temporaliter, de caetero
pro eodem non punietur, unde Jo. quod geniis humanum
diluvio, Sodomitas igne, AEgyptios mari, Israelitas in er e-
mo perdidit scitote ideo temporaliter pro peccatis punis-
se, ne in aeternum puniret, quia non judicabit Deus his in
idipsum, sed hoc Hier. intelligendum est de his, qui inter
ipsa flagella contriti sunt, & paenituerunt, ut ipsemet ex
ponit. 23. quaest 5 quid ergo de paen. distinct. 3. §. item opponitur de
Hier. & §. authoritas illa Naum. Item pro his est, quod dicii
Greg. super Amos. 3. Pluit super unam civitatem & supe
alteram non pluit: pars una compluta est, & pars super
quam non pluit, aruit. ibi dicit Greg. cum ille, qui proxi-
mum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex
parte una compluitur, & ex parte arida remanet, quia
sunt quidam, qui, cum quaedam vitia resecant, in aliis gra-
vriter perdurant. Hoc tamen non ad criminis veniam, sec
ad pravi operis desertionem defendendum est, de paen. dist.
3 pluit, & §. illud autem. Quintus casus est generalis, in illis
scilicet casibus in quibus secundum quosdam peccata di
cunt redire, quod dic, ut no. inf. eo. § seq.
Tutrum * peccata semel dimissa iterum redeant. hice
E sunt diversae opiniones. Primi dicunt quod quantum-
cunque quis paenitentiam egerit de peccatis, si post mo
dum incidat in mortale, peccata praeterita, quae per paeni
tentiam factam sibi dimissa fuerant, redeunt simpliciter,
& quo ad reatum, & quo ad paenam, & quo ad omnia, &
pro his sunt multae authoritates. Prima est illa, In memo
riam redeat iniquitas patris ejus. Secunda illa Evangelii,
Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam roga
sti me, &c. & sequitur, Iratus Dominus tradidit eum tor-
toribus quousque redderet universum debitum. & sic pa
ter meus caelestis faciet vobis. ubi Rabanus ait, Conside
randum est, quod dicit, Universum debitum, quia non so-
lum peccata, quae post baptismum homo egerit, reputa
buntur ei ad paenam, verum etiam originalia, quae in ba-
tismo ei dimissa sunt. Tertia illa Aug. Si ludas teneret il
lud, ad quod vocatus est, nullo modo ad eum sua vel prae-
terita, vel parentum iniquitas pertineret. Quarta illa Greg.
qua dicitur, quod si non dimittimus ex corde, quod in no
ois delinquitur, etiam illud quod per paenitentiam dimis-
sum esse gaudeamus, a nobis exigetur. Quinta illa Aug. Si
non dimiseris, revocabo te, & quicquid dimiseram repli
cabo tibi. Sexta illa quam quidam pater ait, Qui dirini bo-
neficii oblitus, suas vult vindicare iniurias, non solum de
futuris non merebitur, sed etiam praeterita, jam sibi dimis
sa esse credebat, ad vindictam ei replicabuntur. Septima il-
la Bedae. Revertar in domum meam, unde exivi. ubi sic di-
tit Beda: Timendus est iste vers. & non exponendus, n
culpa, quam in nobis credebamus extinctam, per incuriam CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0830-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
nos vacantes comprimat. haec omnia invenies de poeni. dist.
4. a principio, usque ad §. horum vero. Secundi dicunt, quoc
non redeunt: sed ideo dicuntur redire peccata dimissa, quia
propter ingratitudinem ita reus & damnandus constituitur
peccator, cum iterum in mortale incidat post poenitentiam
sicut ante fuerat, & facit pro his, quia non dijudicat Deus
bis in idipsum, quod dic, ut not. supra eo. §. prox. vers. alii con-
cradicunt & seq. Prosper. Qui recedit a Christo, & alienus a
gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem vadit: sec
non id quod remissum est, recidit, nec in originali peccatc
damnabitur, qui tamen ea morte afficitur, quae ei propter
dimissa debebatur, de poen. dist. 4. § qui autem dicunt, quod pec-
cata. & c. seq qui recedit a Christo. Tertii dicunt, quod redeunt,
sed in quatuor casibus tantum. Primus est in fraterno odio,
ut apparet in illis authoritatibus quae inductae sunt sup. eo
ver. 2. & 4. & seq. Secundo in apostasia, vel haeresi de paen. dist
4. quicun§. Tertio si contemnit quis poenitentiam sibi in
unctam adimplere, de paen. dist. 3. si Apostolus. sive quando ne
gligit confiteri scilicet per annum, secundum quosdam
infra eod. omnis. & pro duobus proximis casibus inducunt
illud, quod dicitur de sacco pertuso. & quod melius est
viam Domini non agnostere, quam post agnitam retroi-
re, de paen. dist. 4. de pertuso. & c. refugientes, & c. si averterit se ju
stus. ubi dicitur, quod in perpetratione malorum, nulla de-
bet esse fiducia praeteritorum. Quarto, si poenitentiae factae
poeniteat. 17. q. 4. sunt qui opes. unde versus.
frater odit, vel apostata sit, renuitque fateri:
Peenituisse piget, pristina culpa redit.
Quarti dicunt, quod nullo modo redeunt, sed quando com-
mittuntur peccata ejusdem generis, dicunt redire qua
dam similitudine, sicut flores redeunt in vere. ad hoc facit
luthoritas Ber. super illud Canti. secundo, Tempus puta-
tionis advenit, ubi sic dicit. Quis ita ad unguem omnia a se
super fiua resecavit, ut nihil se habere putet putatione di
gnum: credite mihi, & putata repullulant, & effugati
redeunt, & reaccenduntur extincta, & sopita de uno ex
citantur. parum est ergo, semel putasse, saepe putandum
est. immo si fieri potest, semper quod putare oporteat, s
non dissimulas juvenis, quantumlibet in hoc corpore ma-
nens profeceris, erras, si vitia putas emortua, & non ma
gis compressa velis nolis, inter fines tuos habitat Jebu-
leus, subjugari potest, sed non exerminari. unde in tante
discrimine consilium est observare diligenter, & mox u
renascentium vitiorum capita apparebunt prompta seve-
ritate succidere
DE jure canonico ridetur secunda opinio probabilior
nec obst authoritates pro prima opinione inductae
quia exponendae sunt, quo ad ingratitudinem tantum
nam quanto magis quis Dei benignitate abusus fuerit
tanto acrius punietur, peccata tamen semel abolita & di-
missa nunquam redeunt. unde dicit Gelasius. Divina cle-
mentia peccata in abolitione semel dimissa, iterum in ul-
tionem venire non patitur. 23. qu. 4. si illic & Prosper dicit
quod nunquam repertitur ad idem quod remissum est.
de poen dist 4 qui recedit. & hoc probant jura alia dilucide &
aperte. C. de insantibus expo. unusquisque. de paen. dist. 1 quantum
libet in fin. vers sed Iesus. & c. miror. § aliis. & ca. tres. & distin.
sed quando ex hoc. & §. itaque. & c. perinde est credere. & dist. 4
quid est quod dicitur. & cap. qui recedit & ca. divina clementia &
dist. 5. consideret. vers. pium tamen est de cons. dist. 4. quaeris & inf.
de sent. excomm. ta noscitur & c de catero ff. de ser. expor. servus ff.
de sol qui res. §. aream.
Et, anficte poenitenti vel in mortali peccat.
existenti prosint opera
de genere bonorum. Et quidem secundum Aug. nullum
malum impunitum remanet, nec aliquod bonum irre-
muneratum. unde dic, quod bona, quae fiunt in tali statu,
sive sint orationes, sive jejunia, sive peregrinationes, &
praecipue eleemosynae ex causa devotionis, & pro Deo
factae, valent ad quinque Primum est, quod diabolus in
tali homine non habet tantam potestatem, quantam ha-
beret si bona opera non essent. ad quod facit quod narrat
Gre. in Dialogo de Judaeo, qui munierat se signo crucis a
& ideo daemones non potuerunt ei nocere: diabolus verc
qui eum primo invenerat, retulit hoc majori daemoni, &
cateris in haec verba: Inveni vas vacuum, sed signatum CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0830-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Secundum est, quia valet ad assuefactionem bonorum o-
perum, sicut dicitur de baptismo Joannis, quod non valuit
ad remissionem peccatorum, sed ad assuefactionem bene-
faciendi, & habilitationem quandam, de consec. distin. 4 non
regenerabuntur. Tertium est ad minus supplicium toleran-
dum, de paen. dist. 3 si quis autem non habens charitatem, & argu.
& dist. ad haec Deus. & ca pen. distin. 4. § finis. sup. de cele mis. cum
Marthae. §. si. 13 qu. tempus Quartum est, ad corporalem pro-
speritatem & divitias obtinendas: de pen distin. 3. cavendum
16. q. 1. revertimini, & c. decimae. 22 q. 2. si qualibet. Quintum est
ad hoc, ut Dominus eum respiciat, & cor ejus ad poeni
tentiam citius illustretur. de poen dist. 5. falsas in fi. nunquam
tamen valet, quo ad vitam aeternam promerendam, quia
qui sine charitate est, Deo placere non potest, ut not. supra
eod. §. quibus & quot dietis. sub § illud. ver. sed & cordis contritio-
nem & seq. Sed pone, quod aliquis existente in charitate,
multa bona fecit pro Deo, demum incidit in mortali, &
sic bona opera, quae fecerat, extinguuntur, & quae facit
mortua sunt, iterum resurgit per poenitentiam & revivi-
scit: nunquid & bona opera reviviscunt cum eo tam ex
tincta sive mortificata, quam mortua. ad hoc dicendum est,
quod illa quae mortificata sive extincta fuerint, per pecca-
tum superveniens per poenitentiam subsecutam revivi
scunt, & resuscitantur, sicut & ipse. illa vero, quae in pecca-
to fuerunt facta, & sic mortua, cum nunquam spiritum
vitae gratiae Dei habuerint, resuscitari non possunt. unde
versus.
llla reviviscunt, quae mortificara fuerunt.
Vivere non possunt, quae mortua nata fuerunt.
& secundum hoc exponendae sunt authoritates de hac
materia loquentes. primo illa Aug. dicentis, Pium est cre-
dere, & nostra fides hoc expostulat, & cum gratia Christ
in homine destruxerit mala priora scilicet per paenitentiam,
etiam remuneret & bona. nam cum destruit quod suum
non invenit, amat & diligit quod in peccante plantavit. &
haec satis plane intelliguntur de operibus factis in charita
te, quae mortificata fuerunt per peccatum, sed postea per
paenitentiam reviviscunt. Secundo illa Hier. qui sic ait: Si
quando videris inter multa opera peccatorum facere quen-
juam aliqua, quae iusta sunt, non est tam injustus Deus, ut
propter multa mala opera obliviscatur paucorum bono-
rum, intelligas tu, quin remunerat in hac vita ad minus.
nam hic loquitur de bonis factis in statu peccati sine cha-
ritate quae etiam remunerantur quinque modis, ad quos
valent. sicut no. sup. eo. §. ver. primum. & seq. leguntur autem
omnia haec. de poen dist. 3. pium. & seq. omnibus. usque ad §. paeniten-
tia ergo.
Uid de operibus factis in charitate, sed postea morti-
U ficatis per peccatum, nec postea resuscitatis per paeni-
tentiam. Dic quod ad illa quinque valent, de quibus not.
supra eodem. §. respons. i. sed contradicere videtur Ezech. ubi
dicitur, Si averterit se iustus a ijustitia, & fecerit iniquita-
tem, nunquid vivet, omnes iustitias ejus quas fecerat, non
recordabuntur: in peccato suo morientur, & non erunt in
memoria justitiae quas fecit. super quem locum dicit Greg.
hoc nobis maxime considerandum est, quia cum maia
committimus sine causa, ad memoriam transacta bona
revocamus, quoniam in perpetratione malorum nulla
debet esse fiducia bonorum praeteritorum, sed hic subau-
diendum est, quantum ad vitam aeternam nisi vera paeni-
tentia fuerit subsecuta, valebunt tamen ad alia, ut sup. no
Quid ergo, si aliquis paeniteat, vel dicit se paenitere, de pec-
catis, tamen dicit se debilis naturae, & male complexiona-
tum, nec posse subire onus paenitentiae, nunquid talis est
ad paenitentiam admittendus: & proderunt ei opera bona.
quae faciet etiam ad vitam aeternam: Videtur quod non
quia non paenitet perfecte. nam perfecta paenitentia co-
git peccatorem omnia libenter sustinere: ut patet in his
quae not supe § quid sit paenitentia. Item non videtur habere
charitatem, quia charitas omnia vincit, & fortis est: ut mors
dilectio. ad idem 13. q. Quis nos separabit a charitate Christi.
tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nudi CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0831-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
tas, an periculum, an gladius & iunge hic quod not. supra
eod. §. verum poenitentia. respon. 1. & §. quibus & quot dietis sub §. il
lud. versicul sed & cordis contritionem. & sequen. Ad hoc dicas.
quod sacerdos debet talem monere ad poenitentiam, quamn
iniunxerit adimplendam, secundum ea quae not. supra eo.
§. qualiter sacerdos. ostendendo qualiter Adam cum poste
ritate sua pro uno peccato quod satis leve videretur, ho-
die punitus est graviter, unde consideret peccator quanta
poena debetur ei pro tot, & tantis sceleribus commissis. &
alia de quibus in d. § no. si potest eum frangere, det ei tale
poenitentiam etiam cum voluntate sua, de qua verisimile
sit, quod eam possit perficere, & portare ne deterius ei com-
tingat, postea violando, si non potest perficere sicut vellet
nuliatenus dimittat eum a se recedere desperatum. nam
sacerdos, qui poenitentiam denegat, reus est animarum.
16. q. 6. si presbyter. & &6. dist. religiosum. infra de reg. iur. c pen. &
ult & ideo antea injungat ei unum Pater noster, vel quod
vadat ad ecclesiam semel in hebdomada, vel aliud etiam
levius. sed & omnia alia bona quae fecerit sibi nihilominus
in poenitentia injungat, & mala quae pro Deo patienter
tolerabit, sicut not. sup. eod. §. quis sit effectus. sub §. flagella. versi
sit igitur cautus. ostendat tamen ei, quod illud quod minus
faciet, hoc complebit in purgatorio: & sic ipsum admit
tat, dum tamen poeniteat de peccatis, vel dicat se poenite-
re, & habere propositum de caetero abstinendi. & semper
sibi caveat ne se oneret, ipsum simpliciter absolvendo. se-
jundum ea quae not. inf. eo. sub rubric. de remissionibus §. ad quid
valent. versicu. illud etiam consulimus. & sequen. Inducunt no-
ad haec multa. Primum est exemplum Domini, qui nun
quam legitur gravem paenitentiam injunxisse, sed dice-
bat, Vade, & amplius noli peccare, ne deterius tibi contin-
gat. Item in Evangelio. Nolite mittere vinum novum ir
utres veteres. Secundum illud Chrysostomi, si erramus
modicam paenitentiam imponentes, nonne melius est
oropter misericordiam rationem reddere, quam propter
aliquam crudelitatem: 26. q 7. alligant. Laboret autem ad
hoc sacerdos praecise, ut peccatorum causas & radices pec-
candi a se removeat, & omnem occasionem & opportuni-
tatem peccandi pro posse a se tollat. Aug. Satisfactio pae
nitentiae est, peccatorum causas excidere, nec suggestio
nibus eorum aditum indulgere. Si ergo & sacerdos gau-
dere non potest de omnimoda purgatione ejus, gaudeal
sa Item in hoc, quia videt quod ad purgatorium ipsum tras-
mittere potest, a gehennae cruciatibus liberatum, ut pater
in his quae not. supra eod. §. quis sit effectus. sub §. is est igitur ef-
fectus, & talia erunt bona, quae fecerit fructuosa, quia in cha-
ritate est, quamyis non perfecta, ut patet in his quae notat.
supra eod. §. utrum poenitentia. respon. 1. Sed quid, si quis dicat,
quod non habet propositum abstinendi in posterum, quod
vult abstinere ab uno, sed non ab alio: Dic quod talis non
est in charitate, nec prosunt ei bona quae facit ad vitam ae
ternam: quamyis prosint ad alia, de quibus nota. sup. eod. §
resp. 1. est tamen ejus confessio admittenda. & ei de pecca
tis commissis consilium exhibendum. & ad agendum ve-
ram paenitentiam est crebris & salubribus monitis indu-
cendus. infra eod. quod quidam. & si publicus sit, ad hocerit
per censuram ecclesiasticam compellendus, ut nota. eod. §
qualiter sacerdos. sub §. si vero sacerdo.
Quibus* mortuis suffragia ecclesiae prosint. A
noc sciendum est quod anime
defunctorum quatuor beneficiis adjuvantur scilicet mis-
sarum celebrationibus sanctis orationibus charorum elec-
mosynis, & jejuniis cognatorum, ut no. sup. eo. §. & ad quid
tenetur. sub § quid sacerdos. versic. sed contra. & dicit August
non aestimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus
pervenire, nisi quod pro eis sive altaris, sive orationum, si-
ve eleemosynarum sacrificiis solenniter supplicamus i3
3. 2 non aestimemus. & c. animae. 2 Machab. 12. fortissimus Ju-
das collatione facta, t2 mil. dra chmas argenti misit Hiero-
solymam offer. ibi pro peccatis mortuorum, ergo sancta
& salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a pecca-
tis solvantur. Quibus autem mortuis haec suffragia pro-
sint, non est facile determinare in specie, nam & in genere
diversae sunt opiniones. Primi dicunt, quod illis, qui sunt
in inferno, nihil penitus prosunt, sed tantum his, qui sunt
in purgatorio. & pro his multae faciunt rationes. Secun-
do, quia ecclesia non orat, nisi pro fidelibus defunctis. quoc
videtur intelligendum de his, qui decesserunt in fide in- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0831-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
formata per dilectionem scilicet operante. Tertio, qui
ecclesia non pro civibus Babylonis, sed pro suis tantun
orat, vel laudat Dominum, quando dicit Sanctus sanctus
sanctus: quasi dicat sanctus pro eis, qui regnant in calo
sanctus pro eis, qui patiuntur in purgatorio. sanctus pro-
his, qui peregrinantur in mundo, & propter hanc eanden
rationem hostia sacrata dividitur in tres partes in altari-
Ecundi dicunt, quod prosunt omnibus regeneratis,
qui dum viverent meruerunt, quod possent eis talia
prodesse post mortem, nulla facta distinctione, utrum de
cesserint in mortali, vel non & quia non possumus ad ple-
num discernere, qui sunt hi, qui hoc meruerunt, & quisunt
hi, qui hoc non meruerunt, debemus generali oratione
ro omnibus regeneratis orare, melius enim supererunm
ista his, quibus non obsunt, nec prosunt, quam eisdem es-
sent, quibus prosunt, nam & secundum Augu. est quidam
vrivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post
mortem, nec tam malus, ut ista post mortem eis non pro-
sint: est vero talis in bono, ut hoc non requirat. & est rur-
sus talis in malo, ut nec in his valeat, cum hac vita transie
rit, adjuvari, quo circa omne hic meritum comparatur
quo possit post ritam relevari quispiam, vel juvari: & sub-
ditur. Cum sacrificia altaris, sive quarumcunque elee mo
synarum, pro baptizatis hominibus offeruntur, pro valde
onis gratiarum actiones sunt, pro non valde bonis pro-
pinationes sunt, sed pro valde malis, etsi nulla sint adjuva-
menta mortuorum, tamen qualescunque vivorum con-
solationes sunt, quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt
ut si plena remissio, aut certe, ut tolerabilior eis sit ipsa da-
natio, probantur haec 13. q. 2 tempus, & c. non aestimemus. Di-
cunt autem Theologi, quod quamvis Augu. videatur sic
distinguere quatuor genera hominum, non tamen pont
nisi tria. nam mediocriter boni, & mediocriter mali iden
sunt. Item communiter primorum opinioni adhaerent. I-
cet enim secunda sit magis pia, tamen prima est magiso-
tholica, & videtur expresse confirmari per gl. positamu
Thessalo. 4. ubi dicit, Nolo vos ignorare fratres, de dormum
tibus, &c qui spem non habent, gloss. qui sine fide, oper
te per dilectionem ejusque sacramentis de corporibus eri
erunt, frustra illis a suis hujus pietatis impenduntur offi-
cia, cuius dum hic essent, pignore caruerunt, non miseri-
cordiam sibi thesaurizantes, sed iram. Quod autem ar
Aug. in libro, qui Enchiridion dicitur & transumptive. 1n
q. 2. c. tempus quod inter homines. nempe quatuor esse hom
num genera. id verum videri potest: atque id probat tes
tus rotundus & formalis, qui nulla indiget inductione in
crecurrat. 32. quae. 2. ubi juncta gl. super verbo, quatuor. dicit illi
textus, qui est ejusdem Aug. Invenimus rem miram in i
stis generationibus ancillarum & liberarum sde quibus scri
ptum est Gen. 21. cap. 1 quatuor scilicet genera hominum, in
quibus completur figura totius populi Christiani, ut nos
lit quod in tribus illis dictum sit. Ego sum Deus Abrahan
Deus Isaac, Deus Jacob. ut Exo. c. 3. In omnibus enim Chri-
stianis, fratres, attendite, aut per malos nascuntur boni,
aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per
malos mali, amplius istis generibus quatuor non potest
inveniri. Vide hoc textu probari quatuor esse hominum
genera. Sed contra sententiam Aug. est textus apertissi-
mus in l. summa ff. de statu hom. Ubi clarissime probatur duo
esse tantum hominum genera, nempe omnes homines aut
unt liberi, aut servi, Sed ad hanc legem facile responderi
potest, quod ejus dispositio sit vera, si hominum conditio-
nem & statum spectemus. Adversus eundem Augustinum
adduci potest textus formalis inc. duo sunt genera. 2. q. 1 qui
textus est Hieronymi in libro ad quendam Levitam de
duobus hominum generibus. Hoc contrarium solvi po-
test ex gloss. in dictoc. duo sunt genera. ut textus Hieronymi
rocedat, quo ad hominum officia-
Agistri canonum contrarium asserunt dicentes, quod
N August. ponit quatuor genera hominum. unde dixit
Hugo, quod opinio Theologorum quae ponitur supra eod
sub §. secundi versic. dicunt autem. parum distat ab haeresi.
cum eundem constituat simul & semel bonum & malum
esse. Sed haec tanquam incompassibilia sese minime com
patiuntur, ut supra de bapt. majores § sed & adhuc quaeritur.
uia si est mediocriter bonus, est bonus. si mediocriter CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0832-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
malus, est malus. Item in igne purgatorii nullus est nisi
bonus, quia nullus est ibi, qui decesserit in mortali & pri
veniali nullus malus est, unde dixit Hugo cum Aug. imo
cum veritate, sicut asserit, quod quatuor sunt genera de
functorum, sicut praemissum est. Primi sunt mediocriter
mali, & hi damnantur & puniuntur in inferno. tamen o
rationibus adiuvantur, ut mitius ad tampus puniantur.
nec obstat, quod in inferno nulla est redemptio. hoc eninm
de plano verum est. sed propter hoc non negatur imo po
tius concedi videtur, quod ibi sit poenae remissio, sive alle
viatio. Et pro hac via facit quod legitur in vita beati Bran-
dani, quod in die Dominico quievit Judas in die lunae re
diit ad poenas. sed tamen non est Authentica, & etiam Ju
das non fuit mediocriter, imo valde malus. Huic tame sic
obiicitur, pone enim quod celebratur pro tali, alleviata est
poena aliquantulum. verbi gratia, ponamus pro millesima
parte. Item celebratur, & alleviatur alia millesima, sic igi
tur si mille missae dicantur, ab solutus erit talis omnino a
poena. sed dic quod hic non sit quantitativa, sed qualitati
va remissio. vel melius, nulla sit remissio, sed alleviatic
qualiscunque, sicut est videre in homine ferente onus gra-
vissimum, & famelico, qui si detur panis ei, & comedat
non propter hoc deponit onus, sed facilius fert, sic talis in
quantitate non deponit poenam, sed alleviatur, & han-
ratione, reddit magister Petrus Comestor. J0. dixit, quod
semper tollitur de poena pars millesima, & de eo quod re
manet pars millesima, & iterum de eo quod remanet pars
millesima, & sic semper aliquid remanet, & quicquid dica
tur, semper remanet illa poena, de qua dicit Augu. si mal
possent, mallent in inferno Deum videre, & in poenis quam
extra poenas Deum non videre. Chryso. Ergo multo gra
viores, quod gehenna est, dico cruciatus removeri & abii
ciab illa gloria. nec puto ita acerba esse gehennae incendia,
ut sunt illa, quibus torquetur is, qui arcetur a conspect
bus Dei. sic ergo nulla est redemptio in inferno. Secund
sunt valde mali, & his in nullo prosunt suffragia, licet vi-
deatur contradicere id quod legitur de E. Gr. quod cum
quodam tepore ante pasatium Trajani Imperatoris quo
dam transiret, recordatus ejus clementiae, amarissime fle-
re coepit, & tandiu pro eo ante altare sancti Petri filens o
ravit, donec dormivit, & ei dormienti vox dixit, Trajanun
precibus ejus a poenis infernalibus liberatum, sed de caete
ro caveret, ne pro aliquo infideli defuncto orare praes-
meret: sed sicut dicunt magistri, pius & misericors Domi
nus ex aliqua latenti causa animam ipsius reservaverat ex
tra profundum inferni, precibus. Beati Gregorii liberanda
nec sunt specialia trahenda ad consequentias. & si quaeras
causam, non potest, nec debet reddi de secretis divinis: nisi
hoc, Oaltitudo divitiarum, &c. sicut & de hoc no. supra de
rescrip. §. quas vires. ver. aut quaeritur de secretis divinis. Terti,
sunt valde boni, pro quibus salvandis non est orandum: vel
non est pro ipsis specialiter orandum: & sic intellige quod
injuriam facit martyri, qui orat pro martyre: sed in gene
rali oratione, quae sit pro mortuis intelligitur etiam laudari
Deus, qui salvavit eos. Quarti sunt mediocriterboni: &
pro his & generaliter, & specialiter, secundum omnes o
rare possumus & debemus, & his prosunt suffragia: nor
solum ad allevationem poenae, sed etiam ad remissionem
& liberationem. Sic secundum Hugo. intelligi debet, quod
dicit Aug. 13. q. 2. tempus. nec obstat finis ipsius cap. ubi vide
tur Aug. restringere se ad tria genera hominum, sicut di
cunt Theologi: quia sic est ipsa litera exponenda, ut non
requirat, scilicet quantum ad valde bonos, ut nec in hi
valeat, scii, quantum ad valde malos, quo circa, quasi dicat
quia illis tantum prosunt, qui sic muruerunt omne meti
tum, scilicet in hac vita, de consecr. dist. 1. hic ergo. 13. q. 2 in prae
senti seculo. pro non valde malis, id est, pro mediocriter
malis propitiationes, quia propter talia videtur eis Domi-
nus propitius esse, quia ad tempus mitius punit ipsos, &
hic videtur tacere de mediocriter bonis, sed dic, quod sta
tim eos comprehendit, cum subdit, quibus aliqua prosumi
scilicet mediocriter bonis, & mediocriter malis plena re
missio, sc. quo ad mediocriter bonos. aut certe ut tolerab
lior sit eis ipsa damnatio, quo ad mediocriter malos. Nec
obstat gl. inducta pro Theologis supra eodem. sub §. Secundi
vero dicunt, quia & ipsa & omnes authoritates, quae viden
tur innuere, quod non sit orandum pro damnatis, nec eis
prosunt suffragia, de valde malis intelligi debet. Non est CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0832-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
mihi copia tanti, ut hic diffiniam quid debeas praecise te
nere: nec Inn. IIT. qui tantus erat, noc voluit diffinire, sed
reliquit hoc dispensationi, & discretae invest igationi supra
de celeb. mis. cum Martae. § si. tamen sententia Theologorum
celebrior est, & verior videtur: ut patet in his quae notat
infra eod. sub rub. de remissionibus §. quibus & §. ubi operantur sed
& dicit August. cui innititur Hugo, quod qui impoenitens
finitur: semper plenius iniquitate sine charitate torque
tur sine fine: de poen. dist fin. in fin. & quod nullo juvatur re-
medio. 25 dist. §. alias, & patet in his quae not. supra eod. § quis
sit effectus. sub §. is est igitur effectus. ergo non videtur, quod in
tali operentur aliquid opera charitatis nec obst. quod di-
cit Augu. 13. q. 2 tempus. ad finem. ibi, quibus autem prosunt.
&c. quia quod ibi dicit, intelligendum est de his tantum,
qui sunt in purgatorio, illi enim aut omnino liberantur.
ex quo, scilicet videtur Domino, quod satis puniti sunt
aut tolerabilior est ipsa damnatio, id est, punitio, quia licet
non exeant statim, tamen alleviantur: sive levius ferunt
poenam. Hi etiam qui sunt in purgatorio, possunt dici bo-
ni, & mali, diversis respectibus poni enim sunt, quia sal
vantur: mali vero sunt, quia mala sustinent, & sustinebuni
quousque a poena purgatorii misericorditer liberentur.
T nota, quod quidam faciunt pro his tertium, quidam
& septimum, alii trigesimum, alii quadragesimum, vel
centesimum, vel anniversarium diem, de quibus tangitur
sup. de testa c. fi. & habet quilibet suam propriam rationem.
secundum Hugonem. Hi enim qui servant tertium diem,
habent respectum ad Trinitatem, vel ad resurrectionem
Christi, qui tertia die resurrexit. supra de summa Trin. c. 1. re-
surrectionem cum Christo mortuis peroptantes. Qui ve-
ro septimum faciunt, optant eis quietem septimae aetatis,
quae cum octava occurrit, vel optant eis stolam animae &
corporis. septenarius enim constat ex trinario & quater-
nario numero, trinarius pertinet ad animam, quae est ira-
scibilis, concupiscibilis, & rationabilis, vel propter suat
tres dotes. quaternarius vero ad corpus, quod constat ex
quatuor elementis, vel propter suas dotes quatuor, quas
habebunt, ad quod accedit, sup. de celeb. mis. in quadam. Alii
faciunt tricenarium, quod constat ex duobus quindena-
riis: quindenarium autem ex septenario, & octonario com-
stat. per septenarium significantur patres veteris, Testa-
menti, qui septimum diem septimam septimanam, seoti
timum mensem, septimum annum celebrabant. per octo-
narium vero intelliguntur patres novi Testamenti, qui o-
ctavum diem Dominicae resurrectionis, id est, diem Do
minicum, & octavas sanctorum reservant, & celebrant.
per primum autem quindenarium intelligitur praesens
rita patrum utriusque Testamenti, per secundum futura:
qui ergo servant tricesimum optant mortuis, ut sicut in
hac vita fuerunt in fide cum patribus utriusque Testa-
menti, ita sint cum eis gloriantes aeternaliter in futura
Qui autem quadragesimum servant, repraesentant Do-
minicam sepulturam, optantes mortuis gloriam habere
cum Christo: qui quadraginta horis iacuit in sepulchro,
computata hora nona, in qua emisit spiritum, & ultima
hora noctis Dominicae, in qua resurrexit, secundum Au-
gust. Centesimum vero facientes, optant morti is aeter-
nam beatitudinem, quae per centenarium, ultra quem
non est numerus, designatur. Hi vero qui anniversariam
faciunt optant mortuis ritam aeternam, quae est sine fi
ne, & quasi annus in se revolvitur, vel quia ibi est identi-
tas, & nulla varietas invenitur. Sunt & aliae rationes, qua
leguntur. 13. quaestion. 2. §. observatione. & capit. sequentio. &
capit quia alii. Haec suffragia prosunt mortuis, ut dictum
est. Sed pone, quod duo homines decesserunt, unus dives
pro quo multa fiunt suffragia, alius pauper, de quo pauci
vel nullus specialiter cogitat, sunt tamen ejusdem meriti,
quis exibit primo de purgatorio: dicit Hugo. quod suffra-
gia missarum & Psalmorum, quae communiter fiunt pre-
omnibus communiter prosunt eis. de consec. dist. 5. non me-
diocriter. jejunia vero, & eleemosynae, & orationes specia-
les pro divite factae specialiter, & eidem pro quo specia-
liter fiunt, non alii, pro quo non fiunt specialiter prode-
runt, & sic citius exibit dives Alii dicunt, quod una & ea-
dem die exibunt, quia & opera charitatis sunt omnia
haec, quae siunt pro mortuis. unde is pro quo specialiter sit,
non sentit plus alleviationi quam alius, quia charitas non
agit perperam, non inflatur, non quaerit quae sua sunt, sed CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0833-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
omnibus communiter se participat. ut patet de poeni. dist. 2.
per totum, & in his quae not. supra eo §. quibus & quot dietis. ver.
Prosper. & praecedentibus. Potest dici quod haec opinio supra
proximo versiculo notata verior sive benignior est. quic
enim admittit is, pro quo specialiter sit, si alii alleviantur,
sicut & ipse, dum tamen de alleviatione sua nihil diminua-
tur, certe invidia & charitas contradicunt. si ergo in chari-
tate fiunt opera, omnibus qui in charitate sunt, prodesse
debent, & sic non citius exibit dives, quam pauper. nisi
forte quilibet haberet de alieno centum libras, quas resti-
tuit haeres divitis: pauper autem non habuit quid restitue
ret. & ideo magis erit in purgatorio, ut sic restitutio, quam
debuit facere, in poenam aliam commutetur. argum. in his
quae no supra de maledic. §. qualiter quodlibet genus. sub §. blas
phemnantes. versic. quolibet quoque ilorum praedictorum dierum
&c & quod opera charitatis omnibus qui sunt in charita
te, prosint etiam vivis probat August dicens. Credendum
est enim & pietas fidei expostulat credere, quod omnes
eleemosynae totius ecclesiae & orationes, & opera iustitiae
& misericordiae succurrant recognoscenti mortem suam
ad conversionem, ideoque digne poenitere nemo potest,
quem non sustineat unitas ecclesiae. de poeniten. distinctio. 6.
ta.1. Quid ergo valent specialia suffragia facta pro paren
tibus, ut tu qui filius haeres es non damneris, nam ad hoc
obligatus es quinque legibus. Prima est lex naturae, se
cundum illud Matthaei7. Omnia quaecunque vultis ut fa-
ciant vobis homines, &c. ad idem. ff. de reg. iur secundum na-
turam. Secunda est lex scripturae. Ecclestiastici. 7. Mortu-
non prohibeas gratiam scilicet orandi, & benefaciendi
pro ipso, nam ad hoc es astrictus. Tertia est lex amicitiae
& clestastici. 6. Si possides amicum, in tentatione posside il.
lum, qui enim amicus est omni tempore diligit. & ipsi cla-
mant. Iob. 19. Miseremini mei, miseremini mei, saltem vos
amici mei, quia manus Domini tetigit me quasi dicat quia
mundus & caro, & vitae superbia, de quibus in vita confi-
debamus, & amicos nostros esse credebamus, derelique-
runt & deceperunt nos. Gregor. Lex amicitiae est, ut qui
diligit in prosperitate diligat, & in tribulatione. Quarta
est lex iustitiae, nam haereditas cum onere suo transit, &
nos nihil habemus, nisi a mortuis, quia juxta vulgare pro-
verbium. Totum fuit alterius, totum erit alterius, nec illi
dhuc remanebit, ergo ferendus non est, qui lucrum qui-
dem amplectitur, onus autem ei annexum contemnit. C
de cadu. tol. L.unica. §. pro secundo. & si non habes aliud a pa-
rentibus tamen genuerunt te ad minus. ergo sicut dicitur
E clesiastic. 7. Honora parentes tuos: quia non esses, nisi i
psi essent. Item omnes sumus fratres, & secundum carnem,
& secundum spiritum, ergo vae soli. & frater: & qui a fratre
juvatur, quasi civitas firma. & Ephes. 5. Nemo unquam car-
nem suam odio habuit, id est, habere debuit. quod est, si non
diligit, & ei subveniat, quia qui non est mecum, contra me
est. Quinta lex est collatio Judae, quae hoc diffinit. cum e-
nim Judas in bello strenuus prohibuisset suis, quod nor
intenderent spoliis habita victoria, inventi sunt quidam
de suis mortui, qui contra prohibitionem suam spoliis in
tenderant. ipse autem habita collatione cum sapientiori
bus utrum pro talibus esset orandum: & diffinito quod sic
quia esse poterat, quod inter flagella contriti essent, ante-
quam spiritus exhalaret, misit duodecim mi. drachmas
argenti, &c. sicut legitur 2. Machabaeor 2. Secundo valeret ad
orationem acquirendam, & quaerelam sanctorum expe-
ctantium vitandam, nam verisimile est, quod animae libe-
ratae orent pro illis, quorum suffragiis sunt adjutae. Esai. 2
lbi erit gratiarum actio, & vox laudis. Psal. Me expectant
justi, donec retribuas mihi scilicet id quod pro me orant,
ut cum ipsis veniam. Apocaly. 8. Vindica Domine sanguinem
nostrum, de his, qui habitant in terra, id est, terrenis inhian-
tes, non curant de nobis. & sequitur, Sustinete modicum
tempus, donec impleatur numerus fratrum nostrorum.
Tertio, valet ad eritandam confusionem querelae pater-
nae, & amicorum dicentium in die judicii conquerende
de te, quod etiam ea quae praeceperunt, vel debuerunt tibi,
praecice non fecisti. unde conqueritur pater de malo filio-
Quarto, ad bonum exemplum praebendum aliis, qui post
te venient. Quinto, ad laborandum pro teipso. nam qui
pro alio orat, pro seipso laborat. Sexto, & ultimo, ad ho-
norandum illum, pro quo specialiter fiunt suffragia. nam
sic ut dicitur, aliae animae suffragiis participantes ei, pro- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0833-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
quo fiunt, regratiantur, & coram eo portari, sive reprae
sentari intellipuntur, sicut coram domino ad mensam se-
dentis, sed postea proportionaliter dividenti cibaria, vel
encaenia aliqua deportantur.
Quae poena. * sit pro peccatis singulis injungenda. co
Circa hoc sunt diversae opiniones. Qui-
jam enim dicunt, quod omnes poenitentiae arbitrariae sunt.
& ad aliud arbitrium judicis rediguntur. & hoc probat
Leo. 26 q 7. tempora. & Nicolaus eodem, de his poenitenti-
bus est concilium Carthaginense, ea. causa & quaest. poe
nitentibus & Joannes antiquus Decreti glossator, de con-
se. dist. 3. de poenitentibus & loannes dist. 1. mensuram. & hanc opi-
nionem approbat consuetudo, quia generaliter hoc serva-
tur & pro hac facit, quod Doctores juris communiter te-
nent poenam scriptam in judicio criminali, & contentiose
nutari posse: quod dic, ut no. sup. de accus. §. quis sit effectus.
de qua hoc minus videtur esse concedendum, quam de
poenitentia. Ratio autem, quare poena relinquatur arbi-
trio poenam, sive poenitentiam injungentis, ea potest esse:
quia cum multa, variaque sint delictorum genera ut mul-
tis & legibus & canonibus continetur, non potuerunt er-
go omnia legibus & canonibus comprehendi. argu. Imon
ossunt omnes. ff. de legibus. merito itaque arbitrio relinquenda
sunt, ut tradunt Canonistae in ca. de causis. per illum textum,
extra de officio & potestate judicis delegati, cum multis si milibus
Arbitraria tamen illa potestas restringitur & modificatur
secundum circumstantias personarum, rerum, & tempo-
rum, & similium, ut no. in d c. de causis. quod & videtur pro-
bari per textum in l. Arrianus ff. de actio. & obliga. & in I. respi.
iendum ff. de poenis. Sed & ad hoc non incongrue poterit
allegari elegantissimus text. inc. tempora. supra allegato, cu-
jus haec verba sunt, Tempora poenitudinis habita mode-
ratione, constituenda sunt tuo judicio, prout converso
rum animos perspexeris esse devotos, pariter etiam ha-
bentes aetatis senilis intuitum & periculorum quoque quo-
rumcunque, aut aegritudinum respicientes necessitates
Et haec pro parte affirmativa sufficiant. Sed contradicit
Greg. dicens, Falsas poenitentias dicimus, quae non secun-
dum authoritatem sanctorum Patrum pro qualitate cri-
minis imponuntur: de poen. dist. 5. falsas. Sed dic hoc verum.
esse, nisi ex causa vel consideratis circumstantiis poenitem
tia temperetur. Item didit Greg. quod prolixior debet esse
poenitentia, quam fuit culpa. de paen. distin. 3. productior. sed
hoc intellige de interiori poenitentia, quia quotieseunque
recordatur, debet dolere ut not sup. eo. §. quibus & quot die-
tis. sub §. qualis debet esse contritio. vel potest intelligi de pae-
na, quam patimur propter peccatum primi parentis. Item
licunt Greg. & Hiero. quod tanto tempore debent esse
peccatores in paena, quanto tempore fuerunt in culpa. a6.
dist. omnes. versic. humanum dico. de paen distin. 1. unde benignum.
versicul. quanto tempore servierunt Chusarsochoni. ad idem. di
paentit. dist. 5 c. fin. 26 q. 7. his qui diversorum, & c. sacerdos, & cap.
pro qualitate. Dicas quod pro quolibet peccato mortali a a
debet regulariter septennis paenitentia imponi. 33 quaestio.
2. hoc sunt & § sequen 22 quaest. 1. praedicandum & est ratio u-
na: quia Dominus praecepit Mariam sororem Aaron le-
ora percussam poni extra castra per septem dies, ut in de
hoc ipsum. & sic accipitur dies pro anno alia ratio est, ut
icut peccator per peccatum septiformem sancti Spiritus
gratiam amisit, sic per septennem paenitentiam recupe-
et: & est hoc verum, sicut legitur in proxime supra dicte
nducto §. ergo semper est imponenda septennis paeni-
tentia, nisi major vel minor inveniatur a canone expres-
sa, in quo quidem casu si crimen publicum sit, publica
non major vel minor paenitentia, quam scripta reperiatur
imponenda est, nisi ex magna causa dispensetur, infra eod.
quaesitum. Si occultum, tunc indistincte, & arbitrarie im-
ponitur, ut probant concor. signa. supra eod. §. respons. 1. &
argument. supra de aposta. ca. 2. in fin. de paenit. distinction. 1. judi-
cet. & distinctio 5. consideret. & capit quem paenitet, secundum
magistrum meum Certum est, quod maior causa requiri-
tur in publico, quam in occulto: in utroque tamen minor CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0834-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
ex causa poenitentia potest imponi, consideratis crimini:
quantitate, & personae, & dignitate, conditione, sexu, offi-
cio, paupertate, infirmitate, debilitate, consuetudine, com-
plexione, societate, contritione, loci, religionis, & tempo
ris qualitate, causa, animo, & voluntate, & aliis circum
stantiis de quibus August. ponit po de poen. dist. 5. cap. 1. pro-
bantur haec infra eodem significavit. & c. Deus qui. & c. omnis. §
sacerdos, supra de homicid. sicut dignum. supra de eo qui cogn. con-
sanguineam uxoris suae. transmifo. ad fin. nam & omnes dila-
tiones arbitrariae sunt, ut notatur. supra de dila. §. quis ipsas
dare debet. supradictis igitur consideratis aggravabit, ve
alleviabit sacerdos discretus poenas peccantium, de poeni.
distinct. i. in actione. & cap. judicet. quia apud Deum plus va
let mortificatio vitiorum, quam abstinentia ciborum: de
poenit. distin. 1 mensuram, Sacerdos tamen sibi consulit, si di
cat, Charissime tu commisisti tot & talia peccata: pro-
quolibet deberes sic poenitere. sed forte vita tua ad hoc
peragendum non extenderetur: injungo tibi talem poe-
nitentiam pro omnibus concedo etiam tibi, quod quocun-
que jeris, remissiones praelatorum tibi factae prosint, quae
alias non prodessent: infra eod. quod autem & iunge quod
no. sup. eo. § quis sit effectas. sub §. flagella. eleemosynae autem
quibus peccata redimuntur. 82. dist c. fin. de poen. dist 1. medi
cina & omnia alia bona, quae feceris & mala quae pro Deo
toleraveris, injungo tibi pro poenitentia, ut prosint tibi in
remissionem peccatorum tuorum. & si interim moriaris,
authoritate Dei, & beatorum Apostolorum Petri, & Pau-
li, & sancta ecclesiae, & nostra absolvimus te ab omnibus
nis, quae confessus es, & ab aliis, de quibus non recordaris,
inquantum possumus & debemus, ita quod si quid purgan-
dum remanserit in purgatorio purgetur, juxta misericor-
diae Domini voluntatem. 11. q. 3. aisit. & patet in his quae no-
supra eod. § & an ficte poenitenti. sub §. quid de operibus. ver. ad hoc
dicas. & seq. sic potest presbyter, consideratis consideran-
dis, in poenitentiis dispensare. 15. q. 6 c. 1 11 q. 3 absit. de consecr
dist. 3. de poenitentibus. nisi forte in canone ei inhibeatur, sicui
patet sup. de maledic statuimus. ibi, nullam in hoc misericor-
diam habiturus. vel dic, quod adhuc ex causa dispensare
potest, ut plenem no. sup. de maledic. §. fin. ver praeterea tempora
lem super verbo, nullam in hoc. presbyteri enim quantum ad
paenitentias, confessionem corporis Christi, & praedica
tionem, tenent locum Apostolorum, & habent claves re-
gni coelorum. 11. q. 3. absit. 28. q. 7. hac sit positum. & c. alligant. de
poen. dist3 inter haec hircum. caveant tamen. quod sic arbitre
tur, ne vilescat authoritas ecclesiae, & ne potestas clavium
contemnatur. de poen dist i sunt qui arb trantur 50 dist absit. &
t. quam praepostera. & ne seipsos onerent, ut paret in his quae
no. inf. eo. sub rub. de remissio. §. ad quid valent. versic. illud etiam
consulimus. & iunge quod no. inf. eo. sub § si & sub rubri. de re-
miss. vers. remittit igitur sacerdos. Consulimus etiam sacerdo-
ti, ut quia secundum Greg. contraria contrariis purgan-
tur, sive curantur, peccatori, confitenti, semper per con
trariam imponat poenitentiam ut scilicet superbo injun-
gat humilem orationem, avaro eleemosynarum elargi
tionem, accidioso peregrinationem, guloso, & luxurioso
abstinentiam, & carnis macerationem, & disciplinale fla
gellationem, suspecto de haeresi, si clericus sit bonus, fidei
praedicationem, & haereticorum persecutionem: maledi-
co benedictionem, & linguae refraenationem, aliis satisfa-
ctionis generibus simul junctis. arg. supra de purg. cano. inter
solicitudines. §. praecipias. loci quandoque mutationem 7i
dist. valet. personae elongationem is quaest. 1. mulier. & junge
quod not. sup. eo. § quis sit effectus. sub § sed ad hoc.
VT autem sacerdos circa poenitentias dispesando cau
tius arbitretur, notandi sunt casus, in quibus per ca-
nones certae poenae, seu paenitentiae imponuntur, nam ca-
nones paenitentiales tenetur scire sacerdos, alias vix in eo
nomen sacerdotis constabit, secundum August. 36. distin.
quae ipsis. & sunt hi. Primus canon dicit, quod presbyter si
fornicationem fecerit, paenitentiam 1o. anno. facere de-
bet. hoc modo, inclusus sacco, indutus, & humi prostra-
tus misericordiam Dei jugiter implorans tribus menfi-
bus continuis, de vespera ad vesperam pane & aqua uta-
tur, exceptis diebus Dominicis, & praecipuis festivitati
bus, in quibus modico vino, pisciculis, & leguminibus re-
creatur. elapsis & finitis sic tribus mensibus exit de carce-
re, non tamen procedit in publicum, ne grex fidelis in eum CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0834-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
scandalum patiatur. per hoc apparet, quod loquitur de
publico crimine. Post hoc resumptis aliquantulum viri-
bus anno uno, & dimidio in pane, & aqua paeniter, exce-
ptis Dominicis, & aliis praecipuis festis, id est, quibus vi-
no & sagimine ovis, & caseo reficiatur. Finito sic primo an
no & dimidio, particeps sit sanguinis Domini, & ad pacem
& ad psalmos cum aliis fratribus cantandos in choro ad-
mittitur, tamen ad cornua altaris non accedat, sed mino-
rum ordinum tantum officia gerit. Deinde usque ad ex
pletionem 7 anni, tres legitimas ferias, sc. 2. & 4. & 6 exce-
otis diebus Paschalibus qui sc. sunt quinquaginta, in pane
& aqua jejunet, tamen secundam feriam uno Psalterio,
vel uno denario poterit redimere. Si sic septimum annum
compleverit, potest eum episcopus ad gradum pristinum
revocare, ita tamen, quod in tribus annis subsequentibus o-
mni sexta feria, nulla interveniente misericordia, in pane
& aqua jejunet. Sacerdoti etiam pro quolibet peccato si-
ve crimine, quod depositonem inducit, est consimilis pae-
nitentia injungenda. Probantur haec omnia 82 dist. presbyt.
si fornicationem fecerit. & intelligunt hoc quidam, etiamsi for-
nicatio simplex sit, alii de aduiterio vel incestu. Secundus
canon, dicit, quod sacerdos cognoscens filiam suam spiri-
tualem, scilicet quam baptizavit, vel confirmari fecit, vel
in paenitentia audivit, paenitentiam 12. anno. agere debet.
& est, si in publicum prodierit, deponendus. Episcopus
autem, qui talia commisit, 15. annis paeniteat. mulier vero
religioni tradenda est, rebus suis pauperibus erogatis. 30.
ju. 1. si quis sacerdos, & cap. non debet. Tertius, quod si quis
contra naturam peccaverit, & est clericus, deponi debet,
vel religioni tradi, si corrigibilis apparet, ad perpetuam
paenitentiam peragendam: si laicus, excommunicari, & a
caetu fidelium, usque ad condignam satisfactionem fieri
alienus sup. de excessibus. praela cle. & iunge quod no. infra eo
versicu. quadragesimus. hoc autem vitium majus est, quam si
matrem quis cognosceret. 32. q. 7. adulterii. & de hoc no. sup.
eo. §. de quibus. sub §. actuale. ver. inter peccata & sub §. illud quae-
re. versi, secundum. Quartus, quod sacerdos qui interest clan-
destinis nuptiis triennio suspenditur, & si culpa hoc exe-
gerit, gravius puniatur. supra de clandestinis desponsat. cum
inhibitio § penult. per constitutiones autem legatorum A-
postolicae sedis in provincia tales sive sint clerici, sive laici,
ad sedem Apostolicam sunt mittendi. non dicunt tamen,
quod sint excommunicati, sed quod citra sedem Aposto-
licam absolvi non possunt, intelligas tu a peccato, consue-
tudo tamen in plerisque locis provinciae tales excommu-
nicatos reputat, quousque per sedem Apostolicam fuerunt
absoluti, puta tamen, quod assignanda sit dies talibus, in
tra quem iter arripiant, quo elapso, si non obedierint,
sunt ad hoc per censuram ecclesiasticam compellendi, &
ex quo propter hoc ligati erunt, non debent absolvi, quo
usque iter perfecerint: arg. supe. de appellatio. quaestioni. Quin
tus quod si quis votum simplex violaverit, tribus annis
paenitere debet 27 dis si vir. Sextus quod si quis excommu-
nicatus celebraverit, triennio paenitere debet, & a vino &
carnibus abstinere, 11 q. 3 de illis. Septimus quod qui alium
iniuste accusat ad mortem, 6. dies in pane & aqua, per 7.
annos paeniteat, si accusatus occisus sit: si membrum per-
didit, per triennium. sup. de accusationibus accusasti. Octavus,
quod quicunque filiam spiritualem, vel commatrem suam
cognoscit, per septem annos paeniteat, & ei consentientes
similiter. 39. qu. 3. non oportet. Nonus, quod si quis despon
satam alii duxerit, eam dimittat, & quadraginta dies in pa-
ne & aqua per septem annos paeniteat. supra de sponsa duo-
rum. accepisti. Decimus, quod qui cognoscit duas comma-
tres. vel sorores, sive vivat uxor, sive non, ad minus septem
annos paeniteat, licet plus deberet. 3o quaest. 4. si pater. Un-
decimus, quod homicida voluntarius sine spe restitutio-
nis deponitur, & septem annis paeniteat. 50 dis miror. Duo
decimus, quod casualis per septem annos paeniteat. 50. dist.
i qua. & cap. si quis. & cap. eos. Decimustertius, quod si hoc
factum sit propter necessitatem eritabilem, per duos an-
nos debet paenitere. 50. distinct. de his. licet esset inevitabilis,
in nullo imputaretur. 50. distinctio quia te. quod verum est,
quo ad peccatum: sed ad cautelam, & innocentiam suam
ecclesiae ostendendam, bonum est paenitere. supra de ho-
nicid. cap. 2 §. sin. 34 quaest. 2. in lectum. 23. quest. 3 excommuni
tatorum. sed & si quis per insaniam committat homici-
dium, non imputatur. 3 quaest. p. indicas 15. q. 1 aliquantos. & c. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0835-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
illa. & cap. si quis. Qui vero etiam intuitu disciplinae incau-
te percutiendo occidit, deponitur. supra de homicid presby
terum. 15. quaest.1. si quis non tratus, sed & qui ligatum latro-
nem interfecit, deponitur. supra de hom. suscepimus. Deci
musquartus, quod matricida per 1o ann. poeniteat, secun
dum formam satis asperam traditam. 13. q. 2 latorem. uxori-
cidae autem imponitur maior poenitentia. talis enim &
qui dominum occidit, nunquam equitat, nec vehiculo de
portatur, ut patet 33. q. 2. admonere. & ca. quicunque, quare di-
xit Hugo. quod majus peccatum est uxoricidium, quam
matricidium, cum gravius puniatur. arg. 24. q. 1 non aufera
mus. alii contra. sed ideo maior poenitentia imponitur
quia promptiores sunt homines ad occidendas uxores,
quam matres. arg. ff. de poenis. aut facta. § si. quae autem poeni-
tentia imponatur his, qui filios occiderunt, dic, ut no. sup
le his qui fil. occide. §. quando & qualis paenitentia. Quintus de
cimus, quod perjurus per 40. dies in pane & aqua per se
ptem an poeniteat, & semper debet esse in poenitentia, sci
inferiori. 6. q 1 quicunq. Sextusdecimus in falsa mensur:
est 30. dierum in pane & aqua poenitentia imponenda. su-
pra de contrah. emp. ut mensurae. Decimus septimus, si quis so-
lenniter poenituit, & postea rediit ad vomitum. 1o. an. poe
niteat. de paen. dist. 5. si qui vero. Decimusoctavus, qui devo-
tam seu monialem cognoscit. 1o. an. poeniteat, & ipsa simi-
liter paenitentiam agat secundum formam traditam. 27. q
i. de filia. & ca. de votam. Decimus nonus, qui cantat missam
& non communicat, anno paenitere debet, & interim a ce
lebratione missarum debet cessare: de consecra. dist. 2. rela
tum. Vigesimus, sacerdos qui mortuum clericum involvit
in palla altaris, uo annis, & 5 mensibus paeniteat diaconus
vero triennio & dimidio, sive sex mensibus. de consec. dist. 1
nemo per ignorantiam. Vigesimusprimus, qui committit sa
crilegium violando ecciesiam, vel chrisma, seu calicem sa
crum polluis manibus accipit, vel similia committit, ann
7. paeniteat. in duobus primis non intrat ecclesiam. & us
que ad quartum non offert, & tribus diebus in hebdoma
da a vino & carnibus abstinet jejunando: sed & alia confi-
deranda sunt, sicut de hoc plenius invenitur. 12. q. 2. de uno
Vigesimus secundus, si parentes frangunt sponsalia filio
rum, triennio separantur a communione & filii similiter
si in culpa sint. Sed si filii secundum promissionem factam
contradixerint, excusantur utrique quo ad paenam eccle-
siae. intelligas non quo ad reatum, ex quo dederunt ope-
ram in contrarium. 31. q. 4. si quis parentes. argument. de paen.
dist. 1. si cui. Vigesimustertius qui ducit in matrimonium
quam polluit per adulterium. 5. ann. paeniteat. 31. q. 1 si qua
vidua. Vigesimusquartus, quod maledicus contra Deum
vel aliquem Sanctorum suorum linguam publice in blas
phemiam relaxans, debet agere paenitentiam per 7. heb-
domadas: sicut habetur supra de maledic. statuimus. Vigesi-
musquintus, in sacerdote denudante illum, qui sibi con
fessus est verbo, vel signo: quod dic, ut no. sup. eod. §. in quo
tenetur. Vipesimus sextus, qui compulsus conditionaliter
peierat, si liber sit. 40. diebus per 7. ann. paenitet: si servus
sit, tribus annis. 22. q. 5. qui compulsus. Vigesimus septimus.
qui peierat in manibus episcopi, vel in cruce sacrata, tri-
bus annis: qui in non consecrata, uno anno paenitet: qui
coactus & per ignorantiam iuris, tribus quadragesimis
22 q. 5. c. 2. Vigesimusoctavus, qui scienter falsum jurat, ve-
alium jurare compellit. 7 ann. paenitet. 22 quae. 5. si quis con
victus. Vigesimusnonus, qui in dicendis horis canonicis, &
aliis officiis divinis a consuetudine Metropolitanae pro-
priae ecclesiae discrepat, 7. mensibus communione priva-
tur. si ex contemptu hoc accidat. 12. dist. de his. Trigesimus,
episcopus qui ordinat sine justa causa clericum invitum
vel penitus invitum, absolute anno suspenditur. 74. distin.
e. 2. Trigesimusprimus, episcopus qui correctionem de
venditione mysteriorum dissimulat, duobus mensibus
sacerdos quatuor: diaconi & caeteri, ad arbitrium judicis
paenitent. 1. qu. 1. quicquid invisibilis. Trigesimus secundus
sortilegus. 40. diebus paenitet supra de sortileg. requisisti. Tri-
gesimustertius, qui Videt in astrolabio, duobus ann. pae
nitet. supra de sortileg. ex tuarum. Trigesimusquartus, si
per negligentiam aliquid de sanguine stillaverit in terram
id est, tabulam terrae adhaerentem, lingua lambatur, & ta
bula radatur, si non fuerit tabula, locus corrodatur cavam
do, & comburatur, & cinis juxta altare condatur & sacer-
dos quadraginta dies paeniteat, si super altare stillaverit CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0835-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
calix, sorbeat minister stillam, & tribus diebus paeniteat, si
super linteum altaris, & ad aliud stilla pervenerit, septem
diebus si usque ad tertium, novem, si usque ad quartum
viginti diebus paeniteat, & linteamina quae tetigerit stilla
tribus vicibus minister abluat, calice super posito, & aqua
ablutionis sumatur, vel iuxta altare condatur, si sine abo-
minatione sumi non potest de consec dis. 2 si per negligentiam
Trigesimusquintus, si quis per ebrietatem, vel voracitatem
Eucharistiam evomuerit, 49. diebus si sit laicus: clericus
utem 70. diebus, episopus nonaginta diebus paenitet. si
propter infirmitatem hoc accidit, septem diebus de consec.
dist. 2 si quis per ebrietatem. Trigesimus sextus, qui presbyte-
rum interfecit, 12. ann paeniteat, ut inf. cap. 2. Trigesimus se
ptimus, qui domum vel aream voluntarie succendit, sub-
lata vel incensa omnia restituat, & tribus annis paeniteat
supide injuriis. si quis domum. canon tamen dicit, quod si ex
odio vel pro vindicta hoc fecerit, excommunicari debet,
nec absolvitur, quousque satisfecerit. paena autem impo
nitur, ut Hierosolymam, vel in Hispaniam vadat, in Dei
servitio per annum integrum moraturus. si quis archi-
episcopus vel episcopus hoc relaxaverit, damnum resti-
tuat, & per annum ab officio episcopali abstineat. 23. qu. 8.
pessimam. hodie, postquam denuneiati sunt, non possunt
absolvi citra sedem Apostolicam. inf. de sent. excom. tua nos.
quod dic, ut no. sup. de rap. sub rub. de incendia § & qua paena.
ver. sed secundum can. & seq. Trigesimusoctavuus, qui comu-
nicat haeretico inscius, anno paeniteat, qui scienter s. ann-
jui permittit haereticum cantare missam ignoranter. 4o-
dies, si pro reverentia ejus, per annum, si in subversionem
fidei, tanquam haereticus damnatur nisi per 10. ann. paeni
teat, si quis recesserit ab ecclesia ad haereticos confugiens
& alios hoc idem faciendum induxit, 12. an. paeniteat, tres
extra ecclesiam, 6 inter audientes. duo extra communio-
nem & sic 12. an. communionem sine oblatione participat.
24. q.1 si quis dederit. Trigesimus nonus, qui ignoranter co-
gnoscit duas sorores, vel matrem & filiam, vel amitam &
neptem. 7. ann. paenitet, si scienter, perpetuo caret conju-
gio. 34. q. si si quis cum duabus. Quadragesimus, qui cum bru-
tis coierit, plusquam per 7. an. paeniteat. idem pro incestu
33. q. 2 c. hoc ipsum. & §. seq. Quadragesimusprimus, patro-
nus qui res ecclesiae dilapidat, anno paenitet. 16 quae. 7. filiis
Quadragesimus secundus, qui lustrat domum suam cum
magicis & incantatoribus 5. an. paeniteat. 26 qu. 5. Qui divi-
nationes. & c. non liceat. Quadragesimus tertius, si mus come-
dat corpus Christi, sacerdos 4o dies paeniteat. si perdidit.
J0. dies. de conse. dist. 2. qui bene. si incaute dimisit, quamvis
nihil nephandum inde acciderit, tribus mensibus ab offi-
cio suspenditur. sup. de custod Bucharist. c. 1. Quadragesimus
quartus, qui jurat non facere pacem cum proximo suo,
anno paeniteat, & ad pacem redeat 22 qu. 4. qui sacramento.
Quadragesimusquintus, pro perjurio, adulterio, & homi-
cidio, dantur regulariter septem anni. idem pro fornica-
tione, licet non ita aspera paenitentia injungatur. 22. quae. 1
praecavendum. alias incipit, praejudicatum. 33 qu. 2. hoc ipsum. &
§ sequ. Quadragesimus sextus, qui scienter rebaptizatur,
septem ann paenitet, faciendo tres quadragesimas, & feria
quarta & quinta in pane & aqua jejunando, si pro vitio
haeresis hoc fecerit. Sin autem pro immunditia, id est pro-
salute corporis obtinenda, ut sup. de apostat. ca. 2. tribus annit
peniteat. de consec. dist. 4. qui bis. & talis qui bis baptizatur.
el etiam confirmatur, sit de foro ecclesiae, & cogitur fieri
regularis. de consec. dist. 5. dictum est.
scet autem omnes circumstantiae diligenter sint atten-
dendae: principaliter tamen considerandae sunt quali-
tates personarum nam si servus sit, & timore peccaverit,
obediendo domino in atrocioribus, mitius puniendus est
22 q 5 qui compulsus. 12. q. 2. cum devotissimam. & tamen in ta-
libus non tenebatur obedire. 11 q. 3. si dominus. &6. dist. ampu-
tatis. 23. q. 4. duo ista nomina. quod si voluntate peccaverit, a
crius quam alius etiam in corpore punitur. 24. q. 1 qui con-
tra pacem. 12 q. 2. qui manumittitur. 3. qu. i1 si quis ex familiaribus
nec est servo injungenda peregrinatio, per quam domi-
nus qui in culpa non est servitio nimium defraudetur: in-
fra de sent. excomm. relatum,
SI vero peccator liber sit, totam paenitentiam a canone
statutam, si fieri potest, explere debet. 26. qu. 7. sacerdotes CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0836-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
poenitentiam. de poen. dist. 1. nonnulli vero. Sed ex causa poterit
moderari, ut no sup. eod. §. ver. certum est.
I dives sit, inquiras caute & astute quae causa movit i-
osum ad peccandum, & si purae confiteatur, veniam
promittas. de poenit. distin. 6. capit. 1. ad fin. & impone poeni
tentiam in jejunio, oratione, & eleemosyna consistente
quod si delicatus sit, caveas ne asperum jejunium injun-
gas. 41 distin. non cogantur. sed aggrava eum in eleemosy
nis, de poenit. distinct. i. medicina. nec dicas propter hoc vena
lem dominum, sed peccator vendidit se aere alieno, 15. qu. 1
non est, in fin.
SI sit puer, non tenetur confiteri, quousque ad annos
discretionis pervenerit. infra eodem omnis, id est quous
que sciat discernere inter bonum & malum supra de delict
pue, pueris. antea enim nesciunt tales quid faciant. 15. quae
stione 1. §. ut itaque. sed & ratione fragilis aetatis, minor est
poenitentia imponenda, ut in dicto § & ideo etiam inter
plenam & semiplenam pubertatem distinguendum est
sicut notatur. supra de despon. impu. & de fri. & deli, pue. supra
eodem, §. cui. sub §. cui. pue. cum discretione. ergo quae est ma
ter omnium virtutum, a 3. quaestion 5. praesentium. supra de
offic. cust. capit. 1. est poenitentia imponenda, ut animae ho
minum corrigantur, nunc plectendo, nunc ignoscendo.
quia hoc solum bene agitur. 23. quaestio. 5. prodest. & multa
bona praestantur invitis. 45. distin. & qui emendat. Si senex
fuerit, dic, ut notatur. supra § quando confitendum. versi. item
confitendum est tempore pueritiae. & seq.
SI praelatus sit, & publice peccaverit, acrius quam alius
puniri debet, propter exempli perniciem. 11. qu. 3. praeci
pue. supra de voto. magnae. 82 dist. nemo quippe. Si vero occul
tum sit, ipsum mitius punias: quia ubi malum oritur, ibi
debet mori. 2 q. 1. si peccaverit. 50. dist. de his. presbyter tamen
magis puniendus est quam diaconus, & sic procede de
scendendo. nam gradus dignitatis, vel ordinis peccatum
aggravit. 40. dist. homo Christianus. 89. dist. ad hoc Deus. de pae. dist.
4. §. finis. ubi dicit, In domo patris mei mansiones multae
funt. sic enim intelligendum est & de domo inferni, & de
domo hujus mundi-
SI sit monachus, vel alius religiosus, injungas quod de
caetoro servet regulam, quam professus est, quia secun-
dum Aug. haec est summa paenitentia. 12. q. 1 non dicatis, ub-
dicit, quod si ultro confitetur, parcatur, ei, & oretur pro-
ipso, si convincitur, gravius puniatur. non tamen iniun-
gatur tali in claustro propter fratrum scandalum jejunium
speciale. secundum Basil. 20. q. 3 monachi. & § sin. potest ta
men puniri in ciborum abstinentia, cum & sine scandale
possit comedere magis, vel minus. Item in oratione, quoc
si solitarius sit, tali indici potest jejunium, & si invenias
quod sine praelati scientia proprium teneat, terreas ipsum.
quia nisi majori suo reddiderit, salvari non potest: imo &
sit ejus oratio in peccatum. 12. q 2 nolo. & si invenias, quod
sit transgressor regulae, acriter punias: nam talis secun
dum Greg. magis delinquit, quam Ananias & Sapphira,
qui sancto spiritui sunt mentiti. 17. q. 1. Ananias. & qui sin
conditione vovet, talis sine conditione reddere tenetur
17 q. nuptiarum. 32. q. 8. c. unico.
SI sit beguina, & cadat in peccatum carnis, gravabis eam
in orationibus & jejuniis. & injunges eidem, ne de cae
tero impietatem nutriat sub specie pietatis 18. quae. 2 perni
ciosam. & c. seq. & si votum non fecit, consulas quod con-
trahat ex quo continere non potest. nam secundum Hie
rony. melius est conjugium subisse, & ambulasse per pla
na, quam ad altiora tendere, & in profundum inferni ca-
dere. 27 q. 1 nuptiarum.
I sit monialis, distinguendum est inter diversos gradus
monialium, nam quaedam sunt laicae, quaedam corru
ptae & professae conversae. & istae minus peccant, quam
consecratae. 27. q. 1. & c. hae vero. Aliae sunt velatae velo pro-
fessionis tantum, & istae magis peccant, quam primae, mi-
nus tamen quam consecratae. Aliae consecratae, & istae ma-
gis peccant. de his duobus gradibus 27 q. 1. nec aliqua & ca.
de viduis. & c. quae Christo. Aliae diaconissae, & hae similiter
magis peccant. 2o. q. 1. sanctimoniales. Aliae abbatissae: & hae
similiter magis peccant. 2o. q. 1 juvenculas Est & sextum ge-
nus. nam & aliquae sunt assisteriae scilicet inclusae, & qu
tales corrumpit, acrius est puniendus, quam si corrumpo CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0836-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ret aliam monialem. 27. q.1. si quis rapuerit. Aliae etiam sunt
conversae seculares, non professae. ut sunt conversae secu-
larium ecclesiarum, & plebejum, vel hospitalium sine re-
gula approbata, & istae minus peccant. nam & si contra-
nant, tenet matrimonium, ut probat a contrario sensu. 37.
q. 1 ut lex continentiae.
SI sit secularis omnino considera, utrum sit puella, & vir-
go sub potestate parentum constituta, & nimis lasciva
& tunc afflige eam jejuniis, & disciplinis, ne cadat in pec-
catum luxuriae. nam luxuria mulierum ferenda non est,
imo quia acrior est quam virorum, acrius est domanda 32.
q. 3. meretrices. est tamen nibilominus. & si peccaverit, con-
lolanda, quia sexus muliebris magis debet moneri, quam
terreri. 27. q. 1 de viduis.
I sit conjugata, praevideas quod sine scandalo viri poe
nitentiam imponas scilicet quod in absentia viri affli-
gat se disciplinis, & jejunet, praesertim si maculaverit tho-
rum viri, ad quod nulla conditione debuisset induci. 33. q.
5. §. est ergo. in praesentia vero viri abstineat, non a qualitate,
sed a quantitate ciborum, sicut notatur. supra eod sub §. si
sit monachus. & insistat fortius orationibus, & si forte ali-
quod crimen publicum commiserit, quod bene scit mari-
tus, puta oppressit filiam, vel simile quid commisit, tune
sub praetextu illius peccati, si potest sic fieri, etiam de oc-
culto poenam agat, sic quod de caetero mereatur vocar
casta, non adultera. 33 quaest 1. quod datum tibi. & cap. non erit
turpis. nomen enim adulterii vitii nomen est, non naturae,
& egressus vitii, virtutis operatur ingressum. 32. qu. 1. cum
renunciatur.
SI sit vidua, aggrava ipsam in jejuniis, & orationibus suis
magis, quam alias mulieres, nam tales orationibus suis
& meritis debet ecclesiam adjuvare. 81. dist. viduae,, & ideo
si vidua non potest jejunare, est orationibus aggravanda,
ut ibi. & 31. q. 1 quomodo virginibus.
I sit meretrix. b inducas, ut cessat a peccata, idem si cel
saverit, veniam polliendo, alioquin salvari non potest,
nam ad talem prohibet Dominus accedere, cujus pudici
tia venalis est turpitudo, 32. q. 4. meretrices. 34. distin. vidua
Sed & si dicat, quod cessare non potest non est danda pae-
nitentia, quia nec potes. debes tamen ei consulere, ut fa-
ciat eleemosynas. & omnia bona quae poterit, ut sic domi-
nus eam respiciat, & cor illius illustret ad poenitentiam
faciendam, de paen. dist. 5 falsas. in si. quod dic, ut not. sup. eod. §.
& an ficte poenitenti sub §. quid de operibus. ver. quid ergo, si ali-
quis poeniteat. & seq.
SIc ergo quamvis canones certas poenas imponant ir
O casibus, possunt tamen ex causa augmentari, & minui,
consideratis his, de quibus no. supra eod. §. resp. 1. versi. certum
est. & respectu lachrymarum & contritionis, de poen. diftin 3.
de poenitentibus. & magnitudine peccati, & altitudine di-
gnitatis, nam ab Episcopo usque ad ultimum ministrum.
sicut maior praecedit culpa implicanda est vindicta. 50. dis
quia tua. 21. qu. 1. nullisas. & ideo clerici sunt magis, quam
laici puniendi, propter exempli perniciem. 21. qu. 4. praeci-
pimus. & quia raro clericus vere paenitens invenitur, non
cuim confunditur, quia peccavit, sed quia gloriam suam
imittit, secundum Chrysost. de poentit. dist. 1. quis unquam. &
secundum Ambros. Facilius invenitur qui servat inno-
centiam, quam qui agat veram paenitentiam, de poen. dist. 1.
sunt qui arbitrantur, quod Beda exponit de clericis luxu-
riosis. 2. q. 7. secuti.
Uid si aliquis sacerdos habet parochianos caecos, pel
mutos, furiosos, vel daemoniacos, si nutu vel scrintura
vel signo possunt confiteri, faciat homo quod potest. 22. q.
2 faciat. sin autem oret sacerdos ad Dominum pro talibus,
& faciat populum orare, ut Dominus illustret corda ipso-
rum ad paenitentiam, & misereatur eis, sicut docet Augu.
de consecrat. distinctio. 2. solet quaeri. tunc enim ei, scilicet sa- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0837-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
cerdoti nihil imputabitur, cum de contingentibus nil o-
misit. 44 dist. Ephesus
Uid si quis in fine poenitet, vel in sanitate, sed poeni
Eentiam non complevit: vel complevit poenitentiam
sibi injunctam, sed minorem quam debuit, quia sacerdos
impeditus & simplex nescivit, vel non potuit modo debi-
to arbitrari, nec tamen ipsum absolvit simpliciter, sed se
cundum quod no. supra eod. §. quae poenitentia. ver. sacerdos. &
§. & an ficte paen. sub §. quid de operibus. versi. ad hoc dicas. ad hoc
sciendum est, quod secundum Leonem, nemo est despe
randus, dum in hoc corpore constitutus est, quia nonnum
quam quod diffidentia aetatis differtur, consilio maturio
ri perficitur, de poen. dist. 7. c. 1. exemplum habes in latrone,
cuius etsi sera fuit poenitentia, perfecta tamen & accele-
rata fuit indulgentia: tanta enim posset esse contritio, quod
sufficeret ad omnem poenitentiam delendam, ita quod ta-
lis anima nec per purgatorium transiret, sed ad patrian
convolaret, verum hoc periculosum est, & incertum est
nobis, ut patet in his quae no. supra eod. § qualis. sub § festina
& probat Aug. de poen. dist. 7. §. 1. & c. nullus expectet. & no. sup
eo. §. quando confitendum. sub §. confitendum
Quibus & qualiter, a quibus & inquantum
facienda est restitutio
male acquisitorum. Breviter respondeas, quod damnun
passis, vel haeredibus sive successoribus eorum, si extant.
Ab his qui damnum dederunt, vel haered. eorum. Et inso-
lidum si facultas suppetit, facienda est restitutio, alioquin
frustratoria est poenitentia, quia secundum August. nor
a dimittitur peccatum, a nisi restituatur ablatum. supra di
usur cum tu 14 q. 6 si tres & notat. de hoc plenem infra eodem.
sub §. fin qui incipit, sed quae forma servanda est. & junge
quod not. supra de test § ad quid haeres tenetur. sub §. tenetur. &
lupra de usur. §. qua poena.
Uid de praelatis, vel aliis clericis, tenentibus admini
& strationem ecclesiasticam, & male administrantibus,
nunquid tenetur ecclesiam reddere indemnem: sic, supra
de elect. quod sicut. § fi. & hoc intelligas, sive praelatus de re-
bus ecclesiae expenderit in meliorationem proprii patri-
monii, vel etiam si propter nimiam diligentiam proprio-
rum negociorum neglexerit neocia ecclesiae procurare
& sic est de ecclesia damnum passa. Sed & de culpa seu ne
gligentia procuratoris sui, seu vicarii, videtur teneri. supr.
de ossi arch. ea quae supra de sta mo. cum ad monasterium § pen ff-
de cust. & exhi. re. I fin. Sed & si de sua aliqua expendit in ne
gociis ecclesiae, illa potest recuperare vel etiam haeres
nuus, ut sic fiat quaedam compensatio hinc & inde secun-
dum Goff. 2 q. 7. lator. in fin. & secundum concilium Bra
charen 14. q. 4. c. 1. & 2. argum. supra de re eccle non alie. Epi-
scopus. Hoc autem intelligas, quando gravis est laesio, vel et
am quo ad alienationem, vel diminutionem rerum im-
mobilium, vel mancipiorum ecclesiae, vel etiam redituum
suorum. nec enim prohibetur praelatis, quo minus possin
de fructibus & perceptis reditibus quos suos faciunt, ali
qua erogare, secundum ea quae no. sup. de don § & quid. Sec
& ille praelatus ad restitutionem astringitur qui proprium
habet supra de praeb. de mulct. & de app. reprehensibilis. possun-
autem omnes habere proprium, exceptis religionis jugo
astrictis, quamvis aliud esset, quando erant communia
tempore scilicet ecclesiae primitivae, hi autem qui haben
proprium, tenentur de superfluis, seu de his, quae super
sunt, largas eleemosynas erogare, secundum hoc intelli-
ge 12. q 1 Episcopi, &c. sint manifestae. & quod dicit August. S
privatim quae nobis sufficiant possidemus, non sunt illa
nostra, sed pauperum, quorum procurationem quodam
modo gerimus, non proprietatem nobis usurpatione da-
nabili vendicamus. & quod dicit Hie. quod Dominus nor
dignatur habere partem cum illo, qui proprium habet, &
alias multas authoritates positas. 12. q.1 §. 1. & seq. c. usq. ad §.
his omnibus quae innuunt quae clerici non possint habere pro-
prium, & dictum § his omnibus. & omnia sequentia, usque
in fi. quaestionis, quae probant, quod proprium habere pos-
sint. Quid de his qui donant inhonestis suis mulieribus vel
mimis, vel loculatoribus: Si propter peccatum quod com-
mittant, vel propter carnalitatem, vel favorem seculi, hor
faciunt, peccant mortaliter. o6 dist. donare & tenentur. resti
tuere ecclesiae, si proprium habeant, de his etiam qui tali CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0837-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ter receperunt, non est dubium quod tenentur ad restius
tionem faciendam. 24. q. 6. si res. si vero causa eleemosynae
& pro sustentatione naturae conferant, non peccant, ner
tenentur ad restitutionem, dum tamen alias abstineant a
peccatis. &6 dist. pasce. 12 quae. 2. & si illi. & c. gloria episcopi. a
list sicut hi. & hoc maxime causa hospitalitatis licet, quan-
do casu fortuito veniunt, nec alias quid comederent, di
facili invenirent. arg. 42 dist quiescamus. 11. q. 1 quoniam mul-
tos, infratit. 1. si vere. & c. cum voluntate. Sed cui fet restituti-
ib histrione, vel a meretrice, qui non debuit hoc recipers
propter peccatum committendum, nunquid illi qui de
dit: Non, sed successori suo vel superiori, qui hoc in utili-
tatem ecclesiae expendat. argum. 17. q. 4. si quis in atrio supra
de offi. ordi. cum vos. supra de cle. conjug. diversis fallaciis. in fin
nec obst. sup. de dec. tua nobis. §. 1. ver praetextu. quia illud in-
telligitur, quando is qui tenetur ad restitutionem, non re-
ceperat a clerico id quod tenetun restituere, & sic non e
rat clericus particeps in delicto. ubi ergo particeps est
clericus, non sit ei restitutio, ut puniatur in eo, in quo de-
liquit. supra de jure immuni. cap fin. & de ju. pat pasto. & tempo.
ord. literas.
Quid de muliere, quae filium suscepit de adulterio, b b
vel partum supponit, ut sic haereditas mariti ad filium
susceptum de adulterio, vel suppositum partum perve-
niat: Hic notandum, quod partus supposit accusatio nul-
lo tempore clauditur. unde & post mortem illius, qui com-
misit de hoc quaerendum est. ff. de fal quifalsam. §. 1. contra
regulam, secundum quam crimina morte extinguuntur
14. dist. quorundam. C. de falsis. querelam. non tamen est haec
accusatio popularis, sed his tantum, quorum interest, com-
etit. ff de fal. I. Cor. 2. §. 1. Tali autem mulieri non videtur,
quod non possit de seviconsuli, quia si hoc revelat, multi
plex periculum imminere potest, forte vir dimittit eam,
& sic continere nequeuntes uterque adulterabitur, fient
guerrae inter parentes viri, & mulieris, & homicidia com
mittentur, praeterea quid proderit, si fiat haec revelatio,
quia non croderetur ei de adulterio in praejudicium filii,
forsitan hoc negantis, nec forsan supposito probari potest,
& sic non obest filio, quem uuptiae demonstrant. ff. de his
qui sui vel alie. jur sunt filium, & arg. sup. qui filii sint leg. per
tuas. & de probatio. per tuas. Si vero hoc non revelat, durante
hac fraude, non videtur quod debeat ei poenitentia injun
gi. arg. inf. eo. quod quidam. 14. q. 6. si res. Sol. Tali mulieri, etiam
durante ista, non est poenitentia deneganda. Sed sive ma-
ritus habeat alios filios, vel parentes, qui ab intestato veni-
rent, sive alios haeredes instituerit, sive propter hoc dimit-
tat, quod non instituat, nam & quo ad hoc peccat mulier
indistincte, quod per hoc videtur impedire factionem libera
testamenti. C. si quis aliquem test prohi. . 1. & 2. in his omnibus
casibus est eidem mulieri per discretum sacerdotem com-
petens satisfactio injungenda. & hoc est quod legitur to-
tum, & solvitur, & expressim determinatur inf. eo. offici Et
no. quod dicit, discretum sacerdotem, subaudi tu & cautum,
ut scil. sciat hoc celare, non publicet. inf. eo. omnis. & no. sup.
eodem §. in quo tenetur sacerdos. & ut sciat consulere mulieri
quod ut cautius faciat, considerare debet qualitates per-
sonarum, tam mariti quam mulieris, & filii putativi. Si enim
mulier dominatur viro, & confidit de ipso intantum, quod
secure potest ei dicere, & quod inde faciet quicquid vo
uerit, sicut aliquae mulieres inveniuntur, de quibus dici-
tur vulgariter in Lombardia, quod lumbare sive bragari-
um portant, & aliquae etiam inveniuntur quae scientibus
viris adulterantur, nec viri audent etiam inde loqui. & e
go etiam inveni aliquam, quam maritus non poterat co-
gnoscere, & sustinebat, quod ab alio cognosceretur, & fili-
os tamen ab alio susceptos nutriebat, tanquam suos, in tali ca-
su tute potest sacerdos cosulere, quod hoc revelet marito,
ex quo comsentit vir, quo ad restitutionem, est mulier abso-
luta, quia concessum est marito suo disponere, sicut pla-
cet. Cod. de Iudaeis. nemo exterus. Cod. mandaci. in re manaata. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0838-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
Si vero periculum immineret in revelatione marito facien-
da, sicut pro majori parte praesumendum est, & filius pu-
tativus sit homo simplex, & spiritualis & timens Deum,
recepto juramento a muliere, quod hoc non proponit
malitiose, & a filio, quod secretum teneat, si hoc tamen vi-
derit expedire, poterit hoc in fecreto filio revelari, & indu
cendus erit, vel intret religionem, vel ad remotas ultra
mare, vel alibi se transferat regiones, & de haereditate ni
hil habeat, vel contingat, & sic quo ad satisfactionem hae
reditatis, mulier similiter est in tuto. Sed nunquid tene
tur filius de consumptis bona fide: Non puto. argum. C. d
rei vend. certum est, mulier tamen tenetur, sicut no. supra eod
ver seq. Quod si filius non est talis, nec vult credere mulie-
ri, neque consilio sacerdotis acquiescere, vel ei periculum
est revelare, tunc nullum restat remedium, nisi quod mu-
lier si proprium habeat, his qui ab intestato venirent, vel a
liis scriptis haeredibus quo ad valorem partis istius putav
filii aestimationem, per eum consumptorum satisfaciat
competenter, vel si tales non extant, faciat inde eleemo
synam de Episcopi dioecesani consilio, & consensu, sicut
nota. simile inf. eo sub § quid de praedam ementibus. ver. quod si non
potest reperiri dominus. Verum si proprium non habet, vel
non potest ad plenum satisfacere, doleat de peccato, pro-
ponens firmiter in mente, quod quam cito poterit, satisfa-
ciet iuxta posse. satisfactio etiam, si facultas satisfaciendi
adest, caute fiat per eundem sacerdotem scilicet vel aliam
interpositam personam, quae & caute hoc sciat facere, vi-
delicet sic dicendo, quaedam persona tenetur vobis intan-
tum. Ecce ego vobis reddo, accipiatis quod vestrum est,
vel si non potest satisfacere mulier, poterit dicere quaeda
persona, tenetur vobis intantum paenitet multum de pec-
cato, supplicio pro Deo & salute animae vestrae, quod ei
remittatis. sic intellige. infra eo. officii. & arg. 22. q. 5. hoc vide-
tur. super quo ride quod not. sup. de usur § qua poena sub §
ilia a ju. ver. quid si fenerator partem pecuniae. & seq. & praeced
in hoc tamen distingui potest, sicut no. inf. eod. sub § sed qua
forma servanda est ver. quid si is, qui tenetur restituere. & seq. Sed
& considerare debet sacerdos qualitatem personae, cui hoc
dicet. nam si forte super hoc esset fama, vel is cui dicit, hoc
aliquam malam suspicionem posset habere de muliere,
propter quod forte ad dominum terrae recurreret, & i-
psam faceret ponere in tormentis, melius esset tacere, &
contritio sufficeret mulieri. arg. 22 q. 2 ne quis Illud etiam
caveat omnino sacerdos, ne hoc revelet judici cuicunque
sup. de exces. prael. dilectus
Uid de naufragiis: & quidem talia possunt occupari
Rit salva fiant, & domino reddantur, sicut consuevit.
notat. supra de accus. cum dilecti. est tamen totum restituen-
dum. ff. de incend. rui. nau. I. si quis ex naufragio. non obstan
te contraria consuetudine, vel statuto, & idem de rebus
peregrinorum in hospitiis mortuorum, quod dic, ut not.
supra de rap. sub rubric. de incendia. § contra quem & §. inquan-
tum. & § qua poena. & supr. de peregrinantibus. §. & quo privile
gio. versiculo. de privilegiis. & sequent. De pedagiis vero dic, ut
not. supra de censi. §. ex quibus causis. ver. exactiones autem peda-
giorum. & seq.
Uid de quaestis, & taleis: & quidem si appareat instru
nentum inde factum, quando dominus colonis con
cessit praedia, sicut aliquoties fieri consuevit, pacta servan-
da erunt. supra de pact. Antigonus, nam & quilibet in tradi
tione rei suae potest pactum apponere. supra de condi. appo
verum. 18. q. 2. Eleutherius. & si de his quae certa sunt aliud re-
tinuerit subditus, vel subtraxerit, vel diminuerit, vel cela
verit, ex certa scientia, debet tanquam fur & latro ad re-
stitutionem faciendam induci. idem intelligas, quod si in-
strumentum non extet, tamen antiqua talea, & certa si sci-
tur, vel creditur probabiliter, quod ab initio ex iusta causa
fuerit imposita, secundum Ray. quod dic, ut not. sup. de censi
§. quis census. Si vero non est dictum, quota talea fiat, sed in
definite dictum est, quod dominus in tali homine, vel tal
casamento possit taleam facere, intelligi debet modera-
tam, considerata facultate hominis seu casamenti, arg. sup
de censi. cum Apostolus. § sin io. q. 3 § si ff de leg. 3. si filiae ff. de iure
dot quaero. C. de nup. si furiosi. & si de hoc habet dominus lae
sam conscientiam, inducatur ad restitutionem facien
dam. Quid si subditus non exactus, tacite, vel expresso, si- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0838-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ne fraude & dolo, aliquid ultto domino obtulerit: Licite
recipit dominus, nec tenetur ad restitutionem. arg. 28. dist.
de culogiis. 1. q. 2. placuit. licet enim exigeretur, honeste tamen
tecipitur ff. de var, & extraord cog. l.1. §. est quidem res sanctissi-
ma. super. de simo. dilectus filius A. in fi. & c. & si quaestiones. § si. Si
vero violenter ultra exigit, dominus ad restitutionem te-
netur. 4. q. 6 si res. & patet in his quae not. sup. quot met. caus
§ qualiter retractetur. ver. item per constitutiones, & seq. Quid si
difficilis sit restitutio, quia forte tot exigit dominus, & prae-
decessores sui, quod si venderet quicquid habet, ad restitu-
tionem non sufficeret, scripsit Ray. quod potest ei mederi
hoc modo, quod remittat hominibus in recompensatio-
nem aliquam servitutem, ad quam tenentur ei in perpo-
tuum, vel det aliquam certam immunitatem, seu liberta-
tem, vel faciat inde aliquod hospitale, vel aliam eleemo-
synam, cum consensu & voluntate damna passorum, vel
uccessorum eorum, super quo ride, quod no. supr. de usu-
ris. §. qua poena. sub §. alia a judice. versi. quid si senerator agtem
pecuntae. & sequent. Quid de militibus qui nihil percipiune
ab hominibus suis, nisi taleas: Hoc vix credibile est, secun-
dum Rayn. quin ad minus percipiant domini iustitias &
avalcatas, & similia, si tamen ita est, dicit Rayn. quod de
voluntate hominum esset aliquid certum statuendum,
quod eis darent in signum dominii, ne alias penes tales
milites inutile & vacuum nomen dominii remaneret. ar-
18. quae. 2 Eleutherius. 1 qu. 3. si quis obiecerit. Quod si dubitetur
quid vel quantum debeat esse illud, recurrendum est ad
consuetudinem vicinorum. argum. supra de offi. arch. ca fin.
supra de censi super eo. c. in ecclesus. cap. di. contra morem. & si
diversae sunt consuetudines, illa eligenda est, quae melius
portari potest, sine gravamine subditorum. argum. supr. de
consue. cum olim. in fi. sup. de censi. ex parte. ff. de leg. 3. nummis ff.
de regul iur. semper. & hoc intelligas tunc verum, nisi forte
domini ex aliqua causa vendidissent, vel donassent, vel re-
misissent id quod in talibus hominibus consueverant per-
cipere, & habere, nam si hoc esset, nnllus dandus esset vpe-
gressus suas remittentibus actiones ff. de redhi. ac. quaenitur
§. si venditor. & no. sup. de renuncta. §. quis renunciare. Item hoc
est intelligendum verum esse, nisi non subditus contra
damnum praescripsisset libertatem, ut patet in his quae no-
sup. de immunitate ecclesiarum. § a quibus muneribus versi. ego pu-
to. & de praescriptionibus rerum immobil. § quae exigantur. sub §.
quartum,
Uid de rapina, vel praeda. ad evidentiam hujus quae
stionis no. Ray. quod quinque requirantur ad hoc, ut
bellum sit iustum scilicet persona, res, causa, animus, & au-
thoritas. Persona, scilicet habilis ad pugnandum, ergo o-
portet quod sit secularis, cui licet sanguinem effundere,
nam clerico non licet. 23. q. 8. clerici. & c. his a quibus, nisi in
necessitate inevitabili, quod dic, ut no. sup. de homici. §. quae
oena. ver. sin autem suit inevitabilis. Res, ut scilicet sit pro re-
bus repetendis, vel defensione patriae. 23 q. 2. c. 5. & q. 3 forti-
tudo. & q. 8. si nulla. Causa, puta si propter necessitatem pu-
gnetur, ut per pugnam pars acquiratur. 23. q. 1 noli. Ani-
mus, ut non fiat propter odium & ultionem, vel propter
cupiditatem, sed ad correctionem, & propter charitatem,
justitiam, & obedientiam. 23. q. 1 quid culpatur. & ca. militare
non est delictum, sed propter praedam militare, peccatum est
Authoritas, ut scilicet fiat ecclesiae authoritate, praecipue
ubi pugnatur, pro fide, vel authoritate principis. 23. q 1 quic
culpatur. & q. 2. c. 1 Sed quia per hoc non plenem instrueris de
iusto bello, recurre ad id quod not. sup. de treu. & pa. §. quid
sit justum bellum. Hoc tamen teneas, quod is qui iuste pu-
gnat, non tenetur ad restitutionem praedae, sed sit capien
tis, ut ibi not. & probatur dist. 1 jus gentium. 23. q. 7. si de rebus.
& hoc intelligas, sive capiatur de rebus injuste pugnantis:
sive valitorum, vel hominum suorum quousque isti pu-
gnanti debito suo injuria, vel offensione illata, vel damno
dato sibi, vel suis, & interesse suo sit juxta propriam & sa-
nam conscientiam plenarie satisfactum: vel donec hostis
paratus sit satisfacere, vel se juri pariturum offerat. illos
autem intelligas suos, qui plus hominem, quam Deum ti-
mentes, sequuntur dominum suum in bello illicito, con-
tra id quod legitur 11 q. 4. lulianus. &c. dominus alios. qui aunt
non praestant consilium, auxilium, vel favorem, non cre-
dimus puniendos, quia poena suos debet tenere authores,
&c. sup. de his quae fiunt a majo. par. capituli quaesivit 66. dis satis CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0839-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
perversum. sup. de consec cognoscentes. 1. q. 3. c.1. Quod autem di
ctum est, teneri illos, qui dominum in injusto bello sequun-
tur, intelligas quando hi, qui sequuntur, de hoc certi sunt
vel probabiliter credunt injustum bellum esse, maxime
ubi ecclesia hoc prohibebat, & tales excommunicabat. Si
vero certi essent. vel probabiliter crederent, quod iustum
esset, in nullo tenerentur, nisi forte haberent eorruptam
cupiditatis intentionem, ut patet in his quae notatur. supe
eod. versi. animus. secundum Ray. sed hoc reputo periculo
sum, quia sola conscientia non facit iustum bellum, ime
authoritas juris, vel judicis est, quantum ad hoc pertinet
requirenda, ut patet in his quae nota. supra de treu. & pac. e
quod sit justum bellum. Quod si probabiliter dubitat, utrum
justum sit, vel iniustum, adhuc propter bonum obedien-
tiae excusatur. 23. q. 1 quid culpatur, secundum Rayn. hoc di-
cas verum, si inquisivit quantum potuit, & peritiores con-
suluit, & semper dubius remansit, alioquin affectator i
gnogantiae, sicut non expers scientiae, puniretur. supra de
clandest. despon. cum inhibitio §. si quis vero. nec excusatur pro-
pter timorem admittendi feudi, vel incurrendi damnum
aliud temporale. 32. q. 5. ita ne. licet metus culpam in par
tem attenuet, quo ad poenitentiam injungendam circa je
junia & orationes. supra quod met. cau. sacris. Sed & autho-
ritas juris vel judicis requiritur, ut notat. supra eodem. versi
proxim. ubi ergo habetur authoritas judicis, dici potest
quod & si judex errarerit, ad pugnantis tamen conscien
tiam recurratur, & in hoc casu potest habere locum di
stinctio dicta in foro poenitentiali, secus in contentioso.
nisi error aperte detegeretur sub tempore, ut patet in his
quae not. supra de sententia. & re jud. sub rubr. de senten. §. quot
sint ejus species. sub §. sed nunquid est sinpliciter verum, & prae
ceden. Sed nunquid hi, qui sequuntur, tenentur insoli-
dum: Dist. utrum scirent, praedam committi debere, vel
etiam ignorarent, tamen venientes ad praedam non obti-
nuerunt, imo alios adiuverunt, & tale etiam hi, qui consi
lio, vel auxilio, vel adulatione, vel detractione seu causa
consilii, induxerunt tyrannum ad praedam faciendam, vel
guerram movendam injuste tenentur insolidum. si pro-
pter hoc sciunt, vel credunt, quod tyrannus ad hoc sit in
ductus, alias non facturus vel non tantum facturus, qui
ad id, quod plus fecisse creditur ex tali instigatione. argu.
supra de hom. sicut dignum infra tit 1 quantae. 17 quaest. 4 omnes
2 quaest. 1 notum. 93. distin. error. & c facientis. alias culpam s
vero sciunt, vel credunt, quod propter hoc ad hoc non fue-
rit motus, nec propter talia plus vel minus fecit, tunc non
tenentur nisi inquantum ad eos pervenit, vel de his expem
derunt, & inquantum damnum dederunt per se, vel fami-
liam suam, directe, vel occasionaliter. ad hoc supra de
sent. & re jud. cum I. & A. supra de aeta. & qua tuam. inf. tit. 1 in-
ter alia 11. q. 3 quoniam multos ff si cer pe. si & me & Titium. in fi.
supra de iurej. c. fi. Sed quid si unus satisfecerit insolidum, si-
ve principalis, sive alius: caeteri omnes liberantur. arg. ff. de
reg. iur. bona fides ff. de eo per quem fac. est. l.1 § si plures & hoc in
telligas, quo ad Deum, & de magna aequitate. nam quo ad
poenam quadrupli, adhuc potest insolidum quilibet con
veniri, cum sit poena ff. de jurid. om. jud. adeo. & l praec. § sin ff.
ad le. Aquil. item Mela. § sed si plures. 12. qu. 2. cum devotissimam.
& iuxta verbum Eachaei dicentis, Si quem defraudavi
reddo quadruplum. de quo tangitur. 14 q. 5. non sane. in fin.
unde sanum est consilium, quod de hac poena quilibet hu
militer misericordiam petat. & de hac poena quadrupl
plene not. supra de rap. §. intra quod tempus, & §. sequen. Sed
nunquid is, qui suum recuperat, tenetur cedere actiones
suas contra alios, qui damnum dederunt, scripsit Rayn
quod sic, in judicio animae, quamvis in contentioso judi
cio non teneatur, nisi forte is qui satisfecit insolidum, prin-
cipalis esset, ut sic non ab uno insolidum, sed a pluribus
pro partibus exigatur: in foro autem contentioso non vi
deo qua fronte is, qui propter propriam punitur contuma-
ciam, possit petere cessionem. ff. de admi. tu. si plures. 2. ff. de
cut. & ra distra. l1 §. nunc tractemus. secundum Ray. Quod di
cit de cessione facienda in judicio animae, non videtur fru-
ctuosum multum, cum nec ex tali cessione agi possit, nisi
velis intelligere, quod de voluntate confitentis publicetur,
sed nec ex hoc in foro contentioso agi poterit, obstantibus
legibus super proxime allegatis dicas ergo, quod sive ces-
sio facta sit, sive non, alii, qui nihil solverunt, ad relevandum
illum qui insolidum satisfecit pro suis partibus sunt effi- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0839-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
caciter inducendi. nam sclvens utiliter gessit negccium
eorum, ergo tenentur habere ratum quod facit, & ei satis
facere. arg. ff. de negociis gestis. cum pecuniam. & I. solvendo. & l.
bomponius. in fi. & I. seq. resp. 1 & §. 1. Quid si neuter raptorun
dominus erat, nec unus magis animavit alium, quam a
lius ipsum. sed simul convenerunt de faciendo tali insul-
tu, vel tali rapina committenda, quilibet tenetur insoli-
dum, ut patet in concor. signa. supra eod. versi. sed nunquid
hi, qui sequuntur, etiamsi unus solus per se hoc non potuis
set perfecisse, ut probatur aperte ff. ad leg. Aquil. ita vulnera
tus. §. fin. ff. arbo furtim cesa. si plures ff. de furtis vulgaris ff. f
quis testa. liber essejus. fu. l.1. Aliqui tamen dicunt, quod suf-
ncit, si quilibet pro parte sua satisfaciat. Sed primum non
solum tutius, imo verius est. Quid de his qui non consen-
tiunt, recipiunt tamen de praeda scienter ex dono, vel et
iam ignoranter, sed postea audiunt veritatem: quatenus
habuerunt, tenentur restituere. ff. si cert. pet. si & me, & Ti-
tium ff. de cond. inde nam haec natura. nisi forte hoc consum-
psissent, antequam intelligerent veritatem. C. de rei pendic.
certum est. ff. de usuris. qui scit. §. fin. ad hoc ff. de penult. haere. si a
domino. § fin. & duabus legibus sequent. Sed quid de his, qui
inde comedunt, vel induuntur: videtur quod uxor & fa
milia, qui non habent aliunde unde vivant excusentur.
dum tamen peccato non consentiant. Sed raptorem ad
restituendum & corrigendum inducant. argu. 11. qu. 3. quo.
niam multos. inf. de sent. excommunic. inter alia. & c. si vere, sed
& praedicatores gerentes negocium spoliatorum in hoc
casu propter hoc excusantur infr. tit. 1. cum voluntate, respo.
i. §. 1. Et hoc dicit Rayn. verum esse, si spes sit de correctio-
ne, & cum moderamine tali, ut per hoc non subtrahatur
facultas restituendi spoliatori in totum, vel magna parte
urg. 2. q. 6. anteriorum. §. illud. Quid ergo faciet uxor, vel filii
vel familia, si nulla sit spes correctionis: dicit Ray. quod si
sunt aliqua separata de iusto, vivant de illis, si non sunt,
quaerant victum ab amicis suis, vel consanguineis, vel aliis
personis honestis, vel quaerant victum propriis manibus
seu ostiatim, & nullo modo comedant de rapina. Sed quid
si maritus crudelis non permittit, quod uxor sua de alio
comedat, nunquid morietur fame mulier ista: Non imo
habet triplex remedium, secundum Rayn. Primum est, ut
vivat de dote sua, vel sponsalitio. Secundum est, ut denun-
ciet hoc talibus qui maritum compescant, vel etiam Epi-
scopo. 2. qu. i. si peccaverit. 22. qu. 5. hoc videtur. sed haec duo re-
media inania sunt. tanta potest esse tyrannia mariti, ut
patet supra quod met caus. cap. 1. Tertium est, quod ubi aliud
facere non potest, ex quo ita arctata est, poterit inde co-
medere, nec tenetur, quia tempore necessitatis tantae et
iam a furto excusaretur in totum, licet si periculum mor-
tis non immineat, aliquod peccatum committeretur, &
ideo aliqua poenitentia injungeretur. sic intellige supra de
surtis. si quis per necessitatem. haec enim necessitas legem non
habet. de cons. dist. 1. sicut. & distinct. 1. discipulos. semper tamen
tutius est, quod talis rem restituat si potest & ad cautelam,
bonum est poenitentiam agere: arg. sup. de homi. c. 2. 5. dist. ad
ejus vero concubitum, proponat etiam in animo, quod quan
cito poterit illud reddet. in omni autem casu reddat viro
debitum, nisi aliud subsit impedimentum. 33 quae. 5 si dicat.
& c. secundum. &c. una.
Uid de praedam ementibus. Et quidem si quis emat
scienter praedam, vel credens probabiliter, quod
praeda sit, tenetur indistincte, nec liberatur vendendo vel
qualitercunque alienando, nec amissione, vel morte rei,
rel aliquo alio casu interveniente, quo minus teneatur re-
stituere pretium. secundum quod plus valuit ex quo emit,
vel plus vendidit quam emerit vel tempore confractus
valeret, & quicquid ex re habuit, vel habere potuit, nullas
expensas deducendo, quia talis contrectandore alienam,
furtum committit, & fur semper in mora est. ad hoc C. de
fur. I. 2. ff. de fur. qui iuramenta ff. de condi furti. in re furtiva ff.
comodati. si ut certo. §. sed interdum. C. de rei ven. certum & quod
dictum est de primo emptore, idem intelligas de secundo,
tertio, & etiam millesimo, quia si per plures manus ambu-
larerit, idem iuris erit ff de min sed ubi. ff. de penult. haered. sed
& si lege. §. sive autem. Si aunt scit, quod de iusto bello est, om-
nino excusantur, cum a vero domino emat, ut apparet in
his quae no. sup. eod sub §. quod de rapima. versi. hoc tamen tenras
Si vero emens hoc nesciebat, probabiliter tamen hoc cre- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0840-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
debat. puta, quia omnes vicini sui, vel major pars, & ma-
xime sapientes, & honesti homines ita credebant, duran-
te hac bona fide, non tenetur, sed tenetur, si postea audie
rit veritatem, curet alias cautius negotiari. C. de furtis. I. 2. s
judice sententiante restitutionem fecerit, potest agere com-
tra venditorem, ut ipsum servet indemnem. 12. qu. 2. Vulte
vanae. Sin autem hoc faciat ad praeceptum sacerdotis in fo-
ro poenitentiali, & in eodem foro inducendus est vendi
tor, ut ipsum servet indemnem. Sed in foro contentioso
ipsum non poterit emptor convenire. ff. de evict. si rem. sup.
de contrah empt. c. fin. & patet in his quae not. supra de contra
hend. empt §. & ad quid venditor. vers. imo. quamvis specialite
dictum sit. Quid si sciebat factum emptor, sed ignoraba
jus, vel ignorantia facti ductus crassa & supina, non pro-
babili, rem ratam emerit, tenetur judicio animae ad resti
tutionem. ad hoc supra de cleric. exc. min. Apostolicae. dicitu
autem crassa & supina ignorantia, quando communiter
alii vicini dicebant, & credebant quod res esset de praed
& bello iniusto. ff. de verb. sign. latae culpae. vel quando eccle-
sia hoc prohibebat, & tales publice excommunicabat, un
de non excusatur emptor, tali ignorantia ductus. 12. qu. 2.
qui & humanis. 16. q 1. si cupis. supra de ordin. ab episcopo. qui re-
sig. episc. c.1 §. fin. & c. 2 & patet in his quae not. supra eod. sub-
§. prox. vers. quod si probabiliter. & si de hoc nihil cogitabat
quando emit, nec inquisivit quantum potuerit, in culpa
est, ut ibidem not. in consimili casu. Quod si emptor non
potest restituere commode nisi forte vendat quicquic
habet, & postea mendicet. ad hoc tenetur de rigore juris,
& secundum posse suum totum resti:uat. 14. q. 6. si res. supr
de usuris. cum tu. verum tamen de benignitate & aequitate
potest ei mederi, secundum ea quae not. supra eod § quid de
quaestis, vers. quid si difficilis sit restitutio. Quid si raptor idem
& donator, vel venditor satisfecit plenarie de praeda data
vel vendita: Dicas donatarium, vel emptorem liberatum,
rerum quicquid habet de lucro, & percepit ante restitu-
tionem factam, debet in usus pauperum erogare, ubi fuit
malae fidei. argu. 14. q. 5. qui habetis. & § seq. secundum Rayn
hoc intelligi potest de consilio. nam purgatum est vitium.
ex quo dicis plenarie satis factum, quo ad restitutionem
faciendam, vel si aliquid deest de restitutione, restituendum
est damnum passo, vel dic, quod nisi etiam plenarie satis-
factum est sibi talis poena iniungenda, ut puniatur in eo,
in quo deliquit. supra de temp. ordin. literas. & ut sibi poeni-
tentia per contrarium injungatur, sicut notat. supra eod. §
quae poenitentia respon. 1. vers. consulimus etiam. Sed nunquic
emptor satisfaciens npotest sibi consulere per cessionem a
ctionum sibi faciendam contra venditorem & raptorem:
Non, nec aliquo modo, nisi quando emit sibi de evictione
expressim caveri fecerit, quia obstat propria turpitudo
C de rei vend. si mancipium. 10 quaest. 2. hoc ius. C. de evict. si fun-
dum. de hoc dic ut not. supra sub §. quid de rapina. versicu. sed
nunquid is qui suum & seq Quid si quis emat reite praeda
scienter, tamen hoc facit bona fide, non ut ipsanviucretur
sed ut ipsam restituat, recepto a domino pretio, & interes-
se suo, cum alias dominus rei ipsam nullo modo recupe-
rare posset, vel non ita de facili, equidem hic non commit-
tit furtum ff. de furtis. falsus. §. pen. imo utiliter gerit nego
tium, & ideo totum poterit recuperare pretium & inter
offe suum, etiam si res sine culpa sua perimatur, vel amit
tatur, ut tamen quicquid percepit ex tali re, vel occasione
ipsius totum compenser, usque ad quantitatem concur
rentem, secundum Rayn. argu. ff. de neg gest. Sed an ultro §. 2
supra de accusat. dilecti. § fin. Sed licet in judicio animae cre
datur ei de conscientia sua, in judicio tamen contentiose
non crederetur ei, nisi publice hoc protestaretur. arg. ff. de
leg. gest. Resennius. C. de furt I.2 ff. de administ. tut non aestimo. su-
pra ut benesi. eccle. c. unico. §. 1. supra de electio. quia propter. §. fin
Quod si non potest reperiri dominus rei, vel nescitur ubi
sit, erogetur pauperibus de consilio dioecesani, & hoc etiam
publice fiat praemisso banno in ecclesia. & diligenti inqui
sitione facta, ut omnis suspicio eritetur. argu. in proxime
supra inductis juribus. & supr. de cland. desp. cum inhibitio. &
Juit matr. accu. pos. cum in tua. & si hoc facto non inveniatur
cuius sit res, liberabitur, dando pauperibus ut supra pre-
anima illius, cuius res est, quia in hoc utiliter geritur ne
gotium suum. arg. 12 q. 2. quatuor. circa fin. & iunge quod not.
supr eod. sub §. quid de rapina. vers. sed quid de his qui inde come-
dunt. & seq. & vers. quod dicit. & inf. eo. sub §. quid de furibus. ver.
quid si quis invenerit. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0840-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Uid de officialibus judicum: Quicunque officialis in
Ccitavit judicem ad injuste judicandum, ex certa scien
tia, vel contra conscientiam, tenetur secundum quod not.
in simili materia supra eod. sub §. quid de rapina. vers. sed nun
quid hi qui sequuntur. & seq. ideoque & si iudex simplex se-
cundum conscientiam judicet, deceptus tamen consilio
assessoris bona fide electi, qui scil. ab omnibus iustus & pe-
ritus credebatur, & ad ipsum committitur tanquam ad ta-
lem recurrebatur, excusatus est judex, & assessor tenetur.
sic intellige ff. quod quisque. in l. 2. Tenetur etiam judex, vel
assessor, si se sentiat imperitum, & se judicio intromittit, ut
Instit. de obl quae ex quasi ma nascunt. respon. 1 & idem in medi-
co supra de aetat. & qual. ad aures. & de noc hot. sup. de ho. §. pe
vers. ideo sicet medico. & seq. nec non & is qui talem sciente-
elegit, de culpa ipsius tenetur. supra de offic. arch. ea quae. Sed
& si assessor habet certum salarium, & ultra extorquet, te-
netur. arg. supra de vi. & hon. oler. cum ab omni. alii autem in-
feriores officiales, puta nuncii sive missi infulati, vel simi-
les, & si certum salarium habeant, & aliquid per vim, vel
immoderatam improbitatem extorquent, juxta morem
terrae, puta denarium, vel obolum, vel aliud certum quid,
non tenentur ad restitutionem, sed possunt inde facere e
leemosynam. unde August. Sunt aliae personae inferioris
loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt, sicut
officiales ab his extorta per immoderatam improbitatem
repeti solent, magisque reprehendimus, qui talia inusirate
repetiverunt, quam qui de more ea sumpserunt. & subjum-
git, isti facilius ea quae hoc modo acquisiverunt, tanquam
sua pauperibus largiuntur, quam eis, a quibus recepta sunt
tanquam aliena restituantur. 14 quaest. 5. non sane. secundum
Rayn. Sed certe non probat, quod de his possint fieri elec-
mosynae, imo notat factum, quod & in usuris verum est,
facilius enim induceretur usurarius ad dandos 1o. solid
pro Deo, quam ad restituendos ei, a quo extorsit.
Uid de advocatis: Et quidem tenentur ad restitutio- a
nem, a si in culpa sint. in culpa autem sunt, si non erant
idonei ad advocandum, puta quia religiosi in casu non com-
cesso, vel in sacris constituti, quod dic ut not. supr. de postu-
lando. §. quis non. & §. quid vertinet. vers. item ad officium. & seq.
tamen in hoc casu no credo, si alius advocatus diligenter suum
officium exequatur, nec in culpa sit amissionis causae, quod
debeat fieri restitutio illi, a quo recepit, cum sua non in-
tersit. Sed alias est ei iniungendum, ut illud expendat ad
pias causas, & subveniatur peccatori orationibus & suffra-
giis ecclesiae illorum, qui eleemosynam recipiunt. arg. 14.
qu. 5. non sane & 12 q. 2 gloria episcopi. & c. aurum, & in his quae
not. supr. eo. sub §. quid de praedam ementibus ver. quid si raptor. idi
& donator. Si vero ideo in culpa est, quod recepit immode-
ratam quantitatem, tunc id quod nimis recepit, tenetur
restituere illi, a quo extorsit. super quo ride quod no supr-
de postulando. §. quis postulare. ver. dixit tamen Axo. & seq Quod
si ideo in culpa est, quia per ignorantiam suam, vel negli-
gentiam clientulus suus amisit causam, tenetur restituere
ialarium sic extortum, & damnum quod inde incurrit cli-
entulus. arg ff. ad leg. Aquil. idem ju. sup. de aetat. & qual. ad au-
res. Sed & si per cavillatione suam b abstulit adversario suo
bonam causam, vel ipsum gravavit in aliquo, petendo dila-
tionem supersluam, vel allegando falso contra conscientiam,
vel faciendo positionem duplicem, vel cavillosam, vel per
instructionem falsi testis, vel quia induxit clientulum suum
ad veritatem negandam, tenetur insolidum, quo ad veru
interesse. super quo ride quod not. supra eod. sub §. quid de
nfficialibus. & §. cui confitendum sit. sub §. cui ad vocati. & de po-
tulando. §. quid pertinet. versicul. ad hoc dicendum. & sequent.
Sed pauperi tenetur consulere gratis. 11 quaestion. 3. pauper.
& quando sine magno labore potest respondere gratis CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0841-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
tenetur, nam & sicut gratis accepit, sic gratis tenetur dare.
secundum Rayn. quod non intelligo, si petens consilium
dives sit, quia & si non laborat modo, laboravit tamen stu-
dendo, & addiscendo, ergo licitum est ei salarium compe
tens exigere. 11 q. 3. non licet. 14. q. 5. non sane. quod dic ut not.
supra de postulando. §. quis postulante. de vita & honest. cler. §. fin.
vers. item consistit in hoc. & seq.
Uid de testibus corruptis: Et quidem si per dictum
ipsorum falsum aliqua partium amiserit causam suam.
tenetur ad restitutionem faciendam ei qui damnificatus
est. argu. 67. q. 4. si quis in atrio. ff. de calum generaliter. §. illud.
1. q. 1 jubemus. sin autem recepit propter testimonium ve-
rum ferendum, tenetur hoc pauperibus erogare, sicut
not. in consimili casu. supra eod. sub §. quid de advocatis. resp. 1
& idem est in judice, sicut no. super. de sent. & re jud. sub rubr. de
re jud § quae sit poena. nam & venalia testimonia, sicut & ju
dicia venalia reprobantur. quod dic ut not. supra de testib
§. quis possit esse testis. vers. repellitur. quamvis expensas suas
moderate recipere possit. 4. qu. 3. versic. venturis. & not. de
hoc supra de vita & honestat. cler. § fin. versic. item consistit in ho-
& sequent.
Uid de accusatoribus & denunciatoribus criminum:
icas, quod si calumniose hoc fecerunt, tenentur ad
restitutionem damni dati, & aliter puniuntur. ut not. supr.
de calumni §. quando debet. & §. quali poena. Sed & tenentur
poenitentiam agere, si ex odio ad hoc procedant, quia ex
charitate talia dicunt procedere, ut patet 23 quaest. 5. prodest.
2. q. 5. non vos. & q. 1 si peccaverit. 5. q.1 c. 2. Obligantur etiam
tales non solum ad restitutionem pecuniae, sed etiam fa-
mae, quod hoc modo fieri debet, ut scil. ubi per se, vel per a-
lium dixit cantilenam, vel libellum famosum legit, & in a
liis locis, in quibus sentiet alium dicto vel facto suo infa-
matum, publice recognoscat errorem suum, & dicat, quod
mentitus erat per os suum, secundum Rayn. supra de pur-
gat. canon. inter solicitudines. § praecipuas. quod intelligas, ni
si ex tali recognitione publica magis infamaretur infa-
matus, ergo non dicat, Ego te tali facto infamaveram ta-
lem, specificando crimen, sed sic dicat in genere. Ego in
famaveram talem deeo, de quo inter vos est infamatus,
bene scitis quid est illud, sciatis quod ego tanquam mali-
tiosus & malevolus mendacium hoc inveni: & mendaci-
um est, quicquid dixi. non dicat falsum, sed quia contra
mentem dicebat proximum infamando. & tamen verum
potest esse quod dicebat, Sed quid si de diversis infamatus
est a diversis. nam ibi necesse est, quod specificetur Hic
dicerem, quod ad arbitrium infamati, vel si graviter arbi-
traretur, ad arbitrium judicis deberet se purgare. arg. su-
pra de iurejur. veniens. & cap. Quintavallis & de arbitris. c. 2. Sed
& ab infamato tenetur veniam postulare. ad hoc 14. qu 6 si
ves 5. q 1 quidam 6 q 1. deteriores 27 dist. legant & de hoc no. su-
pra de maledicis. § quot sint genera. & § qualiter quodlibet genus.
& de iurejur. §. quot modis. vers. literis.
Uid de condentibus leges iniquas: Et quidem si sunt
Ce. contra jus naturale, quod in Lege & Evangelio con-
tinetur, ipso jure non tenent. 8. distinct. quae contra mores. 32.
q. 7. flagitia. & patet in his quae not. supra de rescript. sub rub
de praescription. rerum iminobilium. §. quae exigantur. sub §. ve-
rum. idem est, si laici talia statuant in praejudicium eccle-
siarum. supra de constit. quae in ecclesiarum. & c. ecclesia. & ob-
ligantur in solidum statutarii, & consiliarii scriptores, &
judicantes & ea servantes, vel exequentes. infra tit. 1. nove
rit. & c. gravem. sicut. & de hoc not. infra titul. 1. §. quis possit
excommunicare. respon. 1. vers. 7. & seq. Idem est, si fiant con-
tra jus positum, ad pauperes opprimendos, & iustitiam
impediendam, de talibus potest intelligi quod legitur Esa.
io. Vae qui condunt leges iniquas, & scribentes iniustitiam
scripserunt, ut opprimerent in judicio pauperes, & vim
facerent causae humilium populi mei, ut essent viduae prae-
da eorum, & pupillos diriperent, quid facietis in die visita-
tionis, & calamitatis de longe venientis, ad cujus fugietis
auxilium, & ubi derelinquetis gloriam vestram, ne incur-
vemini sub vinculo, & cum interfectis cadatis, & junge
quod not. supra de censi. §. ex quibus cau. vers. quid si moneta. &
seq & supra de consti § qualiter constitut ionibus derogetur. supra
de resc. §. vires. sub § potest autem quis. CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0841-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Uid de furibus: Planum est, quod tenentur ad resti-
tutionem faciendam, a & fures, & hi qui operam, vel 6
consilium praebuerunt, quod dic ut not. in casu consimili,
upr. eod. §. quid de rapina. & seq. caute tamen restituat sacer-
dos rem sibi restitutam in foro poenitentiali, ne denudet
confitentem, super quo ride quod not. supr. eod. sub §. quid
de muliere. Quid si aliquis recipitaliquam rem ad certum-
usum sibi commodatam, & ipse commodatalii, nunquid
committit furtum: Sic, quia nec ad hoc faciendum, & sic
non ad hunc usum commodata erat, & species lucri est, ex
alieno largiri, & sibi acquirere beneficii debitorem. & cre-
ditor committit furtum, si re sibi obligata utatur. ff. de fur-
sis si pignorem. respons. 1 & §. 1. in hoc autem casu tenetur fur
ad aestimationem usus, etiam re domino restituta. arg. 14-
q. 6. si res. secundum Rayn. Quid si quis ematrem furtivam
etiam ignoranter: Et est sfatutum in terra, quod si quis
alem rem emerit publice in mercato, non teneatur ipsam
restituere, etiam vero domino, postea venienti, nihilomi-
nus evincetur ab eo res. C. de furtis. I. 2. nec obst. statutum,
cum sine peccato mortali non possit teneri, ut patet in his
juae not. supra eod. §. quid de condentibus nisi forte emerit rem
secundum ea, quae not. sup. eod quid de praedam ementibus vers.
juid si quis emat rem. & seq. arg. 12. q. 2. VPulteranae. Sed & in ille
casu, ubi scil. bona fide, & ut eam vero domino restitueret,
emit, etiam expensas bona fide factas circa eandem rem
poterit exigere, arg. supra de restit. in integr. c. 1. supr. de reb. ec-
les. non alien. ad nostram ff. de acquir. rer. dom. bonae fidei emptor.
Item si interim res non tenetur, quia non est in mora. Item
si interim alienaverit, durante bona fide, non tenetur, quia
nec desiit dolo possidere: nec pretium ex re furtiva reda-
ctum est furtivum. argu. ff. de furt. qui ras. § fin. & a contra-
rio sensu. supra de alien. ju. mut. cau. fac. c. 1. & 2. ad hoc. ff. de
let. haered si possessor. §. restituere. & l. si in rem & utrum si quid
tamen inde habet in lucro, illud debet reddere domino
postea venienti. arg ff. de cond inde nam haec natura Sed nun-
quid licet rem furari furi, vel raptori, vel usurario, ut inde-
fiat eleemosynae Non, quia non sunt facienda mala, b ut
eveniant quaeque bona. 30. q. 1 nosse 32. q. 4. sic non sunt. supra
de usuris. super eod. De talibus dicit Aug. Hujus cogitatio
diaboli calliditate suggeritur. nam si totum tribuat quod
abstulerat, addit potius peccatum, quam minuat, ausert
sibi copiam restituendi, ad idem. 1 q. 1 non est putanda. Idem:
Neque enim si agris inique ac perperam invasis ita quis u-
tatur, ut ex eorum fructibus largas eleemosynas faciat,
deo rapinam justificat. 13. q.5 forte. & cap. neque Quid ergo,
si ideo furetur, ut domino restituat, & hoc faciat: Videtur
excusatus: arg. ex praedictis. & ff. deposi. bona fides. nam & u-
tiliter gerit negotium furis: ergo cogitur hoc habere ra
tum. ff. de neg. gest. sed an ultro. §.1. Quid si quis invenit pe-
cuniam, c vel aliam rem in via publica, vel alibi: Dicas e
quod debefacere praeconizari, & in ecclesiis loci illius,
ubi res in muita est, adiacentium denunciari publice coram
populo, quod talis res inventa est, & si reperiat dominum, ea
reddat, primo tamen ei circumstantias, per quas ei certifi-
cetur, utrum vere sit dominus is qui petit. alias forte mul-
ti non domini peterent. ad hoc ff. de fur falsus. § qui alienum,
& § seq. & not. supra de usuris. §. quae sit poena. sub §. alia ab ad-
versario. vers. quid si nullus apparei. si non invenit dominum
cum consilio & authoritate episcopi sui potest ipsam rem
retinere, & oret pro eo cuius est res, & hoc intelligas,
quando pauper & egenus est is qui invenit, alias paupo-
ribus eroget, alioquin si non restitueret iuxta posse, fur- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0842-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
esset. & sic intellige illud Aug. Jo. & Greg. 13. q. 16. si quid in
venisti. & duobus c. seq. Quid si quis furatur Christianos ca-
ptivos a Saracenis detentos: Non tenetur. arg. 22. q. 2. do
minus. & qu. 7. ut pridem. & hoc intelligas, quando non est
tempus treugae. Quid ergo si tregua sit: Dist. quod tunc
tenetur restituere rem suotractam & aestimationem ho
minis, vel alterius rei sublatae, & omnis damni dati. arg. 22:
qu. 1 noli. quod intelligit Rayn. nisi forte Saraceni compel
lerent captivos idololatrare, in quo casu eriperetur ca
ptivus in libertatem. argu. 54. dist. c. nulla. & tunc non tene
tur surripiens, cum ex quo de peccato mortali, vel subver-
sione fidei agitur, magis sit Deo, quam hominibus obedi-
endum. 11. q. 3. sulianus. & c. qui resistit. Quid si Christianus
captivus furetur Saraceno, qui eum captivum detinet: s
fuit captus dum erat treuga, quam frangebat, & sic inve
nitur in culpa. 23. q. 1 noli. & non imminebat famis necessi
tas, tenetur ad restitutionem: sin aunt alias tempore belli ca
ptus fuit, vel necessitas famis imminebat, cum talem te-
nebatur Saracenus pascere, non tenetur ad restitutionem
secundum Ray. Sed nunquid uxor faciens eleemosynam
de rebus mariti committit furtum: Dicut not. infra eod. §
puid de facientibus elcemosynam ex alieno. caetera quae hic de-
ficiunt, supra de furt. invenies plenissime not
Uid de usurariis: a Et hi ad restitutionem faciendam
tenentur, quamyis de facto aliquando retineantur u-
surae: quia non invenitur judex, qui iustitiam inde faciat:
sic intellige 13. q. 4: quid si dicam. Sed quid si poena imposit
sit, nisi pecunia mutuata intra certum tempus fuerit per-
soluta, nunquid talis poena loco usurae succedit: dist. utrum
sit judicialis, vel conventionalis. Si judicialis sit, puta ju-
dex praecepit debitori, quod nisi satisfaceret intra mesem,
talem poenam incurreret, non est usura: cum apposita sit
ad puniendum contumaciam debitoris. arg. 23. dist. quan
quam in fin. & ff. de reg. iur. qui authore. Si vero est conventio
nalis, & est apposita bona fide, ut scil. debitor metu poena
satisfaciet, adhuc non est usura, dum tamen intentio rect,
fuerit. 23. dist quanquam. supra de arbitris dilecti. Ex duobus
tamen praesumitur, quod sit usura, si is, scil. qui ipsam ap
posuit, consuevit usuras exercere, arg. supra de act. empt. &
vend iulianus inter eum. §. idem Papinian ff. de usuris. qui semif.
ses. supra de pignoribus illo. in fin. Secundum est, si poenam in
menses, vel in annos singulos aliquis stipuletur, in auth. ut
nullus mu. agri. col3 posita. C. de usur. authent. ad hoc. Licet au-
tem in judicio animae cuilibet de sua conscientia sit creden
dum, est tamen cautius examinandum, & inquirendum,
propter praesumptionum circumstantias supradictas
Quid si paratus sum emere merces aliquas pretio centum
librarum, in quibus lucraturus eram secundum sanar
conscientiam, & spem firmam 10. libras usque ad mensem
ipsis ad certum locum deportatis, & tu propter nimiam
instantiam tuam impedis me, ne emam: & a me hanc pe-
cuniam mutuo recipis, & promittis intra mensem redde-
re centum & decem libras, nunquid est usura: Non vide
tur, quia loco interesse succedit, ut patet in his quae no. su-
pra de usuris. §. an aliquo casu. vers. 7. & seq. Quid de civitatibus
vel collegiis dantibus pecuniam ad usuram, nunquid sin
guli sunt usurarii, & tenentur ad restitutionem: Non vi-
detur, quia causa universitatis non est singulorum. 12. q. 2.
qui manumittitur. Sed dicas contrarium, nam quo ad de-
licta, omnes hi qui consentientes sunt, puniuntur & sin-
gulariter obligantur non tanquam universitas, quae ani-
mam non habet. b neque tanquam universi, sed tanquam
singuli. arg. supra de usuris. conquestus. 7. q. 1 sicut vir. 24. qu. 3. si
babes ff. quod met. causa. metum. § anima dvertendum. quod in
telligas de his, quibus in mente sua hoc placet, & ratum ha-
bent, & consentiunt, vel prohibere possent, & non faciunt,
infra tit 1 quantae. Hoc etiam teneas, quod a nullo fideli, si
ve infideli, debes usuras exigere, & si exegeris, teneris re-
stituere, secundum Ray. Quid ergo, si a Judaeo usuras ex
egeris solvendo, & reddendo eidem liberaberis, conveni
entius tamen est, ut inde authoritate ecclesiae satisfacias
Christianis, a quibus forsan idem Judaeus usuras extorsit,
vel quibus est alias obligatus, & eris liberatus. ff. de neg gest
solvendo. & i. cum pecuntam. vel in aedes sacras deponas ac-
hoc idem faciendum. sicut not. in casu simili. infr. de sent. ex
com. & quae sit poena. sub §. quid si teneor sacramento. Sed pone,
quod usurarius multa lucratus est cum usuris, nunc redi- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0842-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
ens ad cor, vult poenitere, nunquid tenetur restituere e et-
iam lucrum, quod fecit cum pecunia usuraria: Ita vide
tur nam quae ex radice corrupta procedunt corruptae
sunt. 14 qu. 5. neque. 16. q. 3. si saterdotes. in fin. & difficile est. ut
bono peragantur exitu, quae malo sunt principio inchoa-
ta. 1. q. 1 principatis. sup. de accus qualiter. 1 Amb. Si quis usu-
ram acclpit, rapinam facit, vita non vivit. Joan. Usuras quae
rere, vel fraudare, aut rapere, nihil interest, sed in rapina
& furto ad hoc videtur teneri. supra de restit spol gravis. ergo
& in usura cum haec aequiparentur, ut supra. Sol. quia qui
nimis emungit, elicit sanguinem. 4. dist. denique. dicendum
est, quod non tenetur, nisi ad restitutionem eorum, quae
debitore extorsit vel occasione sortis recepit peccato, vel
ntentione corrupta praecedente, & forte etiam expensas
muderatas & operas suas deducere potest, & in his mitius
igatur cum usurario, quam cum raptore, est tamen tutum
consilium, quod post restitutionem usurae factam de aliis
de quibus tenetur, forte propter praemissa petatur venia
ad cautelam, secundum Rayn. Alii stant in dist. primo di-
cto. Dicas mediam viam tenendo, quod tenetur ad resti-
uendas expensas, & interesse debitoris, in quo quidem lu-
rum & damnum suum computandum est, sicut satis ex-
presse legitur. ff. de eo quod certo loco. l.3 §. pen. & fin. & l. seq.
nec enim video quare interpretatio Ray. sit pro usuraric
facienda, sed nec video, quare debitor ultra interesse suum
possit petere totum lucrum. hoc enim esset suum repete-
re cum usuris, quia quicquid sorti accedit, usura est. 14. q. 3
plerique. Sed nunquid uxor & familia usurarii tenentur ad
restitutionem: Dic ut not. in rapina. supra eod sub §. quid
de rapina. vers. quid ergo faciet uxor. & seq. caetera quae defici-
unt hic. supra de usuris, plenius poteris reperire.
Uid de lusoribus sive aleatoribus: a Et quidem de ta-
libus, si clerici sint magna vindicta sumi debet. unde
in canonibus Apostolorum, episcopus, aut presbyter aut
diaconus, aleae & ebrietati deserviens, aut desinat, aut cer-
te damnetur, subdiaconus, aut lector, aut cantor, similia
faciens, aut desinat, aut communione privetur: similiter
etiam laicus. 35. distin. episcopus. hodie vero idem videtur in
subdiacono quod & in diacono. arg. sup. de ser. non ordin. mi-
ramur. Ex hoc autem quod dicitur in dicto canone deser-
viens nontari potest assuetudo, & frequentia nimia: si ergo
hoc non ducit in consuetudinem, non punietur, & secun-
dum Rayn. Ex secundo etiam, quod ubi dicitur, Desinat,
potest colligi quod & si hoc in consuetudinem duxerit, &
admonitus destiterit, poenam vitabit, licet agere poeni
tentiam de peccato commisso, secundum Rayn. Ex illis
autem verbis, Damnetur, & communione privetur, habes
quod peccatum est mortale, nampro levi crimine non im-
ponerentur tales poenae, secundum Rayn. dubitatio non
est, quod nedum ludus assiduus peccatum mortale reputatur.
Sed ipsa etiam contumacia, quae hanc poenam exigit. 11. q.
3 nemo & c nullus. ut not. infra de sent. excom. § quibus ex cau-
sis. Sed nunquid potest repeti id, quod in alea missum este
Dicunt quidam, quod non: sed est pauperibus erogandum:
arg. 14. q. 5. non sane. cum enim hinc, inde & turpitudo ver-
setur, melior est conditio possidentis. ff. de condi. ob turpem
tausam. I. 3. & 4. Sed hodie fere omnes Doctores teneni CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0843-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
contrarium, per l ff. de aleatoribus. I. fin. in fin. & in l. Graeca. a
learum ludus. quae usque ad so. annos repetitionem admit
tit. Rayn. vero dist. utrum aliquis ludens voluntarius, &
ex cupiditate amiserit, talis non potest repetere: & si lu-
cretur, saltem in judicio animae tenetur restituere. Ve
coactus invitus & attractus, vel propter nimiam impor
tunitatem inductus: & si talis amittit, potest repetere, & si
lucretur, non tenetur restituere, potest tamen hoc & de
bet pauperibus erogare, & idem dixit de illo, qui cum in-
firmus esset, causa recreationis modicum lusit, tamen alium
inritum non compulerit: & secundum hanc distinctionem
dixit jura & opiniones supradictas posse ad consonantias
reduci. & arg. ad hanc dist. 1 3. q. 5. non sane. sup. de fino. dilectus.
f. si quadru poen. se. dic. l.1. §. cum artetes. C. ad. l. lul. de vi vub. quo-
uam ff. ad I. Aquil. si ex plagis. §. tabernarius. Nec obst. si dicat
lusor, quod non fecit injuriam proximo. qui voluntarius
lusit. nam & invitus & volens amisit. & iste ludus prohibi
tus est per l. & contra Deum est, ergo illicite acquisivit: & id
eo ex tali titulo praescribere non poterit. arg. supra de prae
script. c. fin. injustus enim titulus & illicitus pro non titu
lo est habendus ff. de petit. haered. nec ullam. C. de agri. & censi
quemadmodum lib. ii. secundum Rayn. Sed & sunt personae
quibus est indistincte restituendum, quicquid ab eis in lu-
do lucratum sire extortum est, puta furiosi, prodigi, mi-
nores 25 ann. & maxime pupilli. Item mente capti, muti
caeci, & morbo perpetuo laborantes, quibus tutores & cu
ratores dandi sunt: & sic per se etiam propria non libere
administrant. ff. de postul. l.1. in fin. & l. 2. Instit. de curator. re-
pons. 1. & sequens. Item de monachis & claustralibus. arg.
1. qu. 1. nolo. & c. non dicatis. supra de stau monach. cum ad mo
nasterium. Idem in uxore ludente res mariti, & in filiofam
ludente res paternas: & in administratore rerum ecclesic
ludente res ecclesiae, quae pauperum sunt: in quibus casi-
bus tutori, vel curatori, abbati, marito, patri, & ecclesiae &-
rit restitutio facienda, secund. Rayn. super quo ride quoc
not infra eod. sub § quid de facientibus eleemosynam. & sup. eo-
§. quid de praelatis. Dic, quod semper standum est ei, quod
not. supra eod. §. sed quaecunque sit intentio. quia ex quo ludus
illicitus, & reprobatus est, bono animo fieri non potest
arg. ff. de furt. in furti accusa. in fin. infra de reg. iur. estote. si erge
dicat quis quod hoc faciat bona intentione, vel causa re-
creationis: aut ludat sine denariis ex quo ludit ad aleas
vel taxillos, accipiat unum ludum de approbatis, si velit
facere sponsionem, alioquin ad minus in judicio conten
tioso, nullatenus credam ei, quin ex cupiditate hoc faciat:
quia semper pro majori parte sic fieri consuevit: argu. ff. de
legi nam ad ea supra de deci. c. 1. & de censi. ea te. & c. ex parte. Si
autem vis scire, quae & quot peccata circa ludum illicit:
committantur, & quis ludus dicatur licitus, dic ut plen
not. supra de exces. praelat. §. qualiter excedant. sub §. clerici vero
ttiam ad ludum. per totum.
Uid de negotiatoribus. Hic notandum, quod quaedan
. sunt negotia in se, & ex natura sui illicita, sicut usura
simonia, meretricium, & similia, quae sine mortali peccatc
committi non possunt, & haec non solum clericis, sed &
laicis, & cunctis hominibus sunt penitus interdicta, & o-
mnes obligantur, ex quo doli sunt capaces. 14. qu. 4. nec hoc
quoque. 1. q. 1 reperiuntur. 88. dist. fornicari. supra de delict. puere
c. 1. supr. de iurejur. & si Christus §. quaedam. Alia sunt negotia
quae ex natura sui non sunt inhonesta, sed ex adjuncta
causa, puta ex persona, ex loco, ex tempore, ex injusto
exercitio, & fraudulenta intentione, ut venditio, locatio
& similes contractus, & etiam quasi contractus, ut tutela
cura negotiorum gestorum, & similes, in quo membro ad
omnia mechanica, sicut sunt artes textoriae, sutoriae, & si
miles includunt. Haec ex persona inhonesta sunt cleri-
4. eis. Apostolus: Nemo militans Deo,a implicat se nego
tiis secularibus. Psal. Quoniam non cognovi negotiatio
nes. sicut habet una litera, alia habet literaturam, untroibo
in potentias Domini: secundum hoc intellige. sup. ne cler
vel mon c. 1. laicis autem licita sunt. &6. dist. pervenit. 88. dist. for.
nicari. sunt tamen casus, in quibus haec secularia negotia,
etiam clericis sunt concessa. Primus est in clerico habente
jurisdictionem ecclesiasticam, sive temporalem. 11. qu. 1. c. 1
& 2 & c. experientiae. 89. dist. judicatum. Secundus, ubi judex
secularis negligens est circa justitiam reddenda inter sub-
ditos. talem enim potest excommunicare ecclesiasticus CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0843-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
Judex, quousque iustitiam facit, vel defectum ipsius sup
plere. 24. q. 5. administratores. supr. de for. comp. licet. & c ex tens
re. excepta sanguinis vindicta, quae est clerico penitus in-
terdicta. supr. ne cler. vel non sententiam. Tertius, quando a-
gatur de tutela miserabilium personarum, quam etiam
monachus tenetur suscipere. &6. dist. pervenit. 87. dist. per toti.
18. dist. c. 1. & c. episcopus gubernationem. & licet laicus cogatur
recipere tutelam illius, cui ab intestato succedere debet.
instit. de legit. patron. tu. in clerico. secus est, qui succedit ab
intestato, nec recipere cogitur. 86. distin. pervenit. Sed nun-
juid quod supra dixi monachum cogendum recipere tu-
telam miserabilium personarum, indist. verum esse non
videtur, quia nec episcopus, nec monachus debent tutelam
terere, in auth. de sanct. episc. supr. Deo antabiles. col. 9. Sed ill
egi derogatum est per canones supra dictos: hoc tamen
adiecto, quod in monacho est abbatis authoritas requiren-
da. argu. 16. q. 1 monachi. Vel dic, quod testamentariam, vel
dativam tutelam nullo modo possunt recipere, & sic po-
test intelligi & dist. c. fin. 16 q. 1 generaliter. 21. q. 3 Cprianus. &
quod dictum est de monachis, idem intelligi debet de ca-
nonicis regularibus & aliis religiosis: argu. supra de postul
ex parte eo. infra tit 1. cum illorum. §. 1. 2. & 3. Quartus est, quan-
do clericus indiget, nec habet alias unde vivat. argu. 86. dist.
pervenit. ibi, avaritiae causa suscipiunt. 91. dist. clericus. caetera
quae circa hanc materiam deficiunt, require, supra ne cleric
vel mona. per totum. ubi plenissime expeditur. Ex hoc loco
vero hoec inhonesta dicuntur, quando in lupanari, vel a-
lio vili loco, haec exercentur. nam & in talibus latebris so-
lent committi adulteria, & nutriri haereticae pravitates. ad
haec ff. de iust. & iur. I. pen. ff. de arb si cum dies. §. si arbiter. 86. dist.
in omnibus. 22. q.1. si quis sacro. 35. q. 6. ab isto. nec obst. quod dicit
Amb sci. quod lupanaria non infamant castitatem, sed ca
stitas etiam loci abolet infamiam. 32. qu. 5. tolerabilius. quia
illud verum de infamia juris, porro semper remanet infa-
mia facti, seu suspicio, quae saltem propter aliorum scan-
dalum est titanda. sup. de no. ober. nunc. cum ex injuncto. §. pen
Sed & ratione loci inhonesta est negotiatio in ecclesia:
unde Dominus ementes & vendentes ejecit de templo.
quod Orig. diligenter exponit, sicut legitur 16. qu. 7. & hac
aiximus, in qua etiam non sunt placita secularia exercen-
sa. supr. de immun. eccl. c. 1. & quae circa hoc membrum defici-
unt, ibidem in summa invenies plenius notata. Ex tempore
etiam dicuntur inhonesta, praesertim judicia si exercean-
tur in tenebris, quia qui male agit, odit lucem. supr. de offic.
leleg. consuluit. quod dic, ut plene not. supr. de iud. § qualiter.
& quando. Item ex tempore feriarum: quod dic, ut plene no-
supr. de ser. § quid non. Ex iniusto autem exercitio, seu frau-
dulenta intentione, inhonesta dicuntur, quando fraus in
ipsis committitur, vel ultra iustum, & illicitum modum ex-
torquetur, quod dic ut not. sup. de contrah. emp. §. qualiter re-
seindatur & § quibus mensuris. & sup. eo. §. cui confitendum sit. sub-
. cui mercator. Item quando plus venditur transeuntibus,
quam vicinis, quod episcopi debent corrigere. supr. de con-
trah. emp c. 1. Quando quis mentitur, jurat, & dejerat, ut me-
lius, citius, & carius vendat. est enim omne mendacium in-
terdictum, ut no sup eod quae interrogationes. sub § dixisti un-
quam mendacium. Quid ergo faciet sacerdos de pellipariis,
sutoribus, mercatoribus & similibus qui vix vendunt sex num-
matas aliquarum rerum, quin septies mentiantur, vel deje-
rent: & multis aliis modis ibi peccant. Non dico de con-
suetudine: sed de longissima corruptela. Ad hoc dicen-
dum, quod quoties talis mendacium scienter dixit, mor-
taliter peccavit: & quoties per mendacium suum proxi-
mum decepit, vel carius, quam deberet, vendidit, ad resti-
tutionem tenetur. Sin autem ignoranter mentitus est. vel
ex improviso, quia lingua labilis est, vel etiam scienter, sed
intendit, & scit illud sibi prodesse, ut sic serret indemnem:
& proximo non obesset, quia satis valet res pretium quo
datur, & sic non est decentio in valore, nec in re: quia non
rendit unam rem pro alia, nec aliquo alio modo: tunc po-
test dici veniale. & sic potest intelligi 22 q. 2 primum. secun-
dum Rayn. veruntamen ex quo assidue & de consuetu-
dine mentitur, quicquid dicat Rayn. & ex aequitate & be- CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0844-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
nignitate, tamen de veritate mortale videtur: sicut & ebri
etas, si assidua sit, est mortalis. 25. distin. §. alias. & ut patet in
his quae no. supr. eod. §. quae interrogationes. sub §. dixisti unqua
mendacium. Si vero jurat, & dejerat, mortaliter peccat ali
quando, & aliquando venialiter: secundum quod not. su-
pra de jureju. §. quae poena perjurii. Verum sacerdos debet ta
les in viam rectam dirigere, & inducere quantum potest
ut recto fine laborent, & rectam intentionem habeant, 8
sine omni fraude officia sua exerceant bona fide: & con-
sulerem talibus quod de licentia episcopi sui scirent, quam
tum possent lucrari in mensura bladi & vini, & similibus ve
quantum pro libra possent ultra quam emerent vendere
in recompensatione laboris & expensarum, & sic vende
rent sine mendacio: ipsos credere esse in tuto, quo ad pec-
catum negotiationis. arg. supr. de contrah. emp. c. 1. sup. de vot
c. 1. & c. magnae. § fin. 106. q. 1. regenda. & sic possent intelligi 88
dist. fornicari. Hi autem qui hoc non faciunt, sine periculo
vix evadunt. & sic potest intelligi quod dicit Leo, Diffici-
le esse inter ementis rendentisque commercium non inter
venire peccatum, de poen. dist. 5. qualitas. & c. seq. Sunt auten
quinque secundum Ray. quae vix absque peccato exercen-
tur, sc. Negotiatio, intelligas non limitata per episcopum
ut not. supr. eod. vers. prox. Cura rei familiaris. Procuratio
Administratio. Militia, de poen. dist. 5. falsas. & c. negotium. 23
dist. qualis. & dist. ejiciens. Adde sextum. quod quasi pericu
losius est omnibus, scil. advocatio, ut patet in his, quae not
supra de postulando. §. quid pertinet ad officium. & supra eod. sub
§. quid de advocatis. & §. cui confitendum, sub §. cui advocati Sed
& septimum non omittas, scil. episcopatus officium, que
nihil miserius, tristius, damnabilius, periculosius, si per
functorie res agatur. 40. distinct. ante omnia. licet haec duo
membra sub procuratione, & administratione in genere
valeant comprehendi, & breviter omnia pertinentia ad
ritam activam periculosiora sunt, quam ea quae respici-
unt contemplativam. supra de renunciation nisi cum pridem
§ nec putes. & notatur supra in prooemnio. §. unde habuit origi-
nem. vers. civilis.
Quid de his qui faciunt balistas, arcus, lanceas, a gla
lios, cultellos, toxicum, sive venenum, subtelares pi-
ctos, aurifrigium, & similia: de quorum officiorum lucr-
vivunt vendendo, emendo: In talibus praecipue est intem
tio consideranda. nam si hoc faciunt ut alius inde abuta-
tur, peccant mortaliter faciendo, & vendendo: & etiam
peccata ex his sequentia videntur talibus imputanda. arg.
2. q. 1 votum. in fin 11. q. 3. praecipue. 15. q. 6 c. 1. ad fin. 27. q. 2. si tu
abstines. Si vero dicas, is qui talia exercet habuit bonan
intentionem, quia credebat hoc alicui esse necessarium,
vel utile, vel animum habuit indifferentem, rel de hoc ni-
hil cogitabat: distingue, utrum res talis sit quae ad huma
num usum potest esse utilis: sicut arma in bello justo, cul-
tellus ad scindendum panem, vel aurifrigia, vel pictura ad
ornamentum ecclesiae, vel quaedam venena, quae ad sani
tatem corporis a medicis componuntur: & tunc non pec
cat, saltem mortaliter hoc faciendo, nisi ex accidenti, scil
ex persona, &c. ut not. supra sub §. quid de negotiatoribus. ver
sicul alia sunt negotia. & seq nisi forte conscientia ei dictet,
quod is cui vendit ad abutendum hoc quaerit. 23. q. 7. de oc
tidendis. 5. qu. 5. non omnes. Quid si nulli usui humano apta
sunt, ut aurifrigia, & picturae quae fiunt ad vanam gloriam
tantum, & venenum malum & mortiferum. tunc peccani
talia exercentes, faciendo, tenendo, vendendo, vel alias a
lienando: argum. I quae dicit, quod si quis famosum libel
lum inveniat, non debet aliis ostendere, sed destruere, alias
peccat mortaliter. C. de fam. libel l. unica. 5. qu.1. per totum. &
ad hoc optime facit 50. dist. inter venenum bonum, & ma
lum, regulam adiiciens quod flagitosae rei, id est quae nul-
lo modo per abioctionem alterius rei sive materiae potest
esse utilis usui humano, nec emptio, nec mandatum, neque
societas valere potest, ut ff. de contrabend. empt. qui venena. &
breviter omnia mala quae inde sequuntur, tali poteruni
imputari, sicut & not. supra eod. sub §. respon. 1. & sic potest
intelligi illud generale, Qui occasionem damni dat, dam-
aum dedisse videtur. sup. de iminu. eccl. c. fin. secundum Rayn.
Uid de facientibus eleemosynam de alieno, sive de illi-
Qcite acquisitis: Dic sicut not. in decima, supra de deci.
§ fin. sub §. quaeritur. utrum de illicita. Sed nunquid mo CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0844-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
nachus, b vel alius religiosus potest facere eleemosynam.
Videtur quod non, quia nec voluntatem, nec proprium
habet. 12 quaestio. 1 nolo. & c. non dicatis. & hoc verum est de
puro claustrali, nullam administrationem, nullum offici-
um habente, nisi hoc faceret de licentia abbatis de rebus
communibus. argum. 16. quaestion. 1 placuit. & c. inonachi.
supra de postul. ex parte. de consecrat. distinct. 5 non oportet. vel
nisi videat hominem ad mortem esurientem. tunc enim
hoc potest facere de licentia summi abbatis. 80. distinctic n
pasce. & capitul non satis. quia in tali casu sunt c mnia com-
muntia. 47. distinction. sicut hi. non obstante eriam contra-
dictione abbatis inferioris. 11. q. 3 qui resistit 6. distinct. quod
contra mores. Si vero administrationem habet, tunc non so-
lum potest, sed debet, quicquid super est, pauperibus ero-
gare: secundum. Rayn. 12. quaest. 1 quia tua. in fin. & c. au-
rum 86 distinct. non satis. 47. dist sicut hi. 21. qu. 1 quoniam quic-
quid. Sed quid si teligiosus accedat in scholis, vel alias in
peregrinationem vadit de licentia abbatis: nunquid po-
test facere eleemosynam : Dicas quod sic: quia eo ipso
quod abbas licentiavit ipsum, videtur ei concessisse, quod
faciat omnia bona, quae honesti scholares, & peregrini fa-
cere consueverunt, argum. ff. de procur ad rem mobilem. & l.
id lega. supra de offic. deleg. praeterea. ff. de jurejur. I. 2. ff. de jud.
si longius. ita tamen. quod hoc moderate faciat. ff. ad Maced
senat. consult. item si filius. §. quod dicitur. conformando se il-
lis, inter quos vivit. 12. distinct. illa. 41 distinctio. capit. 1 & 4.
Quid de uxore, c nunquid sine licentia viri potest facere
eleemosynam * Videtur quod non: quia cum scandalo
viri hoc facere non debet, sicut expressim legitur 33. qu. 5.
quod Deo. & quia nec votum potest emittere sine consensu
viri. 33 Q. 5. una. & cap manifestum. & cap. noluit. & quia uxor
pene est de familia d viri, & vir dominus & caput ejus. 33.
. 5. baec imago. & capit. cum caput & cap. mulierem. Solutio. S
habet res paraphernales, id est proprias praeter dotem, po-
test & debet inde facere eleemosynam etiam viro invito.
C. de pact. convenit. hac l. Sed & de quibusdam rebus viri, sci
icet, de pane & vino, & similibus: quae bono & approba
to more consueverunt ad dispensationem uxoris perti
nere, potest moderate dare pro Deo, informans sibi con
scientiam, quod maritus hoc debeat ratum habere: licet
forte ore aliquando prohibuerit hoc maritus solent enim
mariti talia prohibere ad terrorem, ut sic, & si non in toto,
tamen temperent se a tanto. potest etiam sibi informare
conscientiam ex qualitate pauperis, de quo credit, quod
si maritus eum videret, ei porrigeret. arg. Instit. de obli quae
ex delict. nascuntur. § placuit Sed de licentia viri hoc potest,
& debet facere indist. in quo casu caveat, ne sibi accidat,
sicut Berthae, cui hoc in partibus Franciae maritus suus,
qui mercator & dives erat, concesserat, & ipsa moriens
haec omnia reliquit arb. viri sui, qui nihil voluit pro ejus a-
nima erogare, sed postea super hoc requisitus respondit:
Berthae finalam ut quantquelesen pristi senait. Sin autem
modis omnibus credit quod marito displiceret, si daret
nec potest suam conscientiam informare, tunc doleat,
quia dare non potest: nullatenus tamen det cum scanda-
lo mariti. sic intelligit 33. q 5. quod Deo. & alia jura posita su-
pra eod. versicul quid de uxore. & hoc verum est, nisi rideret
auperem fame morientem, tunc enim potest eleemosy-
nam facere de licentia summi sponsi: sicut not. in mona-
cho. supra eod. §. versic. sed nunquid monachus. Et nota, quod
sicut de reb. mariti non possunt dare eleemosynas: sic nec
de talibus quarum dominus est maritus. C. de rei vend doce.
C. de iure dot. in rebus. Item caveant uxores a mendacio, scilicet
ne cum dederint, mentiantur, dicentes se non dedisse, CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0845-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
forte propter metum virorum: ne in temporalem aeter-
na quam meruerant, retributio commutetur: sicut legi
tur de obstetricibus. 22. qu. 2. si quae libet. Quid de filiofami-
d lias: d Dicas, quod de castrensi, vel quasi castrensi pecu-
lio potest facere eleemosynam. Nam quantum ad illud,
paterfamilias censetur. ff. ad Maced. l.1 § fin. & l. 2. C. de inoffic.
test l. sin. De adventitio autem vel profectitio quamyis pri
mum suum sit, quo ad proprietatem, secundum, quo ad
spem successionis, & sic intellige, quod quodamodo do-
minus rerum paternarum, etiam vivente patre intellig.
tur. Institut. de nere quali. & diffe. §. sed si sui. non potest, nec
debet facere eleemosynam, nisi sicut not. in uxore. sup. eod
quid de uxore. & seq & in monacho. sup. eod. vers. sed nunquid
monachus. & seq. & in his casibus quibus potest alia dona
re, secundum quod not. supra de dona. §. quibus possit donare
versic. quod dixi. & iunge quod not. supra de peculio. §. quid
sit peculium. & seq. & quod not. supra de vo & vo. redemp. §
quis vovere possit. versic. quid ergo, si voluerit dare eleemosynam
Uid de his, quae excommunicati tempore excom-
Ce, municationis acquisiverunt negociando, vel ex do
no recipiendo. Item de his, qui alias illicite acquisiverun-
beneficia ecclesiastica, vel castra, vel alia, & inde multa
perceperunt: Et quidem tenentur totum restituere, si a-
nimas salvare velint: ut probatur supra de aetat. & qualitat.
cum bonae. de cleric. excommu. minist postulastis. de elect. per in
quisitionem. & de praebend. dilecto filio. in fin. & de his quae fiunt
a praelat. continebatur. & de jure patronat. cum dilectus. in fin. su-
pra de sinon. Matthaeus. & ride quod not. supra de Judaeis. §. &
in quibus graventur. versicul. secundo. & de testa. §. quis sit ejus
effectus. sub §. 1. & prodest hoc notare. & praecedentibus. & supra
de pignoribus sub §. cum constet. §. & qualiter admittatur. versicul
maxime. & sequent. Sed nunquid excommunicatus obli
gat sibi aliquem contrahendo: Non videtur, ad minus ci-
viliter quia sibi sunt cum effectu omnes actus legitimi
interdicti, ut notatur infra de sentent. excomnunic. §. quis sit
effectus. Sed & omnes contractus: unde & alienatio ab
eo facta irrita est, ut probatur supra de dolo & contumacia.
veritatis. ad fin. quia omnis est ei participatio interdicta, u
not. infra de sent. excommun. §. & quae sit poena. respon. 1. versic
vel in aliis seq. tamen alii obligari potest. conditionem igi-
tur suam deteriorem potest facere sed meliorem nun-
quam, argum. supra de arbitris. cum dilectus. supra de judiciis.
intelleximus. nisi forte defendendo se in judicio. supra de
excess. cum inter priorem. est igitur natura excommunicati
contrariae naturae pupilli, quia pupillus sine authoritate
tutoris potest alium sibi obligare, licet ipse non oblige-
tur: quia sine authoritate tutoris, licet ei conditionem su
am facere meliorem, sed non deteriorem, ut Institut. de au
thoritate tutorum. resp. 1. sic & praelatus, quo ad ecclesiam, idem
facere potest. supra de donat. c. 2. Quid ergo si ex contractu
inito cum excommunicato tempore excommunicatic
nis, debeo si centum libras. Dic ut notatur infra de sent ex
com. §. quae sit poena. sub §. quid si tentor sacramenta. vers. quid si
dum aliquis est excommunicatus.
ed * quae forma servanda est in restitutione illicite ac-
quisitorum. Haec, ut semper primo satisfaciat spoliatis
vel damnum passis, vel eorum haeredibus regulariter, si
inveniri possunt. 3. qu. 1. remtegranda. 1. pra de restitut. spol. pe-
totum. supra de usuris. cum & tu. & intelligas satisfactum,
ex quo ex corde remiserunt qualitercunque satisfactum
fuerit, etiamsi donavit is, cui erat restitutio facienda: lice
aliqui dicant contrarium, dum tamen sit persona, qua
donare possit, iquae donatio ex quo perfecta est poeniten
tia, non revocatur : super quo vide quod notatur supra
de usuris. §. qua poena. sub §. alia a judice. versicul quid si foene-
rator. & sequent. & praecedent. & supra eod. sub §. quid de mu-
liere. versicul. verum si proprium non habet. & supra de solut. §.
quid sit solutio. & de donation. §. quis possit donare. & §. & quic
& §. qualiter revocetur. vide tamen ordinem solutionis fa-
ciendum, ut notatur supra de testam. §. ad quid haeres. sub §
tenetur. versic. sed cui debet primo solvere. & hoc verum est, ubi
in praejudicium alterius acquisitum est, puta quia raptum
est, vel extortum ab aliquo, vel per injuriam commissum:
ita quod interest illius, cui debet fieri restitutio, qualiter
cunque etiam intersit: puta deflorata est virgo. quod dic,
ut notatur supra de spons. sub rubric. de matrimon. §. qualiter CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0845-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
contrahatur. versical. hoc enim judicio ecclesiae: & sequenti. vel
quia interest, quo ad famam: ut notatur supra eodem, sub §.
quid de accusatoribus, versicul obligantur etiam tales. idem est
li intersit haeredis alicuius, sicut patet supra eod. sub §. quid
de muliere. & multis aliis. sub §. sequent. Ubi vero nullius in
terest, est tamen alias illicite acquisitum, ita quod sine pec-
cato retinere non potest, sicut potest exemplari per id,
quod notatur supra eod. sub § quid de his qui excommunicati
Item & ubi alicujus interest, tamen nescitur quis, vel ubi
sit ipse, vel haeres ejus est totum pauperibus erogandum,
vel etiam sibi pro eleemosyna, si egeat, relinquendum,
sicut patet in his quae notantur supra eod. sub §. quid de testi-
bus. & sub § quid de advocatis. & sub §. quid de praedam ementi-
bus. vers. quid si raptor idem & donator. & seq. debent poni ta-
lia in pias causas, & maxime in alimoniam pauperum, vel
redemptionem captivorum. argum. supra de pignor. c.1 1o
q. 2. hoc ius. & praecipue in villa. vel si tilla nescitur in dioec
ubi talia sunt commissa authoritate dioec. argum. 8. dist.
episcopus gubernationem. 16. qu. 1. regenda. & c. sequent. 12 q. 2.
quatuor. & c. sequent. 6 q. 3. placuit. 3. q. 6. c. 1. supra de poen. c. 2.
supra de success. ab intestat. c. fin. supra de Judaeis. cum sit. de rapt.
c. 1. supra de testibus Joan. &c tua & c nos quidem. & in auth. de ec-
cles tit §. si autem pro redemptio. colla. 9. C. communia. de succesf.
in l. Federici. quae incipit, omnes peregrinos §. 1. C. de episc. & cler.
nulli licere. ff. ad munic. qui vico. Sed & aliquoties omnino
redditur pecunia illi, qui esm illicite dedit: quod dic, ut
not. supra de simo. § fin. aliquoties ecclesiae, ut ibidem not. a
liquoties superiori, ut not. supra eod. sub §. quid de prelatis
vers. sed cui siet restitutio. Quid si is, qui tenetur restituere,
factus est non solvendo. Potest dist. utrum nihil emnino
possit reddere, vel possit aliquid, sed non totum, vel non
potest commode, scil. absque periculo sustentationis suae
nec non uxoris, atque familiae. Ubi nihil omnino potes
solvere seu reddere: sufficit contritio & propositum red.
dendi, quando commode poterit. 14. q. 7. si res supr. de sol. Odo
ardus. quod verum est, si nota est paupertas. supr. de usuris
cum tu. §. pen. talis enim nec excommunicari debet, ut di-
cit illa decret. Odoardus. nec aliqua poena mulctari: ut di
cit illa, cum tu. Sed qualiter intelligis, quod sit nota pau-
pertas, & quidem quando cedit bonis, ideoque talis de ber
sacerdos consulere, si de paupertate dubitat, quod bonis
cedat, secundum ea quae not. supr. de sol. § quis sit effectus sal
§. hoc autem notandum. Sed nunquid sufficit haec cessio. ita
quod nulla sit alia poenitentia miungenda: Non, quia nec
solutio nec satisfactio facta etiam plenarie sufficeret, ut
not. supr. eod. sub §. quid de praedam ementibus. vers. quid si rapto.
nam licet cessio seu solutio quo ad satisfactionem laesio-
nis seu injuriae proximi sufficiat: adhuc tamen non est ec-
clesiae satisfactum, sicut alias dicitur infr. tit. 1. cum desideres.
§. fin. ergo judex ecclesiasticus, & Christi vicarius pro injuria
in laesione proximi facta Deo, qui praecepit, Non furtum
facies. In quo omnis injusta & illicita alieni occupatio si-
ve acquisitio prohibetur, qui etiam dixit: Diliges proxi-
mum tuum, sicut teipsum, & pro transgressione divini
praecepti praedicti injungunt poenitentiam salutarem. &
sic ecclesiae sponsae Christi, cujus authoritate hoc sit, &
sponso suo Christo similiter satisfaciet, secundum ea quae
not. supr eod quae poenitentia. & in hoc saepe delinquunt plu-
rimum sacerdotes, qui credentes sufficere satisfactionem,
nihbil aliud imponunt, sed simpliciter absolvunt. In hoc et-
iam saepe delinquunt multi peccatores, qui credunt sibi
sufficere, quod satisfaciant, nec transgressionem quam fe-
cerunt, postea confitentur. Sed certe ex quo qui se mel hoc
peccatum commisit, quantumcunque poenitentia ducatur,
& non confiteatur hoc contemnens, intelligas innocens
esse non desinit, sicut alias dixit lex. ff. de redhibu. action. quis si.
fugitivus. ff. de surtis. qui ea mente. ff. vi bonorum raptorum non.
prodest. Si vero non est solvendo omnino, sive simplici-
ter, puta quia potest in parte, vel in totum satisfacere,
sed non potest commode, tunc sacerdos debet talem in-
ducere ad contritionem, & veram poenitentiam pera-
gendam: hoc modo dicat: fili, quid vis eligere de his duob.
vel restituere id quod potes, & poenas gehennae evade CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0846-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-a
& cum Deo aeternaliter gloriari: vel non restituere, & ir
perpetuum cum diabolo totmentis intolerabilibus cru-
ciari: si dicit, quod eligit tormenta: inducat eum ad contri
tionem secundum doctrinam traditam., supra eod. § qui bus
& quot dietis, sub § quae inducunt contritionem, & § quae indu
cunt hominem, si nullo modo potest induci, apparet quoc
ei non potest dari paenitentia, sed consilium tantum: quoc
dic, ut notatur, supra eo. § & an ficte poen. versicu. fin. qui incipit
sed quid si quis dicat, & § & ad quid tenetur. sub § 1. versicul. sed
pone, & § quis sit effectus, versicul. ut ad hoc etiam. Sin autem:
principio, vel ex post facto per inductionem discreti sa-
cerdotis eligit praemia, & conteritur de peccato: tunc di
cat ei sacerdos, quod emendet statim vel intra certum ten
pus quicquid potest commode emendare: & de aliquo pe-
tat veniam humiliter, & devote, si potest ipsam invenire
bene est, sicut statim notat. supra eodem sub §. respons. primo.
Si non potest, tunc cum voluntate illius, cui debet satisfi
eri, paulatim singulis mensibus, vel annis, vel aliis tempo-
ribus emendet quod poterit, vel componat, vel conveni
at amicabiliter cum ipso laeso, sive spoliato, ei de suis redi-
tibus moderate, ita quod sibi vita remaneat, quousque ple
narie satisfactum fuerit, assignando, & junge quod nota
supra eo. sub §. quid de quaestis, versicul quid si difficilis sit restitu
tio. & sub § quid de rapina, versicul. sed quid si unus, & seq. Qui-
si plures sunt, & alii volunt dilationem concedere, vel in
totum remittere, alii nolunt: Tunc debet ei sacerdos con
sulere, quod vadat ad judicem contentiosum: & procedal
sicut notat. supra de solutionibus, § quis sit effectus. sub § hoc au-
tem, versicul. quid si plures sunt creditores, & sequent. Quid si
nullam potest invenire misericordiam: Tunc absque dila
tione tenetur satisfacere, vel bonis cedere, quia talis pec-
cator semper est in mora ff. de condit. furt. jure siunt, & argu.
ment. supra de simo. cum in ecclesia, supra de testam. filius noster,
maxime ubi laesi egent, & famae pereunt, ne interveniente
paululum mora intervenire non valeant, quid redimant
de consecr. dist. 4. venerabilis, & c. sequen. & c.ne quod absit. & di-
stin 5. baptizari, semper enim vitanda est mora, ubi timetu
periculum, ut ibi. & 31. distinct. Spracusanae, & supra de electio
cum inter universas, & capit. ne pro defectu Sed quid si non im
mineat tale periculum, & is qui tenetur restituere non po-
test induci ad restitutionem statim faciendam, nec is cui
debet fieri restitutio ad dilationem aliquam conceden
dam: puta quod discretus sacerdos potest suam conscien
tiam informare, ex eo quod intendit gerere negocium cre
ditoris. Nam si ridet, quod aliter non potest recc perare
in perpetuum, vel non ita cito, vel non ita commode, po-
test recepto juramento, & alia sufficienti cautione, si ha-
bere potest, dilationem concedere: & subhac conditione
si hocladimpleverit intra diem, absolvere peccatorem, ut sic
creditor quod ei debetur recuperet, & ne peccator rece-
dat a presbytero desperatus, ad hoc facit quod notat. supra
eodem sub § quid de praedam ementibus, versicul. si quis ematre,
comprobantur haec de negociis gestis solvendo ff. de mino
vibus I ait praetor. § 1. ff. de pignoratitia actio. solutum, § solutam
ff. de solu. solvere. Sed pone, quod guerra fuit inter duos mi-
lites. vel Principes: & hincinde iniusta, multa etiam dam
na hinc inde data sunt, postea facta est pax inter ipsos, &
damna hincinde data remissa, nunquid haec remissio ex
tenditur ad homines, & violatores utriusque: Non vi-
detur, nisi de consensu eorundem sit facta, argument. C. de
tranfact. leg. 1. & l. tranfactionis placitum, & leg. praeses, & leg. ub-
pactum, supra de majoritat & obedient. capit. final. ff. de transa-
ctio. leg. 3. & leg. qui cum tutoribus & leg. nulli ff. de pact. si unus
& paragrapho pacta. versicul. & in summa, & leg. si convenerit,
vel nisi forsan aliter non possit haberi pax: ubi quidem u-
tiliter partis geritur negocium utriusque & sic potest intel-
ligi ff. de pact. convenit, aliter, quomodo possum remitter-
jus hominis mei, cum nec possum ab eodem tantundem ex
torquere sine rapina, ut patet in his quae nota sup. eo. sub §.
quid de questis. Quid de illis qui simul furtum commise
runt, vel rapinam: nunquid quilibet pot absolvi, restituen-
do id quod ad eum pervenit, cum nec ad aliud induci pos
set: Vide quod no. supra eo. vers. sed quid si non immineat, &
sub § quid de rapina. versi quid si neuter raptorum, & praeced. §
hanc formam contennet peccator, non est ei securitas per
mittenda, quia non dimittitur peccatum, nisi restituatur
ablatum. 14. quae. 6. si res, ideo considerare debet talis verba
Aug. dicentis, Nihil vilius, vel miserabilius, quam propter CHenicus_a_Segusio_cadinalis_Hostiensis0846-Henricus_a_Segusio_cardinalis_Hostiensis-b
nummum Deum contemnere, nihil enim prodest homi-
ni, si universum mundum lucretur, animae vero suae faci-
at detrimentum. supra de simonia Matihaeus, in fin. facict ergo
posse suum, dum vivit, dum sanus est, & tutus recedit hinc
& securus. 22 q. s faciat, de poen. dist. 7. cap. 1. & 2. Caetera qua
circa hanc restitutionem deficiunt, supra sub diversis titu
lis hujus summae plenissime poteris reperire, & infiatit. 1
per totum. Hoc autem in summa notent & retineant sacer-
dotes, quod secundum quod major, vel minor fuit fraus.
vel dolus, vel violentia minor, vel maior: debet esse discre-
tio judicantis, & ubi major apparet contritio, major est
venia, vel remissio misericorditer facienda. Sed & quia qua-
si totus mundus, vel fere libenter occupat alienum, & difficul
ter restituit. Unde hoc vitio quasi totus est irretitus, quia a
majori usque ad minorem omnes avaritiae student, sicut no.
supra eo. § interregationes. sub § de avaritia, sic debet sacerdos
equitatem rationabilem servans per medium currere, nec
severitate, vel remissione nimia aliquos sibi confitentes
desperatos, vel nim is securos relinquat, & sic perire faci-
at, quos ad rectam viam ab invio discreta aequitas poterat
revocare. Instruant etiam raptores & omnes injuriato-
res, ac eorum complices medici animarum, & spirituales
judices, ut semper ab his, quos offenderunt humiliter ve-
niam postulent, nec illi remaneant in rancere, sed potius
hinc & inde sic ex toto corde, non ficto, sed vero sibi adin
vicem remittant omnia, ut a patre caelesti peccatorum su-
orum remissionem plenissimam valeant obtinere. Haeo
omnia ad correctionem peccatorum doctrinam confiten-
tium, & instructionem simplicium sacerdotum scripsimus.
cum enim in foro poenitentiali non de periculo famae aga-
tur, sed animae, quae est pretiosior omnibus corporibus &
mundanis, & aliis, & inimicus hominis astutus, expertus,
& callidus hostis noster, infinita retia tendens circumeat,
quaerens quem devoret, cavere debent & laborare vigila
ti studio Speculatores, Pastores, Advocati, Medici, & Ma
gistri animarum omnium dormitatione, & dormitione
procul pulsa, & ignorantia, quae tales non excusat, infra de
re. jut: pen reg. ut omnibus circumstantiis diligenter scruta-
tis, & consideratis, tales poenitentias injungant, quod in die
judicii audire mereantur. Euge serve bone & fidelis, quia
super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra
in gaudium Domini tui: ad quod nos perducat Jesus Chri-
stus filius Dei vivi: qui cum Patre & spiritu sancto vivit &
regnat Deus per omnia secula seculorum. Amen-
ICvidendum quid remittit sacer-
dos in poenitentia-
Utrum fiat remissio aeque per malum ut per
bonum ministrum. Et an sacerdos possiit
commutare poenitentiam alicuius poeniten-
tis. Quis possit facere remissiones. Quibus prosint. Ad
quid valent, & inquantum. Ubi operantur
Quid vemittat * sacerdos in poenitentia: Videtur
quod nihil, nam in contritione De-
us delevit peccatum, & mundavit peccatorem, ut patet in
his, quae no. supra eod. sub rub. de poen. § de quibus & quot dietis.
sub § illud, versicul haec ultima opinio, & sequent. ergo sufficit,
quod semel mundatus sit: nam in mundato quid munda-
hitur: Maxime ex quo mundatus est a Deo, qui opus im-
perfectum non novit. supr. de bap. majores, § sed adhuc quae-
ritur, & videtur, quod nihil operentur illae claves, quas Do
minus dedit sacerdotibus, dicens: Quorum remiseritis